Welke obstakels zijn er bij de implementatie van e-health toepassingen voor patiënten en/of professionals binnen de gezondheidszorg en hoe overwint u ze? In deze publicatie leest u meer over de geleerde lessen van uw voorgangers.

Inhoud

Andere publicaties binnen deze reeks:

Een digitaal oogje in het zeil bij thuiswonende ouderen

Langer thuis blijven wonen is een wens van veel Nederlanders én van de overheid. Maar dan wel graag op een verantwoorde manier. Leefstijlmonitoring kan daarbij helpen.

Leefstijlmonitoring zou een positieve impact kunnen hebben op de mantelzorgers. “Dat is hard nodig, want veel mantelzorgers raken overbelast, blijkt uit onderzoek. Door op afstand mee te kijken kost mantelzorg hen minder tijd en voelen ze zich meer gerust, waardoor ze het langer kunnen volhouden. Bovendien is het mantelzorgnetwerk makkelijker uit te breiden als familieleden die verder weg wonen mee kunnen helpen.”

Video
Bekijk de video op YouTube
Video
Bekijk de video op YouTube

PsyNet laat zorgverleners samenwerken voor betere psychiatrische zorg

Voorbereiding op darmonderzoek via de computer

Video
Bekijk de video over PsyNet op YouTube

Kinderen met astma beter monitoren

Luchtbrug is een innovatief online zorgconcept gericht op kinderen tussen 6 en 18 jaar met astma. “Zij vullen maandelijks een lijst in met vragen over hoe het met ze gaat”, vertelt Merkus. “Daar komt een bepaalde score uit. Als die score goed is, krijgt het kind opbouwende feedback en een aanmoediging om zo door te gaan. Is de score onvoldoende? Dan is de astma misschien niet goed onder controle. We lopen dan alles na: neem je je medicatie wel goed in, zijn de medicijnen niet over de datum? Houd je je aan je leefregels?” Bij twijfel komt er een signaal om contact op te nemen met het astmateam. “Dat signaal komt ook terecht bij de mensen achter Luchtbrug”, voegt Merkus toe.

De zorg voor psychiatrische patiënten is niet optimaal georganiseerd, merkte kinder- en jeugdpsychiater dr. Floor Scheepers (UMC Utrecht) in de praktijk. Ze is medisch afdelingshoofd van de afdeling Psychiatrie van het UMC Utrecht. “Het liep vaak mis liep bij verwijzingen en afstemming tussen onze afdeling en andere zorgverleners. Dan vallen er gaten, komen patiënten bijvoorbeeld meermaals terug op de crisisopvang, of zie je jongeren voor een fourth opinion.” Scheepers en haar collega’s wilden graag meer samenwerking. “Waarbij voor iedereen duidelijk is: wie doet wat, en wat doet de patiënt zelf?” Een digitale oplossing leek ideaal. “Het is tenslotte lastig om iedereen tegelijk aan tafel te krijgen. Met ICT kun je sneller en soepeler samenwerken.”

Stel, je moet een coloscopie ondergaan en krijgt voorlichting via Coloscopie MEx. Hoe gaat dat in z’n werk? “Je krijgt met een unieke link via een beveiligde server toegang tot een informatieapplicatie”, antwoordt Klemt-Kropp. “Daar krijg je multimediale uitleg over het onderzoek.” Die uitleg bestaat uit een algemeen gedeelte over het darmonderzoek, en een gedeelte dat is toegespitst op het ziekenhuis. 

Video
Bekijk de video op YouTube
Bekijk de video waarin praktijkondersteuner Yolanda Ducaneaux vertelt over het werken met Psyfit

Betere communicatie met OZOverbindzorg

Met Psyfit zelf je mentale veerkracht versterken

Video
Bekijk de video over dit project op YouTube

Patiënten kiezen vooral voor effectiviteit behandeling

Patiënten met een depressie of angststoornis vallen na een succesvolle behandeling vaak terug in hun eerdere problematiek. Om dit te voorkomen zijn verschillende vormen van terugvalpreventie mogelijk. Aan welke vorm van terugvalpreventie geven patiënten zelf de voorkeur? Dat onderzocht GZ-psycholoog dr. Anna Muntingh (GGZ inGeest) binnen het programma Actieplan eHealth van ZonMw. De effectiviteit van een behandeling blijkt voor patiënten het zwaarst te wegen.

