Delen & leren, afronden en doorgeven: wat zijn de opbrengsten en lessen van de actieonderzoeken innovatieve zorg die aan het afronden zijn? En hoe kunnen de startende actieonderzoeken daar gebruik van maken?

Het doel van de actieonderzoeken uit het programma Actieonderzoek Innovatieve Zorg is innovatie binnen organisatie van zorg (juiste zorg op de juiste plek) en het adresseren van de maatschappelijke vraag er achter (zoals gezondheidswinst en het verminderen van zorgkosten).

Inhoud

Adoptieproces, wendbaarheid en monitoring

In actieonderzoek staat het (cyclisch en gestructureerd) uitproberen van een interventie en het leren van wat er dan gebeurt centraal. Vervolgens worden de lessen direct weer toegepast. Door dit dynamische ontwikkelproces veranderen dus de zowel de interventie als de context waarin deze wordt uitgeprobeerd. Om de werkzame principes te herkennen en over te dragen geven de actieonderzoekers van de afrondende en startende onderzoeken elkaar tips over hun ervaringen met het adoptieproces, de wendbaarheid en reflectieve monitoring. Maar wat verstaan we daar eigenlijk onder?

Screenshot van de deelnemers aan de projectleidersbijeenkomst Actieonderzoek Innovatieve Zorg op 23 juni 2020 via ZOOM
Deelnemers aan de online projectleidersbijeenkomst Actieonderzoek Innovatieve Zorg op 23 juni 2020

Adoptieproces

Als het lukt de juiste leerpunten te identificeren en deze op een goede manier aan te pakken, gaan interventie en context hierdoor (steeds) beter bij elkaar passen. Het gestructureerd en methodisch volgen van dit adoptieproces is van grote meerwaarde om inzicht te krijgen in de werkzame (interventie)principes. Ook geeft het waardevolle inzichten onder welke voorwaarde(n) deze werken en benut kunnen worden.

Wendbaarheid

Het volgen van dit dynamische proces, er tegelijkertijd van leren door de juiste leervragen te blijven stellen en die lessen meteen mee te nemen in het vervolg van het proces, maakt wendbaarheid van actieonderzoekers en de betrokkenen bij een actieonderzoek een belangrijke eigenschap. Ben je voldoende alert met elkaar om het snel op te merken als er iets gebeurt in het actieonderzoek dat een aanpassing of heroverweging vraagt? Ben je wendbaar genoeg om dan ook snel de juiste besluiten te nemen en daarbij passende acties uit te voeren?

Reflectieve monitoring

Reflectieve monitoring geeft houvast om in deze dynamiek op passende momenten te reflecteren op het innovatie-, verander- en leerproces.

Lessen uit afrondende projecten

Applied data science in de psychiatrische praktijk

Karin Hagoort & Boris van der Hijden

Doel

Het realiseren van een transformatie van zorgorganisaties naar continu lerende organisaties die gebruik maken van kennis uit zorgdata en deze direct gebruiken in de praktijk.

Resultaten

  • Quick Scan CoViDa: waar moet je aan denken als je datagedreven gaat werken
  • www.covida.org + kennisnetwerk CoViDa
  • Professionalisering randvoorwaarden 4 organisaties
  • Verschillende dagelijkse dashboards
  • Verschillende algoritmes in verschillende fases in de 4 organisaties

Werkwijze

Schematische weergave van de aanpak/werkwijze

Leerervaringen & tips

  • Deel de werkwijze/voorlopige aanpak al in een vroeg stadium; wacht niet tot iets af is.
     
  • Omarm het onverwachte en zie de kansen.
     
  • Blijf kritisch en houd koers.
     
  • Samenwerking is de sleutel.
     
  • Denk tijdig na over het vervolg en de inbedding: ontwikkel een landschap aan subsidies.
     
Schematische weergave subsidielandschap vervolg

Coaching in Home & Place making

Onderzoek in Sociaal-Geografisch Perspectief

Ant Lettinga & Erik Buskens

Probleem
Het zwarte gat waarin mensen met Niet Aangeboren Hersenletsel (NAH) vallen als ze na optimale revalidatiebehandeling thuis het leven weer willen oppakken.

Aanpak
Samen met ervaringsdeskundigen, professionals en zorgorganisaties het Home & Place making (H&P) denk- en werkraam verfijnen/ aanscherpen. In de praktijk H&P-gedachtegoed uitproberen en daarvan leren: ‘Hoe kunnen NAH-getroffenen van hun huis en andere belangrijke plekken weer een thuis maken? En wie willen en kunnen ze op voor hen betekenisvolle plekken zijn?

