Op 5 maart jl. organiseerde ZonMw een bijeenkomst om gemeentes en hun zorgpartners uitleg te geven over de subsidieoproep ‘Aan de slag met preventie’ en om ze te inspireren met tips en tools voor gezondheidsbevordering in hun gemeente. De belangstelling was groot.

Gemeentes spelen een essentiële rol in een betere gezondheid van hun inwoners en in het verkleinen van gezondheidsverschillen tussen wijken. Pak die rol! Wanneer u met gezondheid aan de slag wilt, dan hoeven u en uw zorgpartners het wiel niet (helemaal) zelf uit te vinden. Om uw beleid uit te voeren zijn al veel erkende interventies, gevalideerde tools en inspirerende praktijkvoorbeelden beschikbaar. Vaak ontwikkeld met subsidie van ZonMw. Met de subsidieoproep wil ZonMw niet alleen het gebruik stimuleren, maar ook bevorderen dat de gemeentelijke organisatie en hun zorgpartners samen aldoende leren en hun kennis delen.

Doe mee: De deadline voor uw aanvraag is 1 mei 2018 om 14.00 uur.

Programma

Monique Peltenburg, secretaris/adviseur van Netwerk Directeuren Sociaal Domein (NDSD), benadrukte in haar welkomstwoord het belang van preventie en gezondheidsbevordering in de gemeente. Senior adviseur Ilse Storm van RIVM liet een paar aansprekende voorbeelden zien van instrumenten waarmee u in uw gemeente direct werk kunt maken van gezondheid. In een paneldiscussie gingen vertegenwoordigers van gemeente, GGD en kennisinstellingen met elkaar in op de voorwaarden van de subsidieoproep. En vanzelfsprekend was er voldoende ruimte voor alle vragen.

Het belang van preventie en gezondheidsbevordering in de gemeente

Dagvoorzitter Monique Peltenburg, secretaris/adviseur van Netwerk Directeuren Sociaal Domein (NDSD), vertelt in haar welkomstwoord waarom gemeentes preventie en gezondheidsbevordering integraal zouden moeten oppakken. En over de lerende houding die daarvoor nodig is.

“Gezondheidsbeleid dat gericht is op het bevorderen van gezondheid en preventie, gaat verder dan de traditionele zorg. Dat vraagt een integraal beleid, ofwel: een beleid over alle domeinen heen, waaronder zorg, het fysieke en het sociale domein. Daarnaast mag het niet zo zijn dat de kans op een goede gezondheid afhankelijk is van je sociaaleconomische status, zoals nu nog wel het geval is. Gemeentelijk gezondheidsbeleid moet er ook op gericht zijn om deze gezondheidsverschillen weg te nemen.”

Leren

Over het formuleren en uitvoeren van een integraal gezondheidsbeleid valt nog veel te leren. Binnen de subsidieoproep is het samen leren een voorwaarde. “Dit geldt niet alleen voor de bovenlaag van de gemeente, maar ook voor alle uitvoeringsprofessionals en de medewerkers van de ketenpartners, zoals GGD of kennisinstellingen, en tussen de partners onderling.”

Monique Peltenburg: ‘De kans op een goede gezondheid mag niet afhangen van je sociaaleconomische status’

Goede timing?

Voor het (her)formuleren van een gemeentelijk gezondheidsbeleid met een nadruk op ‘integraal’ en ‘preventie’ lijkt de timing gunstig: de gemeenteverkiezingen komen eraan. Peltenburg: “Partijprogramma’s liggen weliswaar al vast en achter de schermen zullen de standpunten van de verschillende coalities al wel helder zijn, maar ik hoop dat we mede door de subsidieoproep toch ruimte creëren voor nieuwe aandachtspunten in het gezondheidsbeleid.”

