31 maart 2022: jubileumcongres Goed Gebruik Geneesmiddelen 2022 '10 jaar onderweg!'

Met ‘10 jaar onderweg!’ hield het ZonMw-programma Goed Gebruik Geneesmiddelen (GGG) op 31 maart 2022 zijn jubileumcongres. Het congres had tot doel het halen, brengen en delen van kennis en het opdoen van inspiratie vanuit een veelheid aan aspecten rondom (onderzoek naar) geneesmiddelen. Vanwege het 10-jarig bestaan van het GGG-programma zijn meer dan ooit de opbrengsten en impact vanuit lopende en afgeronde onderzoeksprojecten naar voren gebracht.

Het GGG-congres, gehouden in 1931 Congrescentrum in 's-Hertogenbosch, stond in het teken van het 10-jarig bestaan van het programma GGG. Er kwamen relevante vragen aan bod als: op welke wijze kunnen geneesmiddelen optimaal en persoonlijker worden ingezet? Waar liggen kansen op samenwerking? Waar zijn mogelijkheden voor een geïntegreerde aanpak? Bij welke nieuwe ontwikkelingen kan worden aangesloten? Op welke momenten kunnen en moeten we patiënten betrekken? En hoe zorgen we ervoor dat onderzoeksresultaten de praktijk zo adequaat mogelijk bereiken? Veel aandacht was er voor actuele ontwikkelingen als het initiatief Future Affordable and Sustainable Therapies (FAST), een nationaal platform voor duurzame therapieontwikkeling waarbij betaalbaarheid en innovatie hand in hand gaan.

Opening congres

Bekijk de openingsfilm van het congres

Karla van Rooijen: ‘GGG is een begrip in de wereld van geneesmiddelen’

Voor het eerst sinds 2019 kon het ZonMw-programma Goed Gebruik Geneesmiddelen (GGG) weer een volle zaal met congresgangers verwelkomen. Na een kort welkom door Véronique Timmerhuis, algemeen directeur van ZonMw, trapte dagvoorzitter Joost Hoebink af met Karla van Rooijen van het ministerie van VWS.

Karla van Rooijen geinterviewd door Joost Hoebink
Karla van Rooijen in gesprek met dagvoorzitter Joost Hoebink: 'De grote belangstelling laat zien dat GGG een begrip is.'

Brede betrokkenheid

Karla van Rooijen is sinds 1 januari 2022 directeur Geneesmiddelen en Medische Technologie bij het ministerie van VWS. Zij herkent zich in de openingswoorden van Véronique Timmerhuis: het goed gebruiken van geneesmiddelen is en blijft een relevant thema. Het gaat daarbij niet alleen om het ontwikkelen van kennis, maar vooral ook om de betrokkenheid van alle partijen in het veld om deze kennis uit te dragen en de onderzoeksresultaten te implementeren in de praktijk. Van Rooijen: ‘De grote belangstelling laat zien dat GGG een begrip is. En mensen blijken ook de betekenis van de afkorting te kennen: goed gebruik van geneesmiddelen. Dat is een mooi gemeenschappelijk doel.’

FAST: op weg naar duurzame therapieontwikkeling

Nieuwe noodzakelijke behandelingen zo snel mogelijk bij de patiënt krijgen, tegen maatschappelijk aanvaardbare kosten. Dat vraagt om een geïntegreerde aanpak waarbij optimale samenwerking en gerichte ketenfinanciering centraal staan. Het FAST-platform zet zich hiervoor in. FAST laat betaalbaarheid en innovatie hand in hand gaan door kennis te ontsluiten, samenhang aan te brengen en coördinatie aan te brengen in publieke inzet in therapieontwikkeling. Vier betrokkenen lichten toe wat dit kan opleveren.

Innovatieve therapieontwikkeling

FAST is een toepasselijk acroniem voor ‘Future Affordable and Sustainable Therapies’. Het is een nationaal platform voor duurzame therapieontwikkeling, dat bestaande activiteiten met elkaar verbindt en nieuwe activiteiten initieert om het gehele proces van therapieontwikkeling te ondersteunen en te optimaliseren. In zijn presentatie schetst Saco de Visser, mede-initiatiefnemer van FAST, hoe dit platform wil zorgen voor ontsluiting van beschikbare kennis en expertise, optimalisatie van de infrastructuur en coördinatie van publieke middelen voor therapieontwikkeling. De presentatie start met een animatie, die ook te zien is op de website van FAST.