Portret Anna Muntingh

Langer thuis blijven wonen vraagt om een goede communicatie tussen cliënten, mantelzorgers en zorgverleners. Met steun van ZonMw implementeerde de stichting OZOverbindzorg een ICT-systeem waarbij de cliënt zelf bepaalt welke zorgverleners toegang heeft tot zijn gegevens. Inmiddels werken meer dan 300 huisartsen binnen en buiten de regio Salland met OZOverbindzorg en nog niemand is afgehaakt.

Portret Cindy Hobert

Patiënten met lichte psychische klachten kunnen terecht bij de huisartsenpraktijk. Vaak behandelt de PraktijkOndersteuner Huisarts – Geestelijke GezondheidsZorg (POH-GGZ) deze patiënten. Psyfit is een digitaal zelfhulpprogramma waarmee patiënten thuis aan hun geestelijk welbevinden kunnen werken. “We zijn in 2010 begonnen met Psyfit”, vertelt projectleider Linda Bolier (Trimbos Instituut). “Inmiddels maakten al meer dan 13.000 mensen er gebruik van.”

Portret Linda Bolier

Om astma onder controle te houden is goede monitoring onmisbaar. Werkt de behandeling zoals gehoopt, zijn er bijwerkingen, houdt de patiënt zich aan zijn leefregels en gebruikt hij zijn medicatie goed? Luchtbrug is een e-health-interventie die monitoring op afstand mogelijk maakt. Met Luchtbrug hoeft de patiënt minder vaak naar het ziekenhuis te komen, terwijl er juist méér (online) controlemomenten zijn. “Dat is fijn voor de patiënt en het levert een kostenbesparing op. Bovendien blijkt dat de kwaliteit van zorg gehandhaafd blijft. Misschien zelfs een beetje verbetert”, zegt kinderlongarts dr. Peter Merkus (Radboudumc Amalia kinderziekenhuis).

Portretfoto
Portretfoto

Voor optimale psychiatrische zorg moeten de verschillende partijen in het netwerk rond de patiënt onderling goed samenwerken. Het UMC Utrecht ontwikkelde een e-health-applicatie om dit te vergemakkelijken: PsyNet. De implementatie verliep zeker niet van een leien dakje, al zijn alle gebruikers enthousiast. “Het kost tijd om een werkwijze te veranderen”, zegt initiatiefnemer dr. Floor Scheepers.

Een patiënt die een kijkonderzoek van de dikke darm - een coloscopie - moet ondergaan, komt vooraf op consult. Hij krijgt dan uitleg over het onderzoek, moet vragen beantwoorden over zijn gezondheid en hoort hoe hij zich moet voorbereiden. Zou zoiets niet even goed digitaal kunnen? Maag-darm-lever(MDL)arts dr. Michael Klemt-Kropp (Noordwest Ziekenhuisgroep) ontwikkelde samen met promovendus en MDL-arts in opleiding Govert Veldhuijzen (Radboudumc) en met het bedrijf Medify een e-health-applicatie die het voorbereidende consult vervangt: de Coloscopie MEx.

Portretfoto

Leefstijlmonitoring houdt in dat kwetsbare ouderen verschillende infraroodsensoren in huis krijgen, die bijhouden waar ze zich bevonden hebben. Dat biedt mogelijkheden om hun activiteit te monitoren en tijdig in te grijpen bij mogelijke crisissituaties. Senior onderzoeker Henk Herman Nap (Vilans): “Denk aan een persoon met dementie die vijf keer per nacht naar het toilet blijkt te gaan – heeft die misschien een blaasontsteking? Of is hij ’s nachts aan het dwalen?”

Portretfoto

Ondersteuning bij psychische klachten via internet heeft de toekomst: het is vaak effectief, de zorg is laagdrempelig en de kosten zijn beperkt. Toch zijn er op dit moment weinig van zulke e-mental health-interventies in gebruik. Hoe willen patiënten zélf het liefst zorg krijgen? Wat bepaalt of ze wel of niet met e-health aan de slag gaan? Daarover is nog veel te weinig bekend. Dr. Anna Muntingh wilde daar verandering in brengen.

Cindy Hobert is praktijkmanager bij een huisarts in Luttenberg. In 2012 moest het verzorgingstehuis aldaar sluiten. “De overheid zet in op langer thuis blijven wonen. Verzorgingstehuizen nemen geen nieuwe bewoners meer aan, en omdat ons dorp klein is moest het verzorgingstehuis weg.” Voor de bewoners betekende dat dat zij moesten verhuizen naar een ander dorp. “Dat is niet handig voor het contact met de huisarts. We merkten dat we er vaak te laat bij werden geroepen, als de situatie al geëscaleerd was. Dat moest beter kunnen, dachten we.” 