Leerervaringen uit praktijkexperimenten

  • ‘Gestaltswitch’: oude manieren van denken en doen loslaten en nieuwe laten komen en daarmee in de praktijk leren experimenteren heeft tijd nodig.
     
  • Open innovatieproces: samen met professionals en ervaringsdeskundigen door ontwikkelen ‘Home & Place making’-werkfiguur geeft verdieping, maar in begin ook weinig houvast.
     
  • Gedeeld leer- en veranderproces; veranderkracht is sterker als meerdere professionals binnen een organisatie samen kunnen optrekken.
     
  • Actief grenzenwerk: durf op en over grenzen van beroepsrollen, regels en organisaties heen te experimenteren. Dit kan alleen als management hiervoor ruimte  en rugdekking geeft.
     
  • Meerlagig veranderperspectief: de organisatie moet mee leren veranderen. Delen van actielijnen  en denkkracht omzetten in daadkracht is op alle organisatielagen cruciaal.
     
  •  ‘What’s in the way, becomes the way’: vier succeservaringen!
    Maar richt actielijnen vooral ook op dillemma’s en barrières die nieuwe manier van werken in de weg zitten.
     
  • Hardnekkige problemen: barrières die steeds weer terugkomen zoals betaaltitels, wet- en regelgeving, schotten tussen financieringsstromen en externe verantwoordingspraktijken samen met andere projectleiders en mensen met beïnvloedingsmacht aanpakken.

Zorg op de juiste plaats in Utrecht

Verbetering van implementatie van transmurale afspraken door interprofessioneel leren en monitoring van substitutie aan de hand van het regionaal transmuraal dossier

Debbie Vermond & Dorien Zwart

Doel

Optimale zorg in de regionale zorgketens.

Aanpak

Dokters én patiënten bespreken het werkelijk gebruik van de Regionale Transmurale Afspraken (RTA’s) aan de hand van spiegelinformatie:

  1. patiënten ervaringen
  2. routinezorgdata

Lessen & tips

  

  • Ontwikkel acties met doelgroep zelf.
     
  • Zorg dat acties zo goed mogelijk inpassen in de dingen die er al zijn (dit werkt adoptie bevorderend).
     
  • Het was een uitdaging om genoeg bijeenkomsten te realiseren; sluit aan bij regionale bijeenkomsten en breng het meer terug bij de zorgprofessional zelf: welke wensen voor samenwerking liggen er al en sluit daar bij aan.
     
  • In verband met de coronacrisis hebben we de fysieke bijeenkomsten omgevormd naar een digitaal format (dat wordt 24-6-2020 voor het eerst in de praktijk gebracht). Waarschijnlijk werkt dit ook drempelverlagend om deel te nemen.
     
  • Blijf wendbaar. Ten opzichte van het projectplan hebben we hartfalen ingewisseld voor oncologische afspraken omdat dit beter paste.
     
  • Zorg voor inbedding: de optimale zorgtafels om samenwerking rond transmurale zorgafspraken levend te houden (één van de ingezette interventies), wordt ingebed in de regionale nascholignsagenda.

 

CMyLife E clinics

Rosella Hermens & Nicole Blijlevens

Doelen & opzet

  1. Eigen regie van patiënt optimaliseren, met name medicatietrouw & richtlijn adherentie

    Opzet: doorontwikkeling CMylife E clinics via actieonderzoek
     
  2. Inzicht krijgen in effectiviteit CMyLife E clinics

    Opzet: voor- en nameting in interventie & controle groep met gevalideerde vragenlijsten o.a. PAM 13, EORTC
     
  3. a. Inventarisatie belemmerende en bevorderende factoren voor landelijke implementatie CMyLife onder alle stakeholders

    b. Plan van aanpak opstellen aaan de hand van gevonden factoren

    Opzet: literatuur, focusgroep diepte-interviews, expertpanelbijeenkomst

Lessen om in te spelen op veranderingen:

