De laatste tien jaar zijn in Nederland veel initiatieven ontstaan om eenzaamheid aan te pakken. Als projecten reflecteren op hun activiteiten draagt het bij tot een betere aanpak. Een deel ontwikkelt zich door tot een erkende interventie, ofwel een methode. Sommigen staan in de databank. Wat komt daarbij kijken?

De beheerder van de begraafplaats in Kampen zag hoe oudere bezoekers worstelden met verlies, verdriet en eenzaamheid. Hij stapte naar de gemeente en het maatschappelijk werk. Samen met bezoekers zijn ze gaan praten over waar mensen behoefte aan hadden. Nu staat er een tafel waar bezoekers met vrijwilligers een praatje kunnen maken. 'Het ZonMw-project Van Begraafplaats naar Ontmoetingsplaats is een van de 239 initiatieven in Nederland die als doel hebben eenzaamheid van ouderen aan te pakken', zegt Jan Willem van de Maat, projectleider eenzaamheid bij Movisie, onderzoeker en adviseur voor gemeenten. ‘Het werkelijke aanbod is veel groter,’ zegt hij. Maar dit zijn de initiatieven die Movisie tijdens een inventarisatie vond. ‘Doordat er meer aandacht voor is, zijn er afgelopen tien jaar steeds meer projecten ontwikkeld om eenzaamheid aan te pakken,’ zegt Tamara Bouwman, onderzoeker bij Vilans.

Jan Willem van de Maat, projectleider eenzaamheid bij Movisie
Tamara Bouwman, onderzoeker bij Vilans

Complex probleem

‘Eenzaamheid is een gemis aan betekenisvol contact’, legt Van de Maat uit. Het aanpakken van eenzaamheid is complexer dan op het eerste gezicht lijkt, want het gemis kan uiteenlopende oorzaken hebben en verschillende groepen treffen. Van een rouwende weduwe of weduwnaar, tot overbelaste mantelzorgers, gepeste jongeren, slachtoffers van discriminatie, personen met mentale problemen, zieken en geïsoleerde ouderen. Het hulpaanbod moet daarom divers zijn. ‘Het is geen one size fits all. Omdat eenzaamheid zo subjectief is, kun je niet toe met een algemeen aanbod’, stelt Bouwman.

Eenzaamheidsinterventie

Van de 239 initiatieven zijn er 44 die een eenzaamheidsinterventie zijn. ‘Dat is een systematische en doelgerichte werkwijze, ook wel methode genoemd’, stelt Els Kok, projectleider Effectiviteit en vakmanschap bij Movisie.

'De ontwikkeling naar een methode begint met reflectie op de eigen aanpak', zegt Kok. De organisatie moet zich buigen over vragen als: wat en wie willen we bereiken, weten we voldoende over het vraagstuk en sluit onze aanpak hierop aan?

Els Kok, projectleider Effectiviteit en vakmanschap bij Movisie

Een volgende stap is evalueren: bereik je de doelgroep, wat zijn de mening en ervaringen van de deelnemers en medewerkers? ‘Het vergt denkkracht, tijd, capaciteit en financiële mogelijkheden. Het is niet elk project gegeven om dat te doen,’ aldus Kok. 'Maar als het lukt, hebben organisaties een interventie ontwikkeld waarvan men weet dat deze ook echt kan werken.'

Databank

Sinds 2010 werkt Movisie aan de databank Effectieve sociale interventies. ‘Organisaties kunnen de interventie die ze hebben ontwikkeld, aanmelden om opgenomen te worden,’ vertelt Kok. Er komt veel bij kijken. De organisaties moeten een handboek en procesevaluatie hebben. Onder begeleiding maken organisaties een verdere beschrijving. Movisie biedt tools en hulpmiddelen om hen daarbij te helpen. Vervolgens beoordelen externe deskundigen de interventiebeschrijving op drie niveaus: goed beschreven, goed onderbouwd of effectief.

Kwaliteitsstempel

Van de ruim 80 interventies in de databank hebben er 17 eenzaamheid als hoofd- of subdoel. ‘De databank is een mooi middel dat bekendheid geeft aan goede eenzaamheidsinterventies, die van een onafhankelijke commissie een kwaliteitsstempel hebben gekregen,’ zegt Bouwman. Gemeenten, organisaties professionals en inwoners kunnen in de databank zoeken of er een geschikte interventie is die zij in hun gemeente kunnen inzetten.

Verduurzamen

Opname in de databank betekent dat de interventie kwaliteit heeft en organisaties kan helpen bij het ‘verduurzamen’ van hun aanpak. Veel initiatieven gaan van aanvraag naar aanvraag, maar hebben niet een stabiele financiële basis om jaren te kunnen functioneren en gaan vaak snel ter ziele. Bij een erkende interventie is de kans groter dat gemeenten en instellingen vertrouwen in de aanpak hebben en deze willen financieren. Van de Maat legt uit: ‘Sommige grote welzijnsorganisaties kiezen er in zulke gevallen voor om met de organisatie die de methode heeft ontwikkeld samen te gaan werken of zich door hen te laten trainen.’

Medemenselijkheid

Het is goed als initiatieven uitgroeien tot een interventie. ‘Maar het hoeft niet altijd,’ zegt Van de Maat. ‘Als vrijwilligers uit medemenselijkheid iets willen doen voor een ander, heeft dat grote sociale waarde op zichzelf.’ Hij verwijst naar sportclubs, wandelinitiatieven of buurtkamers. Van de Maat: ‘Al is het ook voor deze groepen goed om te reflecteren op wat ze doen, of mensen die hun doelgroep vormen er iets aan hebben en de vrijwilligers gelukkig zijn. Dat draagt uiteindelijk bij aan een betere aanpak van eenzaamheid.’

© ZonMw 2022

Tekst Tjitske Lingsma Foto's Movisie, Vilans

Meer weten?

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website