Op 24 juni 2021 troffen de zeven consortia van ‘Maak Ruimte voor Gezondheid’ elkaar digitaal. Centraal stond de vraag: hoe zorg je voor een duurzame integrale samenwerking, zodat je écht klaar bent voor de toekomst? Hoe houd je -nadat de subsidie is gestopt- vast aan wat bereikt is in zo’n breed samenwerkingsverband van hele diverse partners uit de ‘werelden’ van ruimte en gezondheid, wetenschap en praktijk?

Inhoud

Zesde leernetwerkbijeenkomst Maak ruimte voor gezondheid

De bijeenkomst op 24 juni stond in het teken van duurzaam integraal samenwerken en klaar zijn voor de toekomst. Duurzaam samenwerken is essentieel. Zo kan de samenwerking voort blijven bestaan, ook als na 2022 de subsidie is gestopt.

De consortia hebben al veel bereikt in hun samenwerking aan een gezonde leefomgeving. Ze zijn vernieuwende ontmoetingen en samenwerkingen aangegaan, tussen verschillende werkvelden en domeinen, en tussen wetenschap en praktijk en beleid. Ze zijn aan elkaar gewend, spreken elkaars taal meer en meer en onderhandelen over doelen, interesses en bezetting.

Uitdagingen in regionale samenwerking

Maar er zijn ook uitdagingen, bijvoorbeeld in het bestendigen van de regionale samenwerking tussen onderzoekers en praktijk- en beleidspartners. In drie van de zeven consortia besteden onderzoekers en partners extra aandacht aan vraagstukken die bij dit soort samenwerking naar voren komen. Deze consortia brachten hun vraagstukken naar voren in drie inspiratiesessies en deelden hun inzichten en adviezen met andere deelnemers.

Sfeer verhogende muziek en afwisseling

Met koffie-inloop vooraf en kleine breakout groepen was er een goed gevoel van samen aan de slag zijn met deze materie. De bijeenkomst ging in een sneltreinvaart met tegen de 40 deelnemers van start. Sfeer verhogend waren muziek nummers als ‘Better together’ en ‘Together forever’ die door deelnemers vooraf waren ingebracht als ‘de beste nummers over samenwerking’. In drie subsessies werden sterke presentaties van de drie onderzoekers afgewisseld met polls, breakout groepen en aanvullingen van Miro borden, waarover hieronder meer.

Duurzaam samenwerken doe je zo!

Sinds begin 2021 is Els De Maeijer van Tilburg University als onderzoeker en adviseur betrokken bij het consortium GELIJK. Ze is expert op het gebied van duurzame samenwerking en innovatie. “bewustkiezen voor de juiste vorm van interactie en kennisdeling kan duurzame samenwerking maken of breken”, vertelt ze.

“Duurzaam samenwerken is dat je op de lange termijn samenwerkt, op regelmatige basis. Voor de zeven consortia betekent het: blijven samenwerken, ook als de subsidie stopt. Omdat ze nog steeds iets voor elkaar kunnen betekenen.”

Interview

Hoe blijf je samenwerken, ook als de subsidie stopt?

In dit interview vertelt Els De Maeijer hoe je duurzame samenwerking stimuleert in een complex verband als een consortium. "Kies bewust! Vormen van interactie en kennisdeling, kunnen een duurzame samenwerking maken of breken."

Lees het artikel ‘Duurzaam samenwerken, doe je zo!’

Gouden tips voor succesvol duurzaam samenwerken

  1. Wees je bewust van de formele rollen, belangen en doelen van de deelnemende partijen. En hoe die de samenwerking beïnvloeden.
  2. Kies bewust de interactievorm die je wil hanteren voor kennisdeling.
  3. Ga eerlijk in gesprek met elkaar over de verwachtingen en bijdrage aan de samenwerking.   
  4. Leg een gemeenschappelijk doel vast en besteed daar ook in bijeenkomsten steeds aandacht aan.
  5. Zorg dat mensen weten dat hun inbreng inhoudelijk wordt gewaardeerd.
  6. Samenwerken draait om nodig zijn: vanwege de persoon die je bent en de kennis die je hebt.
  7. Ruim tijd in om relaties en onderling vertrouwen op te bouwen; drink een kop koffie met elkaar.
  8. Deel je onzekerheid. Als je dat aandurft, krijg je vaak waardering voor je openheid en transparantie.  
  9. Realiseer je, dat hoe je door anderen gezien wil worden, bijdraagt aan de rol die je inneemt in de samenwerking.
  10. Gouden tips zijn altijd situatie-afhankelijk.

