Om de verpleeghuiszorg te verbeteren is het ontwikkelen, verspreiden en toepassen van wetenschappelijke kennis over die zorg van groot belang. Daarom krijgen zes academische werkplaatsen ouderenzorg structurele financiering om onderzoek uit te voeren, samen met de zorgpraktijk en het onderwijs. De multidisciplinaire Academische Werkplaats Ouderenzorg Zuid-Limburg was de allereerste academische werkplaats ouderenzorg van Nederland.

De Academische Werkplaats Ouderen Zuid-Limburg is een duurzaam samenwerkingsverband tussen zeven grote zorgorganisaties, Gilde Zorgcollege, VISTA College, Zuyd Hogeschool en de Universiteit Maastricht. De intrinsieke motivatie van alle aangesloten organisaties: de ouderenzorg in Nederland verder verbeteren. ‘Binnen onze werkplaats komen veel verschillende disciplines samen, waaronder ouderengeneeskunde, verplegingswetenschap, sociale gerontologie (de tak van wetenschap die het ouder worden bestudeert - red.), psychologie en gezondheidswetenschappen. Dat maakt onze werkplaats uniek’, zegt prof. dr. Jos Schols, hoogleraar Ouderengeneeskunde en lid van het dagelijks bestuur.

Ook signaleren linking pins de kennisbehoefte op de werkvloer. Vervolgens denken ze samen met ouderen, hun familie en zorgmedewerkers na over hoe deze kennisvragen binnen het wetenschappelijke onderzoek van de academische werkplaats passen en hoe de ontwikkelde kennis het beste kan worden gebruikt in de dagelijkse zorgpraktijk.’ Op die manier slaan de linking pins letterlijk een brug tussen wetenschap en praktijk. Bovendien hebben ze ook veel aan elkaar. ‘Voor een jonge wetenschapper kan het lastig zijn om een weg te vinden in een grote zorgorganisatie. Dan is het fijn als er binnen de organisatie een linking pin is met wie je samen kunt optrekken’, aldus Jos.

Bruggen slaan

De thema’s waarop de werkplaats zich focust zijn ondergebracht in drie onderzoekslijnen. De eerste lijn richt zich op ondersteuning en zorg. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het werken aan oplossingen om het risico op vallen verminderen of om meer beweging te stimuleren. De tweede onderzoekslijn focust zich op personeels- en innovatiemanagement. ‘De zorgvraag van kwetsbare ouderen wordt steeds complexer en daardoor verandert ook de zorgbehoefte. Dit vraagt om nieuwe kennis en andere vaardigheden van zorgmedewerkers, nieuw organisatiebeleid en een andere voorbeeldrol van het management in de ouderenzorg’, legt Hilde uit. ‘Voor ons is dat een belangrijke reden om onderzoek te doen naar de ideale mix van competenties en vaardigheden die zorgprofessionals nodig hebben om hun dagelijkse werk zo goed mogelijk uit te voeren.’

'Onze voorzitter Jan Hamers was de bedenker van de linking pin: een gepromoveerde medewerker van de universiteit die één dag per week bij een verpleeghuis werkt.'

Ideale mix

De Zuid-Limburgse werkplaats is de ‘oudste’ van de zes academische werkplaatsen ouderenzorg in Nederland. De werkplaats werd al in 1998 opgericht door prof. dr. Jan Hamers, hoogleraar Ouderenzorg en voorzitter van het bestuurlijk overleg. ‘Jan Hamers was ook de bedenker van de linking pin: een gepromoveerde medewerker van de universiteit die één dag per week bij een verpleeghuis werkt. Sterker nog: hij was zélf de eerste linking pin’, vertelt wetenschappelijk coördinator dr. Hilde Verbeek. Deze manier van samenwerken tussen wetenschap en praktijk bleek al snel effectief en inmiddels werken alle werkplaatsen ouderenzorg met deze linking pins.

Het derde thema is re-design van de ouderenzorg: onderzoek naar nieuwe, innovatieve concepten voor verbetering van de ouderenzorg, bijvoorbeeld 24-uurs verpleging op een zorgboerderij. Nieuwe technologieën, zoals het gebruik van Virtual Reality-brillen in de opleiding en bijscholing van zorgprofessionals, kunnen hierbij ondersteunen. Om de ontwikkeling en het gebruik van deze nieuwe technologieën een boost te geven, is een kerngroep zorgtechnologie in het leven geroepen. ‘In deze groep kunnen ondernemers en bedrijven hun ideeën pitchen aan zorgorganisaties en vertegenwoordigers uit het onderwijs. Vervolgens kunnen ze deze producten of toepassingen samen gaan testen en doorontwikkelen. Een mooie ontwikkeling, hoewel we natuurlijk het liefst al in de ontwikkelfase betrokken zijn omdat de kans dan groter is dat het product of de toepassing daadwerkelijk voorziet in een behoefte en ook aansluit op de dagelijkse zorgpraktijk’, zegt Hilde.