Subsessies Ronde 1

1. Ease the pain: verstandig voorschrijven van opioïden

Lees het verslag van deze sessie

2. Van massa naar individu: big data voor personalised medicine

Lees het verslag van deze sessie

3. Goed gebruik geneesmiddeleninformatie: wat, waar en hoe?

Lees het verslag van deze sessie

4. Zwangeren aan de pil: hoe zwangerschapscomplicaties te voorkomen

Lees het verslag van deze sessie

5. Nieuwe routes voor oude middelen: drug rediscovery onderzoek en implementatie

Lees het verslag van deze sessie

6. Is de zorg klaar voor de technologie van de toekomst?

Lees het verslag van deze sessie

7. Goed Gebruik Antibiotica

Lees het verslag van deze sessie

Lunchactiviteiten

Naast de uitgebreide mogelijkheden om na te praten over de ochtend, te netwerken en bekenden te ontmoeten bood de lunch alle gelegenheid om op interactieve wijze nog meer kennis op te doen.

Kennis over de nieuwe procedures en regelgeving voor klinisch geneesmiddelenonderzoek (ECTR)

Medewerkers van GCP Central voorzagen de congresbezoekers niet alleen op ‘ouderwetse’ wijze van informatie over de nieuwe procedures en regelgeving voor klinisch geneesmiddelenonderzoek, ook zetten ze een interactieve quiz in om deze informatie voor het voetlicht te brengen. De congresbezoekers konden op deze manier hun kennis testen of kennis opdoen qua de vereisten van de ECTR wat betreft de consequenties en aanpak voor klinische geneesmiddelenonderzoek.

Kennis testen van medicatieveiligheid met de landelijke farmacotherapie eindtoets

Op steeds meer geneeskundefaculteiten in Nederland is de Farmacotherapie eindtoets ingevoerd als een verplichte toets. Zo kunnen toekomstige artsen laten zien dat ze voldoende farmacologische kennis hebben om veilig te kunnen voorschrijven.
Tijd om de congresbezoekers ook te testen op hun kennis. Een mooie mogelijkheid om te kijken hoe het gesteld is met de parate kennis van de congresbezoekers over medicatieveiligheid.
Even de QR-code scannen en de 10 vragen beantwoorden. 45 congresbezoekers vulden de toets in.
Aan het eind van de dag ontvingen de 3 winnaars met 9 correcte antwoorden een mooi boeket als prijs:

  • 1e prijs: Carina Bethlehem met de snelste tijd van 2.23 minuut
  • 2e prijs: Fred Schobben
  • 3e prijs: Veerle Foulon

Posterpresentaties GGG-projecten

De projectleiders van 14 GGG-projecten gaven aan de hand van een poster een toelichting op het onderzoek, de resultaten en/of de wijze van implementatie van hun projecten. Er was gelegenheid om vragen te stellen en mee te discussiëren.

GGG inspireert deelnemers

Met 550 aanwezigen  was het GGG-jubileumcongres 2022 royaal bezocht. Wat bracht de deelnemers naar 1931 Congrescentrum in 's-Hertogenbosch? Wat vonden ze vooral interessant? En hadden ze nog goede suggesties voor wetenschap en praktijk?

Maaike Lamers

Maaike Lamers, Lareb

‘Ik ben hier namens Moeders van Morgen, een zwangerschapsregister onder de vlag van Lareb. Ik ben daar wetenschappelijk medewerker en verzorg de voorlichting, bijvoorbeeld op onze kennispagina’s. We adviseren zwangere vrouwen die medicijnen gebruiken en hun zorgverleners. Het is lastig om gedurende de zwangerschap geneesmiddelenonderzoek te doen en hier hoor ik voorbeelden van mensen die daar ervaring mee hebben. Voor GGG is zwangerschap een belangrijk thema. Bijna 80% van de zwangere vrouwen gebruikt wel eens een medicijn, terwijl we van veel middelen niet weten of die wel veilig zijn. Of andersom: vrouwen gebruiken soms een medicijn juist niet, terwijl ze het wel nodig hebben. Ook dat kan nadelig zijn, voor de vrouw én voor het kind.’