Samenwerken met academici: waarom het zinvol en soms lastig is

Samenwerking is dé manier om tot innovatie te komen. Kennispartners willen gezien worden als geloofwaardig, accuraat en betrouwbaar. Maar wat als je iets (nog) niet weet? Els De Maeijer van consortium GELIJK ging hier dieper op in tijdens de inspiratiesessie ‘Samen in de escaperoom? Werken met academici’.

In een tijdperk waar samenwerking dé manier is om tot innovatie te komen, worden samenwerkingspartners ingezet voor hun expertise. Het is dus niet evident om te laten merken dat je iets (nog) niet weet.

De ‘face’ staat op het spel

Partners in de woningbouw of de zorg hebben een grote kennishonger, maar bij het te snel delen van resultaten staat de ‘face’ (hoe iemand gezien wil worden in de interactie) van de kennispartner op het spel. Timing en openheid staan met andere woorden op gespannen voet. Dat zie je terug in de manier waarop de interactie plaats vindt.

Escaperoom versus ‘witte rook’

Aan de ene kant heb je de ‘escaperoom’ waar kennis, twijfels én gebrek aan kennis openlijk besproken worden. Aan de andere kant kunnen consortia ook werken volgens het scenario van de ‘witte rook uit de schoorsteen’, waarbij de kennis pas gedeeld wordt als deze ‘af’ is.

In de gezamenlijke Miro-sessie waarbij Els aan de deelnemers vroeg de interactie in de consortia te plotten op een lijn met beide scenario’s, bleek het merendeel van de deelnemers van mening te zijn dat ze werken volgens het escaperoom-model.

Waardering voor het delen van resultaten

Bijzonder was echter om te zien dat de aanwezigen bij academici toch het delen van resultaten waarderen boven het delen van twijfels. Ondanks de verschuiving in de rol die de kennispartner gedwongen inneemt in de huidige samenwerking, blijken de ‘traditionele’ karakteristieken van de kennispartner als wetenschapper toch nog steeds gewaardeerd te worden. Ook hier is dus sprake van een spanningsveld.

Interactionele processen spelen een rol

Om samenwerkingen duurzaam verder te kunnen zetten, is het belangrijk om je bewust te zijn van het feit dat interactionele processen in de samenwerking nooit willekeurig zijn, maar deels hun grond vinden in hoe partners elkaar zien en gezien willen worden. Verwachtingsmanagement is dus essentieel.

Ook interessant:

Interdisciplinair samenwerken: welke route en rol pak jij?

De praktijk kan weerbarstig zijn in zeer interdisciplinair samengestelde consortia. Hoe ziet dit er in de praktijk dan uit en waar loop je tegenaan? Manda Broekhuis en masterstudenten Freek van der Wart en Erik Groenendijk van het consortium UDIHiG hebben onderzoek gedaan onder drie consortia en verzorgden de inspiratiesessie ‘Route en rolverdeling bij interdisciplinaire samenwerking’.

Het onderzoek laat zien hoe weerbarstig de praktijk kan zijn. Bij zeer interdisciplinair samengestelde consortia, hebben deelnemer elk hun eigen belangen. En ook nemen ze eigen ervaringen mee over samenwerken.

Doelen en belangen

Consortia starten met heldere doelen en tijdlijnen. Echter, de praktijk laat zien hoe doelen kunnen verbleken of nieuwe doelen erbij komen. Ook kunnen belangen van de consortia en die van individuele deelnemers (onderling) uiteen gaan lopen, wat tot wrijving kan leiden.

In de sessie zijn een aantal punten genoemd om de puzzelstukjes die deelnemers inbrengen goed op elkaar aan te laten sluiten. Denk hierbij aan: geen formele hiërarchie hanteren, een procesverantwoordelijke die in de procesgang expertises en belangen modereert, of reëel zijn in de tijdbesteding van leden.

Na deze inleiding vroegen we de deelnemers of zij bepaalde praktijken herkennen in hun eigen consortium. In de bijgevoegde tabel zien we de resultaten.

Het meest herkenbaar zijn de behoefte om helder naar elkaar te zijn wat we bedoelen met bepaalde begrippen, het werken met een kernteam en een schil. Opvallend is ook dat in veel consortia gedurende de rit nieuwe, soms kleine doelen, erbij komen. In de discussie na de poll werden verdere ervaringen uitgewisseld over wat de samenwerking in de consortia bevordert:

  • Aandacht voor elkaar, weten wat voor de ander belangrijk is, benadruk ook de waardering voor alle partners en hun expertise, werk ook aan persoonlijk goede relaties;
  • Zet regelmatig op de agenda of er nog goed wordt gewerkt en goed wordt samengewerkt, reflecteer met elkaar;
  • Werk in een interdisciplinair kernteam, werk soms zaken uit in andere subteams, en bespreek regelmatig de (tussen)resultaten in het overleg van het gehele consortium.
Kijk de inspiratiesessie over samenwerken (2) terug op YouTube

Ook interessant:

Welke concrete praktijken worden in uw consortium gehanteerd om interdisciplinaire samenwerking te bevorderen?

