Actieonderzoek begint altijd met een vraagstuk uit de praktijk. Het veranderen van de praktijk staat namelijk centraal. Zo helpt actieonderzoek u bij het verder ontwikkelen van uw netwerk. Actieonderzoek draagt bij aan de professionele ontwikkeling van alle leden van het netwerk en levert kennis op die u meteen kunt toepassen.

Inhoud

Actieonderzoek in de praktijk

Actieonderzoeker legt uit wat actieonderzoek is
Interview met actieonderzoeker Gea van Dijk

Interview met actieonderzoeker Rick Kwekkeboom

Vaardigheden in samenwerken
‘Wij noemen actieonderzoek “praktijkgericht onderzoek”. Samen met praktijkmensen onderzoeken we zaken waar zij tegen aanlopen. Wat je in je opleiding hebt geleerd is niet altijd meer actueel. Of het werkt niet in jouw praktijk. Waar loop je nu precies tegenaan? Bereik je je doelgroep en je doelen? Dat onderzoeken we. De kennis die zo ontstaat geven we niet alleen terug aan het veld, maar vertalen we ook naar de opleiding van de aanstaande professionals. Zij gaan straks aan de gang in een nieuwe praktijk waarin netwerken steeds meer centraal staan. Dat vraagt om specifieke vaardigheden in samenwerken, om zo de grenzen tussen de eerste lijn, veiligheid, welzijn, woningbouw et cetera te kunnen oversteken.

Aandacht voor alle facetten
Nog altijd worden professionals sterk disciplinair opgeleid. Terwijl het echte leven bestaat uit verschillende facetten. Vooral ouderen die thuis wonen willen graag aandacht voor al die facetten. Natuurlijk gaat het ook om die steunkousen. Maar belangrijker is dit: hoe houd ik regie, hoe neem ik deel aan de samenleving? Verpleegkundigen spreken een andere taal dan bijvoorbeeld sociaal werkers. Als je dan met de ruggen tegen elkaar gaat staan, is dat niet in het belang van die oudere. In praktijkgericht onderzoek praat je met iedereen, ook met cliënten en mantelzorgers. Wat willen jullie? Wat is er nodig aan zorg en ondersteuning? Wat kunnen we van elkaar leren?

Leren in de praktijk
Ik ben heel enthousiast over de mogelijkheid om leernetwerken te ontwikkelen. Zo kunnen we studenten in de praktijk laten leren. Ervaren hbo’ers coachen de mbo’ers, zoals ze dat in de praktijk ook zullen gaan doen. Met andere partijen samenwerken wordt zo onderdeel van ieders leerproces. Dan kun je straks al samenwerken rond mensen in de wijk, voordat je met een diploma in de hand aan de slag gaat. Docenten kunnen zich niet meer verschansen in de gebouwen van hun opleiding. Dus ook zij gaan met elkaar praten: waar loop jij in de praktijk tegenaan?

Nadenken over wat te doen
Aan projectleiders zou ik dit willen zeggen: stap over je eventuele vooroordelen tegenover onderzoekers heen. Betrek ze bij het samen aftasten waar je tegenaan loopt en wat er nodig is om dat te overwinnen. Mensen uit de praktijk slaan zich vaak op de borst: wij zijn doeners en geen denkers! Maar dat is een valkuil. Een onderzoeker kan jou als doener helpen, juist door samen goed na te denken over wát je moet doen om je doelen te bereiken. Als je iets gaat doen zonder goed te checken of het wel aansluit op de behoeften van degene voor wie het nodig is, dan sla je de plank al bij voorbaat mis.’

De theorie achter actieonderzoek

De 5 kenmerken van actieonderzoek

Actieonderzoek is een benadering van onderzoek en volgt geen vastomlijnde methode. Er zijn allerlei methoden en werkvormen te gebruiken waarmee u (bijvoorbeeld) werkprocessen kunt onderzoeken. Denk hierbij aan workshops, brainstormsessies of storytelling.

Bij actieonderzoek gaan veranderen, leren en kennisontwikkeling hand in hand. Actieonderzoek is participatief, cyclisch en reflexief. Daarbij is er voortdurend aandacht voor de unieke context. Dat zijn de 5 kenmerken van actieonderzoek.

Een overzicht van de 5 kenmerken van actieonderzoek
Een overzicht van de 5 kenmerken van actieonderzoek
De cyclus van actieonderzoek
De cyclus van actieonderzoek

1. Kennis ontwikkelen, leren en veranderen

Veranderen, leren en kennisontwikkeling gaan hand in hand: juist door een integraal netwerk te ontwikkelen, te verduurzamen en tegelijkertijd te onderzoeken ontstaan belangrijke inzichten en lessen.

2. Participatief

Actieonderzoek is in 2 opzichten participatief. De onderzoeker doet mee in het netwerk dat wordt onderzocht en de deelnemers uit het netwerk gaan zelf op zoek naar antwoorden op de door hen geformuleerde vragen.

3. Cyclisch

Bij een actieonderzoek wordt steeds een cyclus van planvorming (plannen), ontwikkeling (actie), studie (observeren) en reflectie (reflecteren) doorlopen.

4. Aandacht voor context

In een actieonderzoek is veel aandacht voor de unieke context van het netwerk: door goede analyses van het netwerk en van de kennis die al beschikbaar is over integrale samenwerking worden plannen verder ontwikkeld en wordt permanent geleerd.

    5. Reflexief

    Actieonderzoek stimuleert mensen in het netwerk om gebeurtenissen en ervaringen te begrijpen, verklaren en te duiden en om te reflecteren op hun eigen handelen.

    Waar vind ik wat in deze handreiking?

    ZonMw stimuleert gezondheidsonderzoek en zorginnovatie. ZonMw financiert gezondheidsonderzoek en stimuleert het gebruik van de ontwikkelde kennis - om daarmee de zorg en gezondheid te verbeteren. ZonMw heeft als hoofdopdrachtgevers het ministerie van VWS en NWO.

    Colofon Tekst en afbeeldingen: programmateam Langdurige Zorg en Ondersteuning (LZO) 

    Naar boven
    Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website