Leestip

Peltenburg eindigt met een leestip: Preventie-Ultimatum van adviseur Publieke Gezondheid Paul van der Velpen, voormalig directeur GGD Amsterdam. “Een boek dat laat zien hoe je op gemeentelijk niveau gezondheidsverschillen kunt tegengaan en gezondheid kunt bevorderen. Er staat goed in beschreven dat je daar in de volle breedte moet samenwerken, van politie tot Werk&Inkomen.”

Tools voor een gezonde gemeente

Voor gemeentes die aan de slag willen met preventie in wijk en gemeente zijn er veel gevalideerde tools, erkende interventies, tips en praktijkvoorbeelden beschikbaar. Ilse Storm, senior onderzoeker en adviseur integraal gezondheidsbeleid bij RIVM geeft een overzicht.

Een integraal gezondheidsbeleid maken is behoorlijk gecompliceerd, stelt Storm. Het vraagt niet alleen samenwerking tussen het sociale domein, het fysieke domein en de zorg, maar ook met lokale partners en inwoners. Plus de noodzakelijke afstemming en samenhang van beleid. 

Twee instrumenten als start

Storm noemt twee instrumenten die gemeenten nu al direct kunnen gebruiken bij het in kaart brengen van de gezondheidssituatie in hun gemeente of wijk en het formuleren van beleid met een mix van bijpassende interventies:

  • Processtappen lokaal gezondheidsbeleid neemt de beleidsmaker bij de hand door een cyclus van planvorming, uitvoering en evaluatie.
  • Toolkit Preventie in de wijk bevat de benodigde tools voor planvorming en uitvoering:
    1. Wijkwijzer: een tool om een wijk in te delen in een van de negen wijktypes, ieder met eigen wijkkenmerken en preventiethema’s. Zo is eenzaamheid eerder een thema voor een Centrumwijk dan in Kleine dorpen.
    2. Datawijzer: voor aanvullende kwantitatieve data om wijken te beschrijven afkomstig uit landelijke bronnen.
    3. Preventiewijzer: biedt een overzicht van alle erkende interventies ingedeeld in 14 thema’s van Roken & Drugs tot Gezonde leefomgeving en Sociale cohesie.

Wat is een erkende interventie?

Een erkende interventie is aan de hand van een beoordelingssysteem getoetst op kwaliteit, uitvoerbaarheid en effectiviteit. Een erkenning fungeert dus eigenlijk als een soort keurmerk, dat u helpt een verantwoorde keuze te maken voor de interventies die u wilt inzetten.  In de subsidieoproep kunt u alleen subsidie aanvragen als u gebruikt maakt van interventies met tenminste het erkenningsniveau ‘goed beschreven’. Degene die de interventie heeft ontworpen, de interventie-eigenaar, is beschikbaar voor vragen.

Ilse Storm: 'Een integraal gezondheidsbeleid maken is gecompliceerd. Maak gebruik van een erkend instrument.'

Op maat maken

Interventies bestaan uit onmisbare onderdelen, zoals bijvoorbeeld communicatie met de doelgroep. Dit worden ook wel de werkzame elementen genoemd. Storm benadrukt dat elke gemeente en elke wijk anders is en dat interventies en tools dus zelden ongewijzigd kunnen worden gebruikt. Je kunt werkzame elementen nooit weglaten, maar wel anders invullen. Het werkzame element Communicatie kan bijvoorbeeld worden ingevuld met ‘bijeenkomst’ in plaats van ‘e-learning. Het is belangrijk elke interventie goed te evalueren, zodat ook volgende gebruikers van eventuele nieuwe informatie kunnen meenemen. Zo ontstaat een lerende cyclus.

Alle door RIVM erkende interventies staan in de database. Hier staan ook gevalideerde tools, zoals checklijsten en stappenplannen. Naast de erkende interventies uit de RIVM databank kunt u ook gebruik maken van andere databases met interventies.

In de presentatie van Ilse Storm zijn staan alle interventie- en tooldatabases op een rij.

