Het project ‘Ontwikkelen Kwaliteitssysteem voor Ervaringsdeskundigen’ (KvE) heeft tot doel ervaringsdeskundigheid verder te professionaliseren. Het project wordt geleid door de beroepsgroep zelf, in samenwerking met een veelheid aan partijen. Ook branchevereniging Valente is betrokken. Directeur Esmé Wiegman herkent de behoefte aan ervaringsdeskundigen vanuit het project De Vliegende Brigade. “Ze zijn de extra ogen die nodig zijn.”

De Vliegende Brigade Ervaringsdeskundigheid ondersteunt gemeenten, cliënten- en naastenorganisaties en andere relevante organisaties als het gaat om de inzet van ervaringskennis en ervaringsdeskundigheid. Met als resultaat dat hun plannen en praktijken beter en realistischer worden en het draagvlak wordt vergroot. Het project levert hiermee een belangrijke bijdrage aan de professionalisering van ervaringsdeskundigheid.

De Vliegende Brigade Ervaringsdeskundigheid is er voor alle organisaties die zich bezighouden met begeleid wonen en maatschappelijke ondersteuning en het cliënten- en naastenperspectief onvoldoende kennen, of niet weten hoe ze dit effectief en duurzaam in hun beleid kunnen integreren. Inmiddels behandelde de Vliegende Brigade al veel adviesaanvragen. Deze vragen zijn heel divers en gaan bijvoorbeeld over de inzet van ervaringsdeskundigheid in het algemeen: waar te beginnen, het meekijken met een visie over de aanpak van dakloosheid, het bereiken van ouders van dakloze jongeren en het meedenken over afstudeeronderzoek op het gebied van begeleid wonen.

‘Dat maakt ook de gevraagde inzet divers’, zegt Esmé Wiegman, lid van de stuurgroep van het project en directeur van Valente (brancheorganisatie voor participatie, begeleiding en veilige opvang). ‘Soms is een mailtje met een antwoord op de vraag voldoende, maar soms zijn er ook meerdere sessies nodig.’ Gelukkig zijn er ook veel plekken waar de inzet van ervaringskennis en ervaringsdeskundigheid al wél goed gaat, of al onderdeel uitmaakt van een organisatie. Deze best practices zullen straks te vinden zijn op een online kennisplein, waar ook de meest actuele kennis wordt verzameld.

Esmé Wiegman - directeur Valente en stuurgroeplid project De Vliegende Brigade
Esmé Wiegman - directeur Valente en stuurgroeplid project De Vliegende Brigade

Vertrouwdheid en veiligheid

Hoe zet je ervaringskennis en ervaringsdeskundigheid in? Dat kan volgens Wiegman heel breed en op veel verschillende thema’s. Als voorbeelden noemt ze de inzet van ervaringsdeskundigen als begeleiders in de individuele herstelondersteuning van cliënten, in coaching on the job voor professionals, of in het beoordelen van beleid vanuit de eigen leefwereld of het cliëntperspectief. ‘Naast deze diversiteit is er ook nog veel verschil in de ontwikkeling van ervaringsdeskundigheid en verkeren organisaties in verschillende stadia van dit proces. Zo zien we alleen vrijwillige inzet of slechts eenmalige inzet op een bepaald project of onderwerp tot aan betaalde functies in alle lagen van de organisatie.’ Wat iemands functie ook is, de meerwaarde is vaak enorm. ‘De inzet van ervaringsdeskundigen als begeleiders roept nog meer vertrouwdheid en veiligheid op bij cliënten. Zij durven meer te vertellen aan ervaringsdeskundigen omdat die weten waar ze het over hebben’, zegt Wiegman. Maar ook als beleidsmedewerker of -adviseur leveren ervaringsdeskundigen een waardevolle bijdrage. ‘Ze zijn de extra ogen die nodig zijn om ons beleid te toetsen. Vanuit collectieve levenservaring hebben zij een ander perspectief op wat goed beleid is en of dit daadwerkelijk bijdraagt aan het herstelproces van cliënten. Zo zijn we bij Valente bezig met het werven van een nieuwe beleidsadviseur met ervaringsdeskundigheid. Een ander belangrijk thema is het tegengaan van stigma. Wiegman: ‘Een ervaringsdeskundige is hét rolmodel om te laten zien dat het anders kan.’