  • Visie, kernwaarden plan en risico inventarisatie visueel gemaakt.
  • Visueel communiceren, veel werken met powerpoints in plaats van uitgebreide teksten.
  • Patiënt in de regie (patiënt begrijpen, betrekken en stem gebruiken bij doorontwikkeling platform): focusgroepen, design workshops, feedbackbijeenkomsten, buddy systeem opgezet, nieuwsbrieven laten reviewen en schrijven.
  • Communicatiestrategie onder leiding van patiënt opgesteld.
  • Sterker benutten van capaciteiten medewerkers door duidelijke structuur en beschrijving verwachtingen.
  • Anders leidinggeven en doelgericht werken: continue monitoring van aantal patiënten & scorebord met Key Performance Indicators (KPI's).
  • Empowerment van CMyLife team; vertrouwen geven en verantwoording van alle activiteiten; bij iedere aanpassing inspanning en resultaten evalueren.
  • Snelheid & flexibiliteit in de planning door korte iteraties; zo is schuiven met activiteiten en opschaling mogelijk.
  • Snel resultaat neerzetten: in 4 maanden nieuwe richtlijnapp gebouwd; creëert veel energie en vertrouwen.
  • Durven te experimenteren & leren: creatief gebruik maken van bestaande data, gebruik van stagiaires.
  • Stakeholder management: alignment van alle betrokkenen van alle afdelingen, opzetten van allianties en netwerken met VWS, Medmij, NVvH, KWF, SKMS, andere projecten.

Tips voor startende projecten

De WijkKliniek: ziekenhuisbehandeling met zicht op thuis

Bianca Buurman

Om de spoedeisende hulp (SEH) te ontlasten en de zorg voor ouderen dichter bij huis te organiseren, zal het in de toekomst nodig zijn om acute zorg op een andere plek dan het ziekenhuis te bieden. Vanuit deze visie is de WijkKliniek ontwikkeld: een afdeling voor ziekenhuiszorg in een verpleeghuis in Amsterdam.

Doel

Het eerste doel van dit onderzoek is om het opnameproces in kaart te brengen en aan te passen zodat ouderen, zonder tussenkomst van de SEH, kunnen worden opgenomen in de WijkKliniek. Het tweede doel is om de zorgprocessen in de WijkKliniek te evalueren en te verbeteren.

Tips voor de WijkKliniek

  • Sleutel voor succes is elkaar kennen en erkennen. Dat gaat het beste door persoonlijk contact. Bouw het proces daarom echt vanaf de start samen op zodat bijvoorbeeld zowel het ziekenhuis als de VVT-organisatie ieder bewust worden van hun eigen kader/perspectief en dat ook accepteren.
     
  • Reflecteren: ieder moet z’n rol telkens helder hebben om de interventie tijdig aan te kunnen passen.
     
  • Leerervaringen monitoren en juist daarvan (samen) leren; het proces wat je al bent doorgegaan met succes en knelpunten en barrières. Dus heel goed expliciet maken wat je in cycli hebt geleerd.
     
  • Continue adopteren om te reflecteren op de vraag: krijg je wel de juiste uitkomst op de juiste vraag? Dit moet met de teams worden opgepakt.
     
  • Om direct doorverwijzen zonder tussenkomst van de SEH mogelijk te maken is het belangrijk om een goede terugkoppeling van de monitoring te doen naar de huisartsen. Welke patiënt wordt aangemeld, wat was de hypothese bij insturen, wat hebben we daadwerkelijk op de SEH of bij opname gevonden. Door deze terugkoppeling kun je het proces van daadwerkelijk direct doorsturen van patiënten naar de wijkkliniek optimaliseren.
     
  • Denk tijdig na over het na-traject (borging).
     
  • Stel leervragenom uit 'wat gewoon is' te stappen. Stel ook 'waarom?'-vragen om nieuwe oplossingsrichtingen te bedenken. En als iets de nieuwe richting is, wat heb je dan nodig?
Portretfoto Anita Beelen

Anita Beelen

ALS Thuismeten & Coachen

Anita Beelen & Manon Dontje

ALS Thuismeten & Coachen is een e-health zorgconcept met een applicatie die patiënten met ALS  in staat stelt thuis zelf metingen verrichten en deze gegevens via een (web)app door te geven aan zorgverleners. Het doel van dit project is om te zorgen dat alle patiënten met ALS in Nederland toegang krijgen tot deze gepersonaliseerde zorg.

Aanpak

De nieuwe e-health zorg wordt eerst ingevoerd in 10 ALS-behandelteams van het ALS Zorgnetwerk. Op basis van de opgedane kennis en ervaring met de implementatie bij deze teams wordt een handleiding opgesteld waarmee de overige 25 ALS-behandelteams in het land ALS Thuismeten & Coachen kunnen gaan invoeren.

Tips ALS Thuismeten & Coachen

  

  • Begin klein. Bijvoorbeeld met een beperkt aantal patiënten om te wennen aan de nieuwe manier van zorg. Daarna kun je langzaam uitbouwen.
     
  • Ontwikkel met en voor patiënten.
     
  • Investeer continue om alle partijen aan boord te houden.
     