 

Lisa Konickx, apotheek Maasdonk

‘Ik ben hier onder andere om eindelijk weer eens met collega’s te kunnen bijpraten. Maar een congres als dit is ook een mooie gelegenheid om te zien wat er zoal gebeurt voor een beter gebruik van geneesmiddelen. Voor mij is dit het eerste GGG-congres. Ik ben geen wetenschappelijk onderzoeker en hoop vooral ook concrete handvatten mee terug te nemen voor de apotheek. Die heb ik in het ochtendprogramma nog niet gevonden, maar dat komt vast nog. Interessant vind ik hoe je van big data komt naar personalised medicine. Een vraag voor de toekomst? Goed gebruik van opioïden is zeer relevant. Dus nieuwe inzichten in het inzetten daarvan zonder veel schade, en zonder dat ze tot verslaving leiden.’

Lisa Konickx
Sander van den Bogert

Sander van den Bogert, apotheek Boekel

‘Ik vind het verfrissend om dingen te horen die de dagelijkse praktijk overstijgen. Als apotheek ben je een zorginstelling. We kampen met dezelfde problemen als elders in de zorg. Dus ook met personeelstekorten. Met digitalisering kun je die deels oplossen. Slimmere oplossingen kunnen daarnaast kosten besparen, iets wat de zorgverzekeraars graag zien. Ik zat bij een sessie over een patiëntenportaal voor thuismonitoring bij longaandoeningen. Patiënten komen vaak bij ons om hun medicatie op te halen en wij kunnen mede daarom prima een rol spelen bij thuismetingen. Bijvoorbeeld door mensen de hardware te verstrekken en ze te instrueren hoe het werkt. Dan bevorderen we meteen ook de therapietrouw.’

Ben van der Zeijst, LUMC

‘Ik ben emeritus hoogleraar Vaccins en vaccinatie. Vanaf het begin ben ik betrokken geweest bij de programmacommissie. Nu zit ik in de commissies Drug Rediscovery en Grote Trials. En ik leer nog elke dag bij. Er zijn nog heel veel dingen die voor de hand liggen om te verbeteren, maar waarvoor geen wetenschappelijk bewijs is. Dan moet je dat dus onderzoeken. Zo kom je tot een betere behandeling, met minder bijwerkingen en tegen lagere kosten. Voor de toekomst zie ik implementatie als grootste uitdaging. Er zijn nog altijd wetenschappers die denken: ik ga gewoon iets leuks doen! Maar dat is niet genoeg; je moet met je onderzoek ook echt de geneeskunde verder willen brengen.’

Ben van der Zeijst
Abdullah Ali

Abdullah Ali, apotheek Monster

‘Ik kom hier al een paar jaar om goed op de hoogte te blijven van wat er gaande is. En om nieuwe kennis weer mee te nemen naar de praktijk. Ik was bij een sessie over antibioticagebruik, met drie erg interessante studies. Bijvoorbeeld hoe je na een blindedarmoperatie met twee dagen net zo goed af bent als met de gebruikelijke vijf. Dat kan ik meenemen in de gesprekken met patiënten om te beslissen of je een middel misschien korter kunt inzetten. Voor de toekomst zijn bijzondere groepen een belangrijk onderzoeksthema. Bijvoorbeeld geneesmiddelengebruik door ouderen of mensen met een verstandelijke beperking. Die zitten nu vaak nog niet in de trials, waardoor de kennis eigenlijk onvolledig is.’

 

GGG 10 jaar onderweg!

Tijdens een talkshow onder leiding van Joost Hoebink keken verschillende direct betrokkenen terug naar 10 jaar GGG-programma, beschouwden zij de actualiteit én wierpen een blik in de toekomst. Wat is er al bereikt? Wat zijn de wensen voor het vervolg? En welke nieuwe initiatieven staan in de startblokken?

