Met het Nationaal Programma Ouderenzorg (NPO) is tien jaar lang gewerkt aan betere zorg en ondersteuning aan kwetsbare ouderen. Dit heeft een beweging in gang gezet, die wordt voortgezet met het nieuwe programma Langdurige Zorg en Ondersteuning (LZO). Wat kan het LZO leren van het NPO? Betty Meyboom, voorzitter van de programmacommissie van het NPO, in gesprek met Gerjan Navis, vicevoorzitter van de programmacommissie van het LZO.

Foto Betty Meyboom
Betty Meyboom - de Jong, voorzitter van de programmacommissie van het Nationaal Programma Ouderenzorg

Volgens haar startte het NPO in 2008 als onderzoeksprogramma, voornamelijk uitgevoerd door wetenschappers. ‘Zij praatten vast wel eens met hun eigen vader of moeder, maar je kunt een programma als het NPO natuurlijk niet uitvoeren zonder de doelgroep zelf intensief te betrekken. Daarom werd ouderenparticipatie al snel een voorwaarde voor de honorering van projectvoorstellen. Ook lieten we ouderenpanels meedenken en meepraten. De slogan van één van deze ouderenpanels was niet voor niets: “niet over ons zonder ons”.’

'Net als alle andere ouderen in Nederland wil ik graag gehoord worden in alles wat mijn eigen leven aangaat.'

De puur medische focus veranderde dus in een medische én welzijnsfocus. ‘Zorg omvat meer dan medische zorg alleen: het is een middel om de kwaliteit van leven te verbeteren. Daarmee gaat het dus ook over het hebben van een prettig leven’, aldus Betty. Volgens haar is de stem van ouderen ontzettend belangrijk in het vormgeven van de juiste zorg en ondersteuning, zoals oud-programmacommissielid Hannie van Leeuwen ook zei in het filmpje dat een maand voor haar overlijden is opgenomen. ‘Net als alle andere ouderen in Nederland wil ik graag gehoord worden in alles wat mijn eigen leven aangaat. We moeten ouder worden meer gaan beschouwen als een nieuwe levensfase, waarin ik nog steeds de hoofdrol speel en de regie wil hebben.’

Foto Gerjan Navis en Henk Smid
Gerjan Navis, vicevoorzitter van de programmacommissie van Langdurige Zorg en Ondersteuning

Goed luisteren

Gerjan is het helemaal met Betty eens en geeft aan dat de kennis die is opgebouwd en de lessen die zijn geleerd in het NPO zullen worden meegenomen in het LZO. Dit programma is er niet alleen voor ouderen, maar voor iedereen die langdurig afhankelijk is van zorg en ondersteuning. Het richt zich op de ondersteuning van cliënten, professionals, mantelzorgers, opleiders en onderzoekers in hun streven naar samenhangende zorg en ondersteuning. Deze zorg en ondersteuning moet beter aansluiten bij de behoeften van de doelgroepen om, ondanks hun beperkingen, te leven zoals zij dat willen.

'Goed luisteren naar de stem van de mensen om wie het gaat is belangrijk voor alles op het gebied van zorg en onderzoek.'

Gerjan: ‘Ik zou de participatie van de doelgroep, mensen die langdurige zorg en ondersteuning ontvangen, het liefst nóg breder willen trekken: goed luisteren naar de stem van de mensen om wie het gaat is belangrijk voor alles op het gebied van zorg en onderzoek. Alleen dan kan je ervoor zorgen dat de doelgroep in het dagelijks leven ook daadwerkelijk baat heeft bij de resultaten’, aldus Gerjan. Volgens haar heeft het NPO de afgelopen tien jaar al een enorme bijdrage geleverd door participatiestrategieën te bedenken die in de praktijk goed blijken te werken. ‘Deze strategieën hopen wij in het LZO verder te kunnen ontwikkelen. De proactieve inbreng van de cliënt moet het leidende principe worden van alles wat wij doen. Er wordt zoveel geld verspild door een mismatch tussen vraag en aanbod. Door uit te gaan van de wensen en behoeften van de doelgroep zelf, ontwikkel je nieuwe interventies die daadwerkelijk passen bij wat mensen nodig hebben.’

Kleinere kloof

Onderwijs speelt ook een belangrijke rol. Betty: ‘De afgelopen tien jaar is er vaak samen met andere programma’s van ZonMw geïnvesteerd in onderwijs voor verpleegkundigen en verzorgenden. Het is van belang om deze ‘handen aan het bed’ te scholen in vraaggestuurde zorg: niet klakkeloos doen wat het protocol voorschrijft, maar aansluiten bij wat de ouderen zelf willen.’

Tijdens de slotbijeenkomst van het NPO op 12 september jl. blikken we met Betty terug op het NPO en kijken we met Gerjan vooruit naar het LZO. Betty was tien jaar lang voorzitter van de programmacommissie van het NPO en daarmee één van de belangrijkste drijvende krachten achter het programma.

Gesprek tussen Betty en Gerjan

Gerjan is het daar mee eens en vertelt dat het LZO hierop voortbouwt door in te zetten op de ontwikkeling van een kennisinfrastructuur met de praktijk als uitgangspunt. Volgens haar betekent dit dat de kloof tussen onderzoek en praktijk kleiner moet. ‘We willen kennis uit de praktijk en uit onderzoek meer met elkaar verbinden, bijvoorbeeld door de inzet van bestaande en nieuwe cliëntenpanels en het opzetten van diverse fellowships op wo-, hbo- én mbo-niveau. Dit geeft prachtig invulling aan de aanbevelingen die de Gezondheidsraad gaf in het rapport ‘Onderzoek waarvan je beter wordt’ en kan als zodanig ook een model bieden dat overstijgende betekenis heeft’, aldus Gerjan.

Ook komt er meer aandacht voor methoden om onderzoeksresultaten in de praktijk te implementeren. Een goede zaak, volgens Betty. ‘Onze ervaring vanuit het NPO is dat het voor de borging erg belangrijk is om alle stakeholders, zoals zorgverzekeraars en gemeenten, van begin af aan te betrekken.’

Betty overhandigt boekjes aan Gerjan

Best practices

Betty wil graag nog aan Gerjan meegeven dat er binnen het LZO ook voldoende oog moet zijn voor kleinschalige initiatieven. ‘Binnen het NPO zijn grootschalige transitieprojecten over inhoud en organisatie van 1 tot 3 miljoen euro gehonoreerd en uitgevoerd, maar het verdient zeker ook de aanbeveling om kleinschalige burgerinitiatieven te onderzoeken. Gerjan geeft aan dat het zeker de bedoeling is om deze lokale best practices uit te lichten en waar mogelijk aan te passen en te gebruiken op andere locaties. Het uiteindelijke doel is een zogeheten ‘lerende uitvoeringspraktijk’, waarin men samen leert. Gerjan: ‘Binnen het NPO werd al aan oplossingen gewerkt. Het is fantastisch om met het LZO de vruchten te kunnen plukken van alles wat er met het NPO is bereikt. Want er is al veel bruikbare kennis beschikbaar.’

De belangrijkste les? We kunnen veel leren van de ouderen zelf bij de ontwikkeling van passende zorg en ondersteuning. Betty: ‘De top van het leven ligt niet meer op 50-jarige leeftijd, waarna het bergafwaarts gaat. Integendeel. Het leven gaat door en biedt steeds nieuwe ervaringen en uitdagingen, onafhankelijk van je leeftijd.’

 

Tekst: Diewke de Boer
Fotografie: Sannaz Photography

Gerelateerd

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website