  • Deel leerpunten zo snel mogelijk met elkaar: wat zien we gebeuren en wat leren we daarvan, welke data heb je daarvoor nodig?
                                            
  • Projectleden hebben soms de behoefte om te sparren. Zet daarbij in op reflectie: denk niet voor hen na, maar vraag juist wat iemand nodig heeft.

MijnEigenZorgplan

Actieonderzoek naar ontwikkeling en implementatie van een persoonsgerichte digitale zorgomgeving voor complexe patiëntengroepen

Martine de Bruijne & Margriet Mullender

Doel en werkwijze

De zorgomgeving biedt op de gewenste momenten actuele, juiste en passende informatie aan patiënt en zorgverlener om zo gedeelde besluitvorming te ondersteunen. Voor 2 zorgtrajecten (inmiddels 3) wordt een persoonsgerichte digitale zorgomgeving ontwikkeld. Aan de hand daarvan wordt een ontwikkel- en implementatiestrategie opgesteld in de vorm van een richtlijn.

Samenwerking

Patiënten, zorgverleners en ondersteunende afdelingen werken intensief met elkaar en de onderzoekers samen om succesvolle implementatie en meerwaarde te realiseren.

Tips MijnEigenZorgplan

  • Wat wil je leren, wat wil je veranderen, wat wil je verbeteren? Zorg dat niet alles al vast ligt in een plan. Kijk naar wat context afhankelijk is en naar wat generiek is.
     
  • Gaat de patiënt wel op zoek naar informatie? En zo ja, hoe? Leer van eerder gestelde vragen van de patiënt. 
     
  • Leer van de zoektermen die door patiënten gebruikt worden. Zoek eventueel hulp van de Stichting Makkelijk Lezen of de Stichting Lezen en Schrijven. 
     
  • Richt het digitale zorgpad zo in dat de patiënt betrokken is en kan meebeslissen. Reflecteer welke informatie je nodig hebt op welk onderdeel van het zorgpad.
     
  • Probeer de ICT vraaggestuurd in te richten in plaats van aanbodgestuurd.
     
  • Let op het niveau van participatie: gebruik van de app leidt niet automatisch ook tot samen beslissen of eigen regie.
     
  • Borg het beheer en onderhoud van MijnEigenZorgplan na afloop van de implementatie.

BAAN: Bevorderen van duurzame ArbeidspArticipatie bij Nierpatiënten

Het samen met patiënten, curatieve en arbeidsgerelateerde professionals werken aan arbeidsgerichte medische zorg in het ziekenhuis.

Annemieke Visser & Haitze de Vries

Aanpak

  • Patiënten zelf meer handvatten geven om duurzaam te participeren.
     
  • De zorg zo inrichten dat het gesprek over werk een meer vanzelfsprekend onderdeel wordt.

Tips voor BAAN

  • Maak gebruik van het enthousiasme en de momenten dat je elkaar in de ogen kunt kijken; dan gaan mensen er wel mee aan de slag.
  • Zorg voor rugdekking. Het loopt vaak spaak zodra je terug in de organisatie naar een hoger niveau gaat (het gaat dan bijvoorbeeld om vanuit een ander kader werken of een nieuw werkkader of activiteiten waar iemand niet op is aangenomen).
  • Wees je bewust van (de beperkingen van) financieringsstromen en ga tijdig in gesprek over de mogelijkheden daarin.
  • Kijk ook naar de bredere context: andere plekken zijn heel erg van invloed op de werkplek en andersom. Op de werkplek kun je weer inzoomen op een ander gebied (wat gebeurt er bij het koffieapparaat, hoe is de werkplek fysiek ingericht, is dialyse op de werkplek mogelijk e.d.).
  • Tijd en kennis zijn mogelijke struikelblokken. Wie kan welke rol wanneer het beste vervullen? Revalidatieartsen hebben bijvoorbeeld meer kennis als het gaat om aandacht voor arbeid dan andere medisch specialisten. Het brede functioneren (wat vragen we allemaal nog meer van een zorgprofessional) blijft een punt om over na te denken.
  • Snel interactie opzoeken (=actieonderzoek): daar zitten verrassingen. Reflectieve monitoring; jezelf de vraag stellen: wat is de vraag die we hier tegen komen?
  • Onderneem tijdig actie: probeer elementen uit in de praktijk in plaats van te lang bezig te zijn met input verzamelen. Daardoor ontstaan vragen die je van tevoren niet had bedacht.
  • Doe een virtuele interventie: als je dit zou moeten doen waar loop je tegen aan, hoe komt dat en hoe zouden we daarmee om kunnen gaan?