Samen bereik je meer

Belangrijke voorwaarde voor een subsidieaanvraag is samenwerking tussen verschillende partijen uit praktijk, beleid en kennis. Een samenwerkingsverband moet minimaal bestaan uit een GGD-instelling, drie gemeentes en een Academische Werkplaats Publieke Gezondheid (AWPG) en/of een Werkplaats Sociaal Domein. Als beide werkplaatsen meedoen, scoort dat hoger.

Dagvoorzitter Monique Peltenburg gaat met een panel van vier vertegenwoordigers van de verschillende samenwerkingspartijen in gesprek over de voorwaarden van de oproep. Wat betekent samenwerking voor de aanvragers? Hoe vul je zo’n samenwerkingsverband in? En hebben zij al ervaring met erkende interventies?

In Kerkrade wil de gemeente de 65-plusser in beweging brengen. De gemeente koos voor Actief+, een erkende interventie die is ontwikkeld door de Open Universiteit. Panellid Cristina Milev, Beleidsmedewerker Werk, Inkomen en Zorg in Kerkrade vertelt dat het gebruik van een bestaande interventie veel tijd scheelt. “We weten dat de interventie werkt en krijgen bij de implementatie volop ondersteuning van de Open Universiteit. Het is wel belangrijk dat je zorgt dat je aanpak aansluit op de doelgroep. We hebben daarvoor contact gezocht met inwoners via een informatiebijeenkomst.”

Cristina Milev: 'Een bestaande interventie gebruiken scheelt veel tijd.'

Meerwaarde GGD en Academische werkplaats?

Wat de meerwaarde van samenwerking met een GGD, AWPG of Werkplaats Sociaal Domein voor een gemeente is legt panellid Gerard Molleman graag uit. Hij is manager Gezond Leven bij GGD Gelderland Zuid en coördinator AWPG voor het AMPHI Integraal Gezondheidsbeleid bij het Radboudumc. “Onze meerwaarde is dat we in de haarvaten van de samenleving zitten. In Gelderland bouwen we al jaren aan een infrastructuur van gezondheidsmakelaars in de wijk en gezonde school-adviseurs waardoor onze programma’s de juiste mensen bereiken. Een voorbeeld: uit ervaring weet ik dat een brief van de gemeente niet voldoende is om ouderen uit te nodigen voor een bewegingsprogramma. Daarmee bereik je alleen de toch al actieve 70+-er. Als we ouderen uitnodigen via de huisarts dan bereiken we opeens wel de juiste doelgroep. Je moet dus samenwerken met lokale contactpersonen om mensen te motiveren. Dat ons netwerk van meerwaarde is, blijkt wel uit het feit dat gemeentes onze gezondheidsmakelaars vaak inschakelen bij plannen voor preventie. De academische werkplaats kan GGD en gemeente hierbij ondersteunen met verdiepend onderzoek.

Gerard Molleman: 'Onze meerwaarde is dat we in de haarvaten van de samenleving zitten'

Wat voegt een Werkplaats Sociaal Domein toe?

Panellid Erna Hooghiemstra, coördinator Werkplaatsen Sociaal Domein, licht toe wat de meerwaarde is van een Werkplaats Sociaal Domein. “In Nederland zijn er 14 regionale werkplaatsen. Dit zijn samenwerkingsverbanden van onderzoekers, hogescholen, praktijkorganisaties, cliëntorganisaties en gemeenten. We zoeken gezamenlijk naar oplossingen voor complexe vraagstukken waar we allemaal stappen voorwaarts willen maken. Ook wij zitten heel dicht op de haarvaten van de samenleving: we werken direct met en voor professionals die voor cliënten werken. Daar zit onze meerwaarde.”

Erna Hooghiemstra: 'We werken direct met en voor professionals die voor cliënten werken. Daar zit onze meerwaarde'

Hoe pak je zo’n samenwerking aan?