Belangrijke stap voorwaarts

Ondanks de enorme vlucht die de inzet van ervaringskennis en ervaringsdeskundigheid heeft genomen in de afgelopen jaren, zijn er natuurlijk ook nog genoeg uitdagingen. ‘Er kan nog beter worden samengewerkt door elkaar op te zoeken en het onderwerp niet teveel zelf toe te eigenen’, vertelt Wiegman. ‘Een gevolg van die toe-eigening is dat andere relevante partijen niet altijd worden meegenomen. Datzelfde speelt ook bij een scala aan toegekende projecten. Veel tijd en energie gaat verloren aan het op de hoogte blijven, aanhaken, dingen opnieuw uitvinden, etc. Bovendien kan er verwarring ontstaan bij partijen die ervaringskennis willen benutten. Wie moeten ze benaderen? Werken vanuit een netwerk met gezamenlijk eigenaarschap en een gedeelde visie, zoals bedacht voor het kennisplein, zou daar een belangrijke stap voorwaarts in kunnen betekenen.’

'Werken vanuit een netwerk met gezamenlijk eigenaarschap en een gedeelde visie, zoals bedacht voor het kennisplein, zou daar een belangrijke stap voorwaarts in kunnen betekenen.’

Enorme drive

Wiegman is een groot voorstander van de professionalisering van ervaringsdeskundigheid. ‘Al deze mensen hebben bijzondere ervaringen opgedaan in hun leven. Een professionaliseringsslag is nodig om die ervaringen gericht te kunnen inzetten binnen organisaties. Ervaringsdeskundigheid omvat veel meer dan hier en daar je eigen levensverhaal vertellen. De kunst is om deze ervaringskennis als kracht in te zetten en dat ook te verbinden aan de vraagstukken die op dat moment op tafel liggen. Gezien de diversiteit van de groep ervaringsdeskundigen is daar maatwerk voor nodig’, aldus Wiegman. Ze vertelt dat er de afgelopen jaren veel opleidingen zijn ontwikkeld en initiatieven zijn ontstaan op het gebied van ervaringsdeskundigheid. ‘Het is een soort jungle geworden’, zegt ze daarover. Wiegman pleit dan ook voor meer samenhang hierin. Een andere belangrijke randvoorwaarde is het creëren van een gezond werkklimaat, waarin ervaringsdeskundigen als volwaardige teamleden en collega’s worden beschouwd. ‘Ervaringsdeskundigen hebben vaak een enorme drive om het verschil te maken en zien binnen organisaties op meerdere fronten allerlei uitdagingen. Het risico daarvan is dat ze overvraagd worden of zichzelf overvragen. Ze moeten goed toegerust zijn om hun grenzen te bewaken.’ Zo pleit Wiegman bijvoorbeeld voor het organiseren van intervisiebijeenkomsten en morele beraden, waarin ervaringsdeskundigen en andere professionals kennis en ervaring kunnen delen en van elkaar kunnen leren. Hierin heeft Valente samenwerking gezocht met de Vereniging van Ervaringsdeskundigen (VvEd).

Niet alleen participeren, maar ook inspraak hebben

Maar hoe begin je dan met de inzet van ervaringskennis en ervaringsdeskundigheid binnen je eigen organisatie? ‘Het moet geen window dressing zijn, dus start met bezinning’, is het advies van Wiegman. ‘Verdiep je grondig in wat er binnen jouw organisatie nodig is en hoe je dit verbindt aan de doelstellingen van jouw organisatie. Wat biedt dan de meeste meerwaarde? Een ervaringsdeskundige die ervoor zorgt dat de begeleiding nóg beter aansluit op het herstelproces van de cliënt, of juist iemand die zorgt voor een ander, ervaringsdeskundig perspectief op beleid?’ Wiegman merkt op dat er nogal eens onduidelijkheid bestaat over de rol en de taak van ervaringsdeskundigen.

‘Ervaringsdeskundigheid heeft betrekking op de expertise, niet op een specifieke rol. Het lijkt nuttig en noodzakelijk om de verschillende rollen goed te beschrijven. Vervolgens moet er regionaal en lokaal goed gekeken worden of alle noodzakelijke rollen vervuld zijn. We zijn inmiddels een aantal keer tegengekomen dat er weliswaar een stevige organisatie van het ervaringsdeskundige perspectief is, maar dat niet alle rollen vervuld worden of een aantal rollen een lagere prioriteit heeft. Met name meedenken en inspraak hebben – waar de missie van de Vliegende Brigade Ervaringsdeskundigheid zich juist op richt – blijkt vaak een vergeten rol. Omgekeerd komen we ook tegen dat er onvoldoende begrenzing is en een regionale of lokale organisatie overbelast raakt door alle rollen op zich te nemen. Hierin zullen initiatieven moeten worden gecoacht. Dat creëert niet alleen helderheid, maar kan ook witte vlekken zichtbaar maken’, aldus Wiegman.

Meer informatie

Redactie: Dieuwke de Boer, eindredactie: ZonMw

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website