Algemene reflectie & tips

Hoe maak je de reflectie een onderdeel van de veranderaanpak op alle niveaus? In de organisatie(s) waar het proces zich afspeelt, de projectgroep, maar ook projectgroep overstijgend? Er zijn veel handboeken en methodieken over, zoals de dynamische leeragenda. Belangrijk is vooraf na te denken hoe je dit organiseert en wie je wanneer betrekt om de essentiële vragen boven tafel te krijgen en te proberen ze samen te beantwoorden. Doe dit vanaf het begin vanuit de vraag wat actieve betrokkenheid is.

Betrokkenheid

Het proces volgen of monitoren aan de hand van het plan dat je vooraf hebt opgesteld is wezenlijk anders dan je in het proces met elkaar afvragen welke vragen je hebt over wat je ziet gebeuren. Daar hoort ook bij duidelijk teruggeven wat de bijdrage van die betrokkenheid is. Een handtekening betekent nog niet dat je commitment voor samenwerking hebt.

Voorwaarden voor adoptie

Het is belangrijk adoptanten toe te rusten om een verandering toe te kunnen passen. Daarvoor moet een interventie niet gestandaardiseerd zijn, maar adaptief; meer gebaseerd op mechanismen/werkzame elementen en toegespitst op een specifieke context. Adoptanten moeten richtlijnen meekrijgen om zelf te kunnen her-uitvinden: 're-invented by me'.

Bewijsvoering

Het soort interventies is complex, dus heeft niet de evidentie die op een standaard (traditionele) manier onderzocht kan worden. Andere manieren van onderzoeken van evidentie en werkzaamheid zijn nodig. Het oude paradigma van implementatie is niet van toepassing. Dit is een belangrijke boodschap voor financieringsinstanties. Ook wet- en regelgeving moeten hier notie van hebben. We zien wel ontwikkelingen op dit vlak die hierbij aansluiten zoals de adviezen van de RvS ‘Anders verantwoorden voor goede zorg’ en ‘Zonder context geen bewijs’.

Veranderproces

Blijf in een project aansluiten bij de motivatie van de professionals. Een terugkerend thema is dat er ook aandacht moet zijn (naast de formele 'implementatie’stappen) aan de zogeheten 'soft skills' voor gedragsverandering van professionals. Daar is motivatie voor nodig. Bij een noodzakelijke gedragsverandering is/blijft de aanpak van de 'identiteit' van een professional een aandachtspunt. Neem ook de organisatiecapaciteit mee. In een ziekenhuis is deze vanuit de organisatie groter dan bij een huisartsenpraktijk die meer gericht is op het doen van consulten.

Barrières doorbreken

Bij meerdere projecten zien we dat in teams en in de regio mooie resultaten worden behaald door te experimenteren met andere werkwijzen. Maar zodra je op grotere schaal met deze andere manier van werken aan de slag wil, loop je tegen barrières aan die in het zorgsysteem verankerd zitten, zoals financieringsschotten en privacywetgeving. Niet voor alles is landelijke regie nodig, maar nationale regie kan het creëren van randvoorwaarden voor opschaling aanzienlijk versnellen. In het programma Registratie aan de Bron zijn bijvoorbeeld juridische aspecten aangepakt om het kantelmoment mogelijk te maken. Dit soort programma’s zijn zinvol om geaggregeerde lessen uit individuele trajecten aan te pakken en (landelijke) stakeholders eerder aan boord te krijgen.

Programma Actieonderzoek Innovatieve Zorg

In het programma Actieonderzoek Innovatieve Zorg wordt naar oplossingen gezocht voor uitdagingen op het gebied van de organisatie van zorg. In de projecten wordt kennis ontwikkeld over innoverende en vernieuwende processen en oplossingen/methodieken in de zorg. Door en tijdens het vernieuwen en verbeteren van zorg wordt kennis opgedaan, waarbij mensen in de zorgpraktijk zich tegelijkertijd professioneel ontwikkelen. De geleerde lessen die hieruit voortvloeien, kunnen ook gebruikt worden voor opschaling en doorontwikkeling elders.

Doel

Het doel is dat innovaties beter aansluiten bij de behoeften van de patiënten/cliënten in de zorg, waardoor de kwaliteit van de zorg verbetert. De focus ligt op procesinnovaties, waar ICT en eHealth onderdeel van kunnen uitmaken, als ondersteuning aan het proces.

Redactie ZonMw in samenwerking met de projectleiders

Meer informatie

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website