Zes academische werkplaatsen ouderenzorg krijgen structurele financiering om onderzoek uit te voeren naar de verpleeghuiszorg, samen met de zorgpraktijk en het onderwijs. De Academische Werkplaats Ouderen in Tilburg is één van deze netwerken, waarin mensgerichte ouderenzorg centraal staat.

De Academische Werkplaats Ouderen in Tilburg is een samenwerkingsverband tussen tien ouderenzorgorganisaties, het CZ Zorgkantoor en Tranzo, het wetenschappelijk centrum voor zorg en welzijn van Tilburg University. Zij werken samen met een groot aantal promovendi en een kernteam, dat  bestaat uit bijzonder hoogleraar ouderenzorg prof. dr. Katrien Luijkx, een medewerker communicatie en kennisvalorisatie, een medewerker onderwijsontwikkeling en drie senior onderzoekers die daarnaast ook onderzoeksmakelaars zijn.

Onderzoeksminded

Dr. Meriam Janssen is een van de medewerkers met zo’n dubbelfunctie. ‘Als senior onderzoekers denken we mee over de strategie van de academische werkplaats. We vragen onderzoekssubsidies aan, schrijven wetenschappelijke artikelen en begeleiden promovendi bij hun onderzoek. Tegelijkertijd bouwen we als onderzoeksmakelaars een groot netwerk op binnen de aangesloten zorgorganisaties. Op die manier proberen we de het ontwikkelen en delen van kennis tussen onderzoek en praktijk te stimuleren en faciliteren’, vertelt Meriam.

'Er zijn organisaties die nog niet of nauwelijks meedoen aan wetenschappelijk onderzoek, of waar wetenschappelijke kennis nog niet echt een plek in de organisatie heeft gekregen.'

‘Sommige organisaties zijn al heel onderzoeksminded. Daar stappen we op een rijdende trein. Maar er zijn ook organisaties die nog niet of nauwelijks meedoen aan wetenschappelijk onderzoek, of waar wetenschappelijke kennis nog niet echt een plek in de organisatie heeft gekregen. Als onderzoeksmakelaars kunnen wij die ontwikkelingen een boost geven. Bijvoorbeeld door advies te geven over hoe organisaties kunnen meedoen aan wetenschappelijk onderzoek en daar het maximale uit kunnen halen. Of door te adviseren bij het opzetten van een expertgroep of wetenschapscommissie.’

Mensgericht

Het hoofdthema van de Tilburgse academische werkplaats is mensgerichte ouderenzorg. ‘De leefwereld van de ouderen zelf staat centraal’, vertelt Meriam. ‘Iedere oudere is een uniek individu. De grote vraag is hoe wij ervoor kunnen zorgen dat zij hun eigen leven (kunnen) blijven leiden, ondanks dat ze ouder worden en zorg nodig hebben. Bij de start van elk onderzoek vragen we daarom altijd als eerste aan ouderen zelf hoe zij over een bepaald thema denken’, zegt Meriam.

Het hoofdthema mensgerichte ouderenzorg is verdeeld in vier thema’s: eigen regie, kwaliteitsverbetering van zorg, betekenisvolle inzet van technologie en sociale behoeften en netwerken. De eerste drie thema’s richten zich voornamelijk op de langdurige zorg in het verpleeghuis, het vierde thema richt zich op kwetsbare ouderen die nog thuis wonen en zorg nodig hebben.

‘Het onderzoek dat we binnen de academische werkplaats doen draait zowel om langdurige zorg binnen het verpleeghuis als om kwetsbare ouderen die nog thuis wonen en zorg nodig hebben. De onderzoeksvragen en de plek waar het onderzoek plaatsvindt - thuis en/of in het verpleeghuis - stemmen we af met de elf aangesloten zorgorganisaties. Zo sluit het goed aan bij de praktijk.’

Vertaling naar de praktijk

De promovendi die de onderzoeken uitvoeren zijn deels zogeheten science practitioners. Zij werken bij één van de aangesloten zorgorganisaties en doen twee dagen in de week promotieonderzoek bij Tilburg University over thema’s waar zij tegenaan lopen in hun dagelijkse werk. Denk bijvoorbeeld aan onderwerpen als verslaving, seksualiteit en intimiteit in het verpleeghuis, maar ook aan het effect van vrijheidsbeperking enerzijds en meer vrijheid anderzijds bij mensen met dementie.

‘Elk project heeft een klankbordgroep waarin voorlopige onderzoeksresultaten worden gedeeld en onderzoekers worden gevoed met inzichten uit de praktijk’, vertelt Meriam. Ook is er een specifieke werkwijze bedacht om het gebruik van onderzoeksresultaten in de praktijk te stimuleren. ‘De meeste resultaten uit promotieonderzoek zijn nog redelijk abstract. Daarom starten we na elk promotieonderzoek een praktijkvertalingsproject, waarin een concrete en gebruiksklare tool of product wordt ontwikkeld, getest en doorontwikkeld. Dat doen we samen met zorgmedewerkers en ouderen, om ervoor te zorgen dat de tool of het product goed aansluit bij de dagelijkse praktijk.’