Film 'Er was eens... 10 jaar GGG'

Bekijk de film over het 10-jarig bestaan van het programma Goed Gebruik Geneesmiddelen

Relevante onderzoeksvragen

Een van de betrokkenen van het allereerste GGG-uur is Douwe Breimer, emeritus-hoogleraar Farmacologie in Leiden. Hij was lange tijd voorzitter GGG-programmacommissie. Breimer: ‘Ik heb altijd een grote belangstelling gehad voor dit programma. Het sloot ook goed aan bij waarmee ik als wetenschapper zelf bezig was. In 1976 hield ik in Leiden mijn oratie, met als titel ‘Farmacotherapie op maat’. Dat is inmiddels een gevleugelde uitdrukking in de wereld van goed gebruik van geneesmiddelen. En het blijft een van de belangrijkste uitdagingen voor een onderzoeksprogramma als dit. Toen ik mijn oratie hield wisten we nog niet veel over de enorme verschillen in reacties op geneesmiddelen. En nog altijd liggen hier heel veel onderzoeksvragen.’

ZonMw Parel voor SONIA-studie naar borstkankerbehandeling

Bij vrouwen met uitgezaaide, hormoongevoelige borstkanker kan een zogeheten CDK4/6-remmer het effect van hormoontherapie versterken. Werkt dat het beste vanaf de start van de behandeling of kun je het geneesmiddel ook pas later toevoegen? In de SONIA-studie wordt dit onderzocht. Uit handen van ZonMw-directeur Véronique Timmerhuis ontving het projectteam een ZonMw Parel voor hun succesvolle studie-aanpak. Relevant, van goede kwaliteit én in nauwe samenwerking met alle betrokkenen, inclusief de patiënten.

De SONIA-studie zoekt uit welke behandeling een optimale werking oplevert bij een goede levenskwaliteit voor de patiënt. Een van de successen – en een reden voor ZonMw om SONIA een Parel toe te kennen – is de geslaagde inclusie van 1.050 patiënten bij maar liefst 73 ziekenhuizen in Nederland, ondanks corona binnen de geplande vier jaar.

Subsessie Ronde 2

8. Afbouwstrategieën: het perspectief van patiënt en zorgverlener

Lees het verslag van deze sessie

9. Samen met de patiënt op weg naar het beste resultaat in geneesmiddelenonderzoek?

Lees het verslag van deze sessie

10. Goed gebruik van (anti)stollingsmedicatie: een bloedstollend dilemma

Lees het verslag van deze sessie

11. Dure geneesmiddelen: een zorg in de zorg

Lees het verslag van deze sessie

12. Onderzoeksinfrastructuur voor COVID-19 behandeling

Lees het verslag van deze sessie

13. Duurzaam geneesmiddelengebruik: bestaat dat?

Lees het verslag van deze sessie

14. Kennisbenutting van wetenschap naar praktijk - verbetering van therapietrouw middels proeftuinen

Lees het verslag van deze sessie

GGG inspireert deelnemers

Marlies Schrijvers, Hogeschool Utrecht

‘Ik ben docent verpleegkunde en heb bij UMC Utrecht net twee ZonMw-projecten over het verbeteren van therapietrouw afgerond. Die heb ik hier gepresenteerd. Een van de opbrengsten is een richtlijn voor verpleegkundigen. Het presenteren is mooi, maar ik vind het ook erg leuk om mensen te spreken die ik soms al twee jaar niet heb gezien. Therapietrouw blijft een belangrijk thema. Medicijnen zijn cruciaal, maar iemand ze niet neemt zoals bedoeld heb je er nog niets aan. Voor de toekomst vind ik de positie van de verpleegkundigen bij medicijngebruik een relevant thema. De nieuwe richtlijn biedt handvatten gebaseerd op evidence. Maar als verpleegkundigen doen we dingen toch vaak gewoon omdat we ze al jaren zo doen.’

 

Marlies Schrijvers
Hans van Welsum

Hans van Welsum, MIND

‘Ik ben hier namens MIND, een koepel in de ggz waarbij ook veel cliënten- en familieorganisaties zijn aangesloten. Ik heb een rol in Ypsilon, voor familieleden en naasten van mensen met psychosegevoeligheid. In de behandeling versterken behandelaar, cliënt en naasten elkaar. Met name die laatsten worden nogal eens vergeten. Terwijl die alleen al voor het lezen van een etiket soms hard nodig zijn. In de psychiatrie zijn naasten onmisbaar om te signaleren dat het misschien minder goed gaat. Ik heb zelf een farmaceutische achtergrond. Ik vind de kruisbestuiving tussen de disciplines op dit congres heel goed. Een relevant thema? Ik denk vooral de communicatie en afstemming rondom de cliënt. Zeker als het om geneesmiddelen gaat.’