Samenwerking met een werkplaats is verplicht en elke werkplaats mag maar aan één aanvraag meewerken. Gemeentes die in het dagelijks leven nog niet met een werkplaats samenwerken voelen de druk. Hoe leg je contact?
Gerard Molleman raadt aan zo snel mogelijk contact op te nemen met een werkplaats. “Zorg ook dat je al weet wat je wilt en dat je plannen lokaal stevig zijn ingebed. De concurrentie voor subsidie van ZonMw is moordend, dus plannen moeten helder en overtuigend zijn om op te vallen. Het vierde panellid Dr. Brenda Berendsen, Universitair Docent Gezondheidspsychologie (Open Universiteit (OU), faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen), raadt aan vooral pragmatisch te zijn: “Kijk of je met je ideeën of wensen kunt aansluiten bij wat er al bij samenwerkingspartijen leeft of aanwezig is. Als OU kijken we bijvoorbeeld of Actief+ kan aansluiten bij bijvoorbeeld programma’s over eenzaamheidsbestrijding.”

Dr. Brenda Berendsen: 'Kijk of je met je ideeën of wensen kunt aansluiten bij wat er al bij samenwerkingspartijen leeft of aanwezig is'

Voordelen samenwerking al voelbaar

Erna Hooghiemstra is van mening dat samenwerking een groot voordeel heeft: “Wat mooi is aan een samenwerking met én een Academische werkplaats én een Werkplaats Sociaal Domein is dat je de zorg en sociaal domein samenbrengt. Deze domeinen lijken op elkaar, maar dat betekent niet dat je elkaar automatisch begrijpt. Elke domein heeft een eigen taal. Dankzij de samenwerking kun je elkaar en elkaars potentieel beter leren kennen. Zorg dat je je project in een vroeg stadium met elkaar bespreekt en controleer of iedereen op dezelfde golflengte zit. De call brengt zorg en sociaal dichter bij elkaar.”
Uit de zaal klinken instemmende geluiden. Karin de Ruijsscher van GGD Fryslãn zag de subsidieoproep alleen al als een motivatie om met een Werkplaats Sociaal Domein contact op te nemen over samenwerking in preventie “Hiervoor zagen we wel dat zij iets doen en wij iets doen. De oproep geeft een impuls om samen te werken en elkaar te versterken. Dat is winst!”

Karin de Ruijsscher van GGD Fryslãn: 'De oproep geeft een impuls om samen te werken en elkaar te versterken. Dat is winst!'

Presentatie Aan de slag met preventie in uw gemeente

Wat zijn doel, opbouw en randvoorwaarden van de subsidieronde en hoe gaat ZonMw om met selectie? Fleur Boulogne (Adviseur Implementatie ZonMw) en Patty Proost (ZonMw Programmasecretaris) lichten de oproep toe. De pdf met de volledige tekst van de subsidieoproep is leidend.

Toelichting op de oproep

ZonMw financiert gezondheidsonderzoek en stimuleert het gebruik van de ontwikkelde kennis. Met de oproep wil ZonMw het gebruik van bestaande erkende interventies en gevalideerde tools stimuleren. De oproep gaat dus uitdrukkelijk over uitvoering en niet over onderzoek. Een tweede doel is de lokale lerende uitvoeringspraktijk ondersteunen. Dit kan heel breed worden opgevat, maar er moet in ieder geval uitwisseling zijn tussen praktijk en kennisinstituut zodat nieuwe kennis wordt opgebouwd.

Meer informatie:

LET OP: Gaat u indienen en heeft u nog niet eerder met ProjectNet gewerkt? Ga dan op tijd aan de slag met het aanmaken van een account! Wanneer uw organisatie namelijk nog niet bekend is in ProjectNet, dan is het nodig deze eerst aan ProjectNet door te geven. Het verwerken van uw verzoek kan maximaal een werkdag in beslag nemen. In de oproep vindt u uiteraard meer informatie over het indienen van een aanvraag en een link naar de handleiding van ProjectNet.

Relevante links

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website