Inwoners die schulden en andere problemen zelf aanpakken en begeleidende gesprekken van professionals die hun oordeel achterwege laten. Daarmee hielp de gemeente Alphen aan den Rijn inwoners die met een meervoudige ondersteuningsvraag aanklopten. Dat blijkt uit de procesevaluatie over de impact van Mobility Mentoring® in deze gemeente, verzorgd door Hogeschool Utrecht en Platform31.

Belangrijkste tips voor gemeenten

  • Neem de tijd om een nieuwe aanpak in te voeren en doe niet te veel in één keer.
  • Professionals stellen het op prijs om zelf regie te houden over de invoering en de bijbehorende aanpassingen in hun werk. Zij willen zelf keuzes kunnen maken en invloed uitoefenen op het tempo.

Een inwoner komt bij het Serviceplein van de gemeente Alphen aan den Rijn, omdat hij flink in de schulden zit. Hij zat al eerder in een schuldentraject en ervaart nu een terugval. De medewerker spreekt zijn waardering uit dat hij de weg naar de gemeente weer gevonden heeft.

Juist die niet oordelende houding wordt zeer gewaardeerd door de inwoners, zo blijkt uit de procesevaluatie naar de pilot met Mobility Mentoring® in deze gemeente. ‘De eerste keer zat ik hier te bibberen als een waterjuffer vanwege de stress’, geeft een inwoner aan in het eindrapport. ‘Je komt als een wrak binnen en je wordt behandeld als een normaal mens. Dat is voor mij zó belangrijk geweest.’

Als projectleider Mobility Mentoring® is Mieke Martens daar supertrots op. ‘Onze medewerkers hebben een luisterend oor en waarderen dat iemand na een jaar toch weer een afspraak maakt. Deze inwoners voelen zich al niks; een negatieve benadering zou dat alleen maar versterken.’

Pilot in Alphen aan den Rijn

Mobility Mentoring® is een aanpak waarin inzichten uit de (hersen)wetenschap vertaald zijn in instrumenten voor praktische toepassing om economische zelfredzaamheid te bevorderen. Een onderzoeksteam vanuit de Hogeschool Utrecht en Platform31 heeft bestudeerd wat de inzet van deze aanpak in de gemeente Alphen aan den Rijn opgeleverd heeft bij inwoners met ondersteuning bij hulpvragen op meerdere leefgebieden. Ook onderzochten zij het verloop van de uitvoering bij de gemeente.

Kijk voor meer informatie op de projectpagina Mobility Mentoring.

Actiepuntenlijst

Mensen komen uit zichzelf in beweging om werk te vinden en problemen op verschillende levensgebieden weer op orde te krijgen. Dat is het inspirerende idee achter de aanpak Mobility Mentoring® uit de Verenigde Staten, die sinds enkele jaren in Nederland grote aandacht geniet. Mensen maken zelf hun vraagstukken inzichtelijk en geven aan waaraan ze willen werken. Dat doen de deelnemers onder andere op de Brug naar Zelfredzaamheid, die bij deze aanpak hoort. Ze gaan dus niet met het actiepuntenlijstje van de professional naar huis, maar met de doelen die ze zelf geformuleerd hebben.

In Amerika zijn hiermee veelbelovende resultaten behaald. Als eerste gemeente besloot Alphen aan den Rijn in 2016 om via een pilot te onderzoeken hoe deze aanpak in Nederland toegepast kan worden.

Voor deze gemeente was deze pilot een logische vervolgstap op veranderingen die al eerder in gang gezet waren. De gemeente werkt met ‘toegangsmedewerkers’ voor het hele sociaal domein, die bovendien al getraind waren in motiverende en oplossingsgerichte gespreksvoering.

Werkzame bestanddelen

Nu ligt er het eindrapport van Hogeschool Utrecht en Platform31 met aanwijzingen over de werkzame bestanddelen uit de aanpak in Alphen aan den Rijn. ‘De positieve benadering was volgens professionals daarbij de belangrijkste werkzame factor’, zegt onderzoeker Susanne Tonnon van Hogeschool Utrecht. ‘We zagen dat medewerkers alles omarmd hebben wat in lijn was met een positieve bekrachtigende ervaring. Na enige tijd lieten zij de inwoners geen handtekening meer zetten onder de actiepunten. De rode draad is juist vertrouwen.’

Een van de professionals vertelt in het eindrapport over haar ervaringen met een deelneemster met wie ze helemaal vast zat. Bij het invullen van het overzicht van de verschillende leefgebieden draaide de vrouw als een blad aan de boom om. ‘Ze kreeg in één keer het inzicht dat dingen ook wel goed gaan en dat ze zelf haar leven in eigen handen had. Dat heeft haar heel erg positief beïnvloed.’