Kim  de Jager, Erasmus MC

‘Ik studeer biomedische technologie en ben hier om deelnemers te verleiden de landelijke eindtoets over medicatieveiligheid te doen. Ik kende GGG al, want mijn vader is apotheker. Ik vind het superleuk om hier te horen waar de innovaties zitten. Zelf doe ik nu een onderzoeksstage over het 3D-printen van medicijnen. Dus dat sluit goed aan. Wat ik hier leer is dat patiëntenparticipatie in onderzoek relevant is. Ook repurposing van geneesmiddelen spreekt me erg aan. GGG kan bijdragen aan het verhogen van de efficiëntie en aan innovaties die de doelmatigheid vergroten. Nieuwe technologieën zijn weliswaar duur, maar je kunt er uiteindelijk ook heel goed kosten mee besparen.’

Kim de Jager
Rutger van Mierlo

Rutger van Mierlo, Maastricht University

‘Ik zit in mijn laatste jaar geneeskunde en doe nu in Heerlen mijn wetenschapsstage bij de cardiologie. Ik ben hier samen met Kim voor de eindtoets medicatieveiligheid. Het inspireert me wel om hier te horen over patiëntenparticipatie in onderzoek. In mijn stage heb ik vooral met hartrevalidatie te maken. Voor de toekomst vind ik vooral preventie een relevant onderzoeksthema. Hoe kom je samen met de patiënt tot een goede combinatie van geneesmiddelen en leefstijladviezen? Die twee kunnen elkaar heel goed versterken in de behandeling. Hartpatiënten krijgen al een berg medicatie mee. Om een nieuw infarct te voorkomen, kun je veel bereiken met een mooie wisselwerking tussen medicatie en gezonder leven.’

Rupie Spermon, Coöperatie VGZ

‘Bij zorgverzekeraar VGZ zijn we van zinnige zorg en daar past GGG heel goed bij. Gepast gebruik noemen wij dat dan. Dus hoe is iemand met de juiste hoeveelheid medicatie toch goed geholpen. Via Zorgverzekeraars Nederland zijn ook wij betrokken bij de SONIA-studie. Als ziekenhuizen goede ideeën hebben voor gepast gebruik, omarmen we die en introduceren ze bij andere ziekenhuizen. Ik loop hier alle posters langs om me te laten inspireren. FAST vind ik ook een heel interessant initiatief. Ik kende het nog niet, maar ik ga dat zeker in de gaten houden. Voor de toekomst is vooral implementatie belangrijk. Er worden bergen studies opgeleverd, maar die leveren pas echt wat op als je de opbrengsten kunt opschalen.’

Rupie Spermon
Jos Winkens

Jos Winkens, Farma Intervisie & Coaching

‘Ik ben openbaar apotheker en ben hier als voorzitter van een vereniging van apothekerscoaches. In die coaching gaat het niet om inhoudelijke dingen, maar om jezelf te leren kennen en beter te worden als professional. Op dit congres kom ik overigens juist vanwege het inhoudelijke aspect. Het mooiste vind ik de multidisciplinaire studies, want samenwerking rond de patiënt is belangrijk. De rol van de apotheker is nu vaak nog wat klein. We zijn zorgverlener en niet alleen maar bereider en distributeur. Vooral op het vlak van ICT – dus de gegevensuitwisseling – is er voor die samenwerking nog wel een uitdaging. Als apothekers weet je elkaar wel te vinden, maar achter andere zorgverleners moet je soms nog behoorlijk aanlopen.’

 

Congres in beeld

Sfeerimpressie GGG-congres 2022

Bekijk de video over het congres

#GGGCongres op social media

Teksten: ZonMw, Marc van Bijsterveldt
Fotografie: Jeroen van Eijndhoven Beeldwerkt.com

Gerelateerde ZonMw-programma's

ZonMw-themapagina's

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website