‘Door scholingen te ontwikkelen, streven we ernaar dat onze kennis bijdraagt aan werkelijke verbetering van de ouderenzorg in onze regio en uiteindelijk in heel Nederland.'

Inmiddels zijn er vier praktijkvertalingsprojecten afgerond. De medewerker onderwijsontwikkeling uit het kernteam van de academische werkplaats zorgt ervoor dat onderzoeksresultaten een plek krijgen in opleidingen voor huidige én toekomstige zorgprofessionals. Zo ontwikkelen de medewerker onderwijsontwikkeling en het ROC Tilburg een scholing over seksualiteit en intimiteit in het verpleeghuis. Deze wordt nog voor de zomer geïmplementeerd.

Meriam: ‘Door scholingen te ontwikkelen, streven we ernaar dat onze kennis bijdraagt aan werkelijke verbetering van de ouderenzorg in onze regio en uiteindelijk in heel Nederland. We verdiepen ons in de leerstijlen van toekomstige en huidige verzorgenden en verpleegkundigen. Door hen vooraf te vragen of ze klassikaal willen leren of liever zelf aan de slag willen gaan met een e-learning, proberen we rekening te houden met leerstijl zodat de scholing daar zo goed mogelijk bij aansluit’, aldus Meriam.

Ook werkt er een medewerker communicatie en kennisvalorisatie binnen de Academische Werkplaats Ouderen. Zij ontwikkelt samen met een reclamebureau aantrekkelijke communicatiematerialen waarin onderzoeksresultaten begrijpelijk worden uitgelegd aan een breed publiek, maar vooral aan verzorgenden en verpleegkundigen in de ouderenzorg.

Op de goede weg

In maart bracht ZonMw een bezoek aan de Academische Werkplaats Ouderen in Tilburg. ‘ZonMw wilde graag horen en ervaren hoe onze academische werkplaats de kennisinfrastructuur tussen wetenschap en praktijk van de ouderenzorg versterkt. Omdat we dit in nauwe samenwerking met tien ouderenzorgorganisaties en het CZ Zorgkantoor doen, vonden we het belangrijk dat zij ook over hun ervaringen konden vertellen’, zegt Meriam. ‘ZonMw sloot daarom aan bij het structurele overleg met contactpersonen van onze samenwerkingspartners, waarin we onder andere lopende studies, nieuwe kansen voor onderzoek en ontwikkelingen in de ouderenzorg bespreken.’

De Academische Werkplaats Ouderen in Tilburg heeft tijdens het bezoek van ZonMw laten zien dat er in een jaar tijd al veel is bereikt. ‘De structurele financiering stelt ons in staat om nog meer verbinding leggen met de zorgpraktijk’, vertelt Meriam. ‘We merken dat die kruisbestuiving wordt gewaardeerd door alle aangesloten zorgorganisaties. Ze weten veel beter wie we zijn, wat we doen en hoe we dat doen. Ik had het gevoel dat ZonMw geïnspireerd en enthousiast was over onze werkwijze. Voor mij heeft de site visit in ieder geval bevestigd dat we op de goede weg zijn.’

Over de academische werkplaatsen ouderenzorg

Ouderen willen graag zo lang mogelijk thuis wonen en verzorgd worden in hun eigen omgeving. Voor sommige groepen kwetsbare ouderen lukt dat uiteindelijk niet en is opname in een verpleeghuis nodig.

De afgelopen jaren staat de kwaliteit van de verpleeghuiszorg onder druk en de urgentie om deze zorg te verbeteren is groot. Voor die verbeteringen is het ontwikkelen, verspreiden en toepassen van (wetenschappelijke) kennis over de verpleeghuiszorg van groot belang. Daarom heeft het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) ZonMw de opdracht gegeven om het programma Kennisinfrastructuur Academische Werkplaatsen Ouderenzorg vorm te geven.

In dit programma krijgen zes academische netwerken, verenigd in de Samenwerkende Academische Netwerken Ouderenzorg (SANO), structurele financiering voor het uitvoeren van wetenschappelijk onderzoek, samen met de zorgpraktijk en het onderwijs. Zo leveren zij een bijdrage aan het verbeteren van de kwaliteit van leven van de cliënt, de kwaliteit van zorg en de kwaliteit van het werk in de verpleeghuiszorg en thuiszorg.

ZonMw stimuleert gezondheidsonderzoek en zorginnovatie. ZonMw financiert gezondheidsonderzoek en stimuleert het gebruik van de ontwikkelde kennis - om daarmee de zorg en gezondheid te verbeteren. ZonMw heeft als hoofdopdrachtgevers het ministerie van VWS en NWO.

Colofon Auteur Dieuwke de Boer

© ZonMw 2019

Relevante pagina's

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website