Werkzame elementen

Volgens de professionals is de positieve benadering het belangrijkste werkzame element bij de vooruitgang van deelnemers. Andere elementen zijn het opdelen van doelen in kleine, haalbare stapjes, succeservaringen van de deelnemers inzichtelijk maken, het stellen van doelen met de deelnemer en overzicht krijgen van de actuele situatie.
De deelnemende inwoners aan dit onderzoek zagen vooral toegevoegde waarde in de praktische en emotionele steun van de begeleiders, zoals het hebben van één vaste contactpersoon en de respectvolle en oordeelsvrije benadering.

Download het eindrapport.

Vooruitgang

De inwoners noemen de samenwerking tussen professionals en inwoners op basis van gelijkwaardigheid als cruciale factor. ‘De belangrijkste verandering werd in gang gezet omdat mensen anders over zichzelf gingen denken’, zegt Martens. ‘Bij aanvang gaven mensen aan dat ze behoorlijk slecht in hun vel zaten. In de loop van het traject wisten zij de spiraal van negatieve gedachten over zichzelf te doorbreken.’

Als deelnemers weer op gesprek komen, willen ze graag dat de professional vraagt hoe het met de afgesproken actiepunten staat. Ook willen ze zelf leren om hun leven op orde te brengen. ‘Voorheen regelden wij dat mensen uit de schulden kwamen’, vertelt Martens. ‘Maar inwoners willen liever zelf de vaardigheden leren en het oplossen van de problemen niet uit handen geven.’

Mieke Martens en Susanne Tonnon: ‘Deel de doelen op in kleine, haalbare stapjes.’

Grote klus

De veranderende werkwijze en de procesevaluatie met alles wat daarbij kwam kijken was een pittige combinatie voor de gemeente. Mobility Mentoring® was weliswaar een vervolgstap op de eerder ingezette veranderingen, maar het bleek toch een grote klus om op deze manier te gaan werken.

De medewerkers moesten in korte tijd aan de slag met alle verschillende onderdelen en vonden dat er veel van hen werd gevraagd. De meerderheid vond de werkdruk te hoog. Een behoorlijk aantal medewerkers haakte af omdat zij voor het onderzoek extra taken, zoals registraties, gespreksopnames moesten uitvoeren. Daardoor hadden de onderzoekers een stuk minder data beschikbaar dan de bedoeling was, ook al deed de gemeente veel inspanningen om de registraties omhoog te krijgen.

In het eindrapport houden de onderzoekers daarom rekening met een vertekend beeld. ‘Het onderzoek onder de professionals heeft mogelijk tot te positieve uitkomsten geleid’, zegt Tonnon. ‘Juist mensen die negatief waren over de veranderingen, zijn waarschijnlijk afgehaakt.’

Uitwisseling

Afgezien van de lage respons leidde de evaluatie voor de gemeente tot belangrijke inzichten over de invoering van een nieuwe werkwijze. Het is niet alleen een andere aanpak maar ook een andere manier van denken. ‘Een top-down benadering past daar niet bij’, zegt Martens van de gemeente Alphen aan den Rijn. ‘Wat veel beter werkt is de onderlinge uitwisseling van ervaringen, zoals met reflectiesessies.’

Al met al is het voor Martens enorm de moeite waard geweest. ‘Het is belangrijk voor ons om te weten dat de inzichten vanuit Mobility Mentoring® in onze praktijk van toegevoegde waarde zijn. We geloofden in onze aanpak, en nu nog meer.’

Vakkundig aan het werk

Om gemeenten beter op weg te kunnen helpen, voert ZonMw op verzoek van het ministerie van SZW en in nauwe samenwerking met Divosa, SAM, VNG, UWV en VWS het kennisprogramma Vakkundig aan het werk uit. Het programma is onderdeel van een bredere beweging in de sector werk en inkomen om meer methodisch en evidence based te werken (gebaseerd op wetenschappelijke inzichten). De vragen en behoeften van gemeenten staan centraal. Wat is een effectieve manier om te bevorderen dat zo veel mogelijk mensen (regulier) betaald werk vinden en houden? En hoe kan het lokale bestuur effectief bijdragen aan het verminderen van armoede en problematische schulden?

Meer weten?

Colofon

Dit artikel is geschreven in opdracht van Divosa, de vereniging van gemeentelijke directeuren in het sociaal domein.

Tekst: Sigrid van Iersel
Beeld: Annelies van ‘t Hul

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website