Mensen die dringend psychiatrische zorg nodig hebben, kunnen dat vaak zelf niet beseffen. Ze wijzen dan elke behandeling af en worden ‘zorgmijders’ genoemd. In het pilotproject ‘Van je familie moet je het hebben’ hielpen speciaal getrainde familieleden bij het toe- en terugleiden naar hulp. En met succes.

‘Waar geen wil is, zoeken we een weg. Samen met de familie.’ Zo luidt het motto van het Utrechtse project ‘Van je familie moet je het hebben’. Mensen met ernstige psychiatrische aandoeningen zijn soms moeilijk te bewegen om behandeling te accepteren, of verbreken een behandelrelatie waarvan ze het nut niet inzien. Volgens Tiny van Hees, sociaalpsychiatrisch verpleegkundige bij Altrecht, speelt het vooral met psychoses, waarbij mensen andere zintuigelijke waarnemingen hebben, andere signalen doorkrijgen vanuit de buitenwereld. Hun realiteit verschilt dan sterk van de mensen om ze heen. Toch kunnen familieleden (of partners) de verschillen overbruggen en helpen bij het toe- of terugleiden naar hulp. Mits ze de het gesprek met hun naaste adequaat voeren.

Tiny van Hees
Tiny van Hees. Fotografie: Jan Willem Houweling.

Oordeelloos in gesprek

Tom Rusting is familie-ervaringsdeskundige bij Altrecht en voorzitter van de Utrechtse afdeling van Ypsilon, de vereniging voor familieleden en naasten van mensen met psychosegevoeligheid. Zijn eigen zoon dacht dat hij achtervolgd werd. Dát was zijn probleem, en niet het gegeven dat hij een psychose had. Rusting: ‘Ik zei: kom op, je bent slim, er zijn geen camera’s! Waarom zouden ze jou achtervolgen? Maar dat was de verkeerde insteek. Als je er tegenin gaat, kan de ander concluderen dat jij vast óók in het complot zit. En dan ben je nog verder van huis.’ De oplossing zit in ‘verbindende gespreksvoering’, waarin je de ander zonder oordeel tegemoet treedt. Dat betekent open vragen stellen en objectief samenvatten. Van Hees: ‘Door open vragen te stellen, laat je zien dat je je wilt inleven in de ander, dat je geïnteresseerd bent in zijn of haar beleving. Vanuit de verbinding die je zo maakt, kun je een draai maken richting hulp. Dan zeg je bijvoorbeeld: je hebt zoveel last van waar je over vertelt! Misschien is er iets tegen te doen?’

Tom Rusting.
Tom Rusting. Fotografie: Jan Willem Houweling.

Meegaan met het verhaal

Deze verbindende aanpak staat centraal in de familiebegeleiding die Van Hees en Rusting altijd al inzetten. In het project is er bovendien een training uitgevoerd, waaraan 8 families hebben meegedaan. Van Hees: ‘Veel mensen hebben de verbinding met hun familielid al lang geleden verloren. Ze zijn als het ware tegenover elkaar komen te staan. Nu leren ze: je mag meegaan met het verhaal van jouw naaste en hoeft de strijd niet meer aan te gaan.’ Volgens Rusting is het de kunst om je eigen werkelijkheid even buiten beschouwing te laten, je eigen mening terzijde te schuiven. ‘In verbindende gespreksvoering laat je die niet eens doorschemeren. Je gelooft de ander gewoon, je bent te gast in zijn of haar leefwereld. Mag ik iets vragen? Mag ik nóg iets vragen? Vertel eens verder? Zo laat je blijken dat je goed luistert, zonder oordeel.’

Verborgen leed van naasten

Volgens Van Hees en Rusting is het cruciaal om binnen de ggz veel meer in te zetten op ondersteuning door familieleden. Uit onderzoek is gebleken dat bij de grote meerderheid van de betreffende groep de familie een belangrijke bepalende factor is of mensen in behandeling gaan. En niet alleen bij personen die met verward gedrag op straat in beeld komen. Juist ook de schrijnende gevallen van degenen die helemaal alleen op een zolderkamertje zitten. Als mensen eenmaal in behandeling zijn, is het ook zinvol de familie te coachen. Steeds meer behandelaars vragen daar ook om, stelt Rusting vast. De meerwaarde van de aanpak is in Utrecht steeds breder bekend, waardoor ook huisartsen en bijvoorbeeld buurtteams bij Altrecht aankloppen voor familiecoaching. Volgens Van Hees is dat niet alleen goed voor de persoon met psychiatrische klachten zelf, ook de familie heeft er baat bij. ‘Door de verbinding weer aan te gaan, kun je beter met de situatie omgaan. Het leed van de naasten blijft nu nog te vaak verborgen.’ 

Tiny en Tom.
Tiny van Hees en Tom Rusting. Fotografie: Jan Willem Houweling.

Redactie: Marc van Bijsterveldt Fotografie: Jan Willem Houweling 

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website