De linking pins in Zuid-Limburg werken op basis van een zogenaamde duo-aanstelling: een gepromoveerde onderzoeker van de Universiteit Maastricht is verbonden aan een zorgorganisatie, waar hij of zij samenwerkt met een medewerker die vanuit de zorgorganisatie als linking pin is aangesteld. ‘De onderzoeker en zorgprofessional overleggen onder andere met het bestuur en de directie van de zorgorganisatie over beleidsmatige onderwerpen.

Prof. dr. Jos Schols en dr. Hilde Verbeek.

‘De voortdurende wisselwerking tussen wetenschap en praktijk is de essentie van een academische werkplaats’, zegt Jos. ‘Dit principe proberen we ook binnen de universiteit zelf door te voeren, bijvoorbeeld door intern meer samen te werken met andere onderzoeksgroepen. Dat is niet alleen plezierig en inspirerend, maar ook hard nodig om nieuwe kansen te kunnen benutten en nieuwe kennis te ontwikkelen.’ Hilde vult aan: ‘Ons doel is om de kennisontwikkeling die we samen met onze partners realiseren zo goed mogelijk te vertalen naar de dagelijkse praktijk van de ouderenzorg. Onze werkplaats zorgt voor een veilige omgeving waarin alle partners vrij met elkaar kunnen overleggen, brainstormen en discussiëren om zo de kwaliteit van zorg voor kwetsbare ouderen steeds verder te verbeteren.’

‘De zorgvraag van kwetsbare ouderen wordt steeds complexer en daardoor verandert ook de zorgbehoefte.'
‘Voor een jonge wetenschapper kan het lastig zijn om een weg te vinden in een grote zorgorganisatie. Dan is het fijn als er binnen de organisatie een linking pin is met wie je samen kunt optrekken.’

Innovatief

Veilige omgeving

Ouderen en jongeren

‘Een belangrijk doel van onze werkplaats is om jongeren enthousiast te maken voor een carrière in de ouderenzorg, omdat zorgtalent in de toekomst hard nodig zal zijn.’

Daarnaast bestaat er inmiddels een duurzame samenwerking met grote mbo- en hbo-instellingen in Zuid-Limburg. ‘Een belangrijk doel van onze werkplaats is om jongeren enthousiast te maken voor een carrière in de ouderenzorg, omdat zorgtalent in de toekomst hard nodig zal zijn’, zegt Jos. Zo is de werkplaats betrokken bij een innovatief blended learning traject van het Gilde Zorgcollege, waarin mbo-studenten gedurende acht weken aan de slag gaan op een zorgboerderij. De lesdag begint met een klassikale instructie, waarna de studenten de theorie direct in de praktijk kunnen brengen op de zorgboerderij. ‘Door deze vernieuwende manier van onderwijs krijgen studenten het meest up-to-date beeld van werken in de zorgpraktijk’, zegt Hilde. De Zuid-Limburgse werkplaats onderzoekt of deze manier van onderwijs de studenten helpt om theorie en praktijk gemakkelijker te koppelen.

Om ervoor te zorgen dat de stem van de ouderen zelf voldoende vertegenwoordigd is, denken kwetsbare ouderen van meet af aan zelf mee binnen de projecten van de werkplaats. Ook is er regelmatig overleg met vertegenwoordigingen van cliënten en mantelzorgers, beroepsverenigingen en lokale afdelingen van patiëntenverenigingen zoals Alzheimer Nederland en de ouderenbond KBO. ‘Ook zijn we sinds begin dit jaar betrokken bij de Raad van Ouderen, een afvaardiging van 22 ouderen die actief zijn binnen regionale ouderennetwerken en de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) gevraagd en ongevraagd advies geven over de ouderenzorg’, vertelt Hilde.

Over de academische werkplaatsen ouderenzorg

Ouderen willen graag zo lang mogelijk thuis wonen en verzorgd worden in hun eigen omgeving. Voor sommige groepen kwetsbare ouderen lukt dat uiteindelijk niet en is opname in een verpleeghuis nodig.

De afgelopen jaren staat de kwaliteit van de verpleeghuiszorg onder druk en de urgentie om deze zorg te verbeteren is groot. Voor die verbeteringen is het ontwikkelen, verspreiden en toepassen van (wetenschappelijke) kennis over de verpleeghuiszorg van groot belang. Daarom heeft het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) ZonMw de opdracht gegeven om het programma Kennisinfrastructuur Academische Werkplaatsen Ouderenzorg vorm te geven.

In dit programma krijgen zes academische netwerken, verenigd in de Samenwerkende Academische Netwerken Ouderenzorg (SANO), structurele financiering voor het uitvoeren van wetenschappelijk onderzoek, samen met de zorgpraktijk en het onderwijs. Zo leveren zij een bijdrage aan het verbeteren van de kwaliteit van leven van de cliënt, de kwaliteit van zorg en de kwaliteit van het werk in de verpleeghuiszorg en thuiszorg.

ZonMw stimuleert gezondheidsonderzoek en zorginnovatie. ZonMw financiert gezondheidsonderzoek en stimuleert het gebruik van de ontwikkelde kennis - om daarmee de zorg en gezondheid te verbeteren. ZonMw heeft als hoofdopdrachtgevers het ministerie van VWS en NWO.

Colofon Auteur Dieuwke de Boer

© ZonMw 2019

Relevante pagina's

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website