Klik op onderstaande link voor de ingezoomde afbeelding

Integrale samenwerking bij gemeenten

Hoe verlopen proces en samenwerking binnen gemeenten als het gaat om ruimtelijke projecten? Kristine Mourits (Space2Move) interviewde gemeenteambtenaren hierover en schetste haar beeld tijdens de inspiratiesessie ‘Hink-stap-sprong! Integrale samenwerking bij gemeenten’.

“Om gezondheid goed mee te nemen in projecten is een helder en integraal proces van belang. Vooral de samenwerking tussen het sociaal en fysiek domein”, vertelt ze. “Gemeenteambtenaren maken momenteel echt slagen als het gaat om samenwerking en aandacht hebben voor gezondheid in ruimtelijke projecten”. Zo blijkt uit de interviews die Kristine deed met gemeenteambtenaren.

Naar een vloeiende hink-stap-sprong

Tegelijkertijd zien alle betrokkenen ook nog volop verbeteringen. Onder andere op het bepalen van probleem en doel, betrokkenheid en communicatie. Gemeenten maken de stap, doen een hink, of maken sprong, maar het is nog niet één geheel.  

In een interactieve break-outsessie gingen de deelnemers daarom met elkaar in gesprek. Hoe kunnen gemeenten komen tot een vloeiende hink-stap-sprong? Om zo uiteindelijk het beste resultaat te behalen, namelijk: een gezondere omgeving? Deelnemers gaven tips over wat er op de onderdelen proces, organisatie en individu kan helpen.

Het hulpmiddel MIRO-bord was aan het eind goed gevuld met allerlei mogelijkheden, zoals

  • Bepaal gezamenlijk de probleemdefinitie en betrek daar ook de inwoners bij
  • Zet sleutelfiguren in, zoals wethouders
  • Stop met gescheiden financiën voor sociaal en fysiek domein
Kijk de inspiratiesessie over samenwerken (3) terug op YouTube

Ook interessant:

Klik op onderstaande link voor de ingezoomde afbeelding

Klaar voor de toekomst

Het was druk op de kunstig opgemaakte Miro borden. Deelnemers switchten van de ene break-outsessie naar de andere of kregen een poll voorgelegd. Vervolgens was het weer tijd om een inspirerend verhaal van een van de onderzoekers te beluisteren.

Wat deelnemers mee naar huis konden nemen:

  • Een paar lastige dilemma’s die tot nadenken stemmen: praktijk- en beleidspartners hebben een heel concrete kennishonger. Kennispartners spreken zich liever niet voorbarig uit, die zijn liever ‘betrouwbaar-controleerbaar-geloofwaardig’. Maar ja, openheid vindt iedereen ook wel belangrijk… Bespreek samen je verwachtingen als het gaat over wanneer je in welke mate open bent over de kennis die je nodig hebt of wil delen.
  • Een inkijkje in processen, belangen en rolverdeling in 3 consortia. De belangen om mee te doen lopen uiteen: van een netwerk opbouwen tot meedoen als betaalde klus. Het ZonMw kader werd soms als dwingend of beperkend ervaren. Doelen verschuiven gaandeweg en dan verandert de binding onderling ook.
  • De wereld van de gemeenteambtenaar is duizelingwekkend vol. Vraag maar eens waar ze zich nog verder mee bezig houden! Gemeentelijke planprocessen voor ruimtelijke inrichting hangen soms af van toevalligheden, verkokering en personen. Het sociaal domein is daar vaak nog maar matig vertegenwoordigd, maar er gebeuren al wel mooie dingen.

Hiervan bewust zijn, onderlinge verschillen steeds expliciet bespreken en afstemmen van begrip, probleemdefinities, visies en gezamenlijke doelen gaat helpen bij het verduurzamen van de mooie samenwerkingsverbanden die momenteel in de consortia bestaan!

Maak ruimte voor gezondheid

Wat zijn de effecten van de inrichting van de leefomgeving op gezondheid, duurzaam (on)gezond gedrag, en deelname aan de samenleving? Daarover is nog maar weinig bekend. Om daar verandering in te brengen, werken 7 consortia aan onderzoek naar de gezonde leefomgeving. Kijk voor meer informatie op www.zonmw.nl/mrvg

Meer weten?

Colofon

ZonMw stimuleert gezondheidsonderzoek en zorginnovatie. ZonMw financiert gezondheidsonderzoek en stimuleert het gebruik van de ontwikkelde kennis - om daarmee de zorg en gezondheid te verbeteren. ZonMw heeft als hoofdopdrachtgevers het ministerie van VWS en NWO.

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website