Oefeningen

“Voor Psyfit hebben we mental fitness ontwikkeld, waarbij patiënten met eenvoudige leefregels werken aan hun mentale veerkracht.” Bolier noemt termen als mindfulness, positieve relaties, constructief leren denken, meer grip op je leven en vaststellen van doelen. “Er zijn onder andere podcasts en oefeningen. De patiënt kan zelf kiezen welke modules hij wil doen. Als hij kiest voor de module ‘Hier en nu’, kan zo’n opdracht bijvoorbeeld zijn: doe alles een beetje langzamer, of neem eens een andere fietsroute naar je werk en probeer alles heel bewust te beleven.”

Meer grip voor borstkankerpatiënten

Als een patiënt de diagnose borstkanker krijgt, staat diens wereld op z’n kop. Naast alle emoties komt er ook nog een stortvloed aan informatie op de patiënt af. Dan is het vaak moeilijk om aan te geven wat wel of niet goed voelt, en om de juiste vragen te stellen. Borstkankervereniging Nederland (BVN) ontwikkelde de website B-bewust speciaal voor deze patiënten. Met steun van ZonMw is B-bewust inmiddels in 17 ziekenhuizen geïmplementeerd in de zorg.

Portret van Maaike Schuurman
“Veel borstkankerpatiënten zeggen, als ze terugkijken op de periode waarin ze net de diagnose kregen: had ik toen maar wat meer vragen gesteld. Dan had ik misschien andere keuzes gemaakt”

vertelt projectleider B-bewust Maaike Schuurman van Borstkankervereniging Nederland (BVN). “Daarom zette de BVN met steun van Stichting Pink Ribbon de website B-bewust op.” De website bevalt veel informatie over de ziekte en behandeling, maar de focus ligt op themalijsten met voorbeeldvragen die de patiënt kan gebruiken om zich voor te bereiden op gesprekken in het ziekenhuis. “Waar wil ik meer vanaf weten, en wat vind ik belangrijk? Patiënten kunnen uit een lange lijst voorbeeldvragen de vragen aanvinken die zij belangrijk vinden, en die vervolgens afdrukken om mee te nemen naar het ziekenhuis.”

De geleerde lessen over implementatie van B-bewust komen samen in twee heldere en inspirerende stappenplannen voor zorgverleners én patiëntenorganisaties. Beide stappenplannen en meer informatie over het project zijn te vinden op www.borstkanker.nl/lerenvanimplementeren.

Lastige implementatie van de Obli

Portret van Francis Konings

Om te voorkomen dat zelfstandig wonende, kwetsbare ouderen te weinig drinken, ontwikkelde de GGD West-Brabant een e-health-interventie. Een apparaat bij de oudere thuis – de Obli - houdt bij hoeveel de oudere drinkt, en geeft licht- en geluidssignalen af als dat te weinig is. Hoewel de testgroep erg enthousiast was over de Obli, is bredere implementatie ervan niet gelukt. Wat ging er mis en wat kunnen andere organisaties die e-health willen implementeren hiervan leren?

Uitdroging bij ouderen is een groot probleem. Zo’n 22% van de ouderen drinkt minder dan gewenst, en dat kan leiden tot schade aan hart en vaten, de nieren en de hersenen. De bloeddruk kan te laag worden, wat een risico vormt voor valpartijen, en ouderen kunnen verward raken. Veel mensen weten niet dat dorstgevoel vermindert als je ouder wordt, en vaak zien ouderen niet de noodzaak in van genoeg drinken.

App helpt jongeren tijdens hun GGZ-behandeling

De app M’n Mattie is een digitale buddy die jongeren online begeleidt tijdens hun behandeltraject binnen de GGZ. De app is ontwikkeld in nauwe samenwerking met de eindgebruiker (co-creatie). Sinds 2015 is de app geïntegreerd onderdeel van de behandeling. 

‘Met de app M’n Mattie hebben jongeren meer regie over hun behandeltraject’, vertelt Irene Havermans, concerndirecteur Mondriaan Kinderen en Jeugdigen. ‘Wanneer een jongere met psychiatrische problemen voor het eerst in behandeling komt, komt er ontzettend veel op hem af. Zijn eerste gesprek bij ons is heel spannend.

"Als een jongere bij de bushalte staat en het moeilijk heeft, dan hoeft hij er geen papier bij te pakken maar kijkt hij gewoon in zijn telefoon"

Onze folders met informatie blijken jongeren niet of nauwelijks te lezen. Ze blijken behoefte te hebben aan concrete informatie op maat, passend bij het moment in de behandeling, en dat bieden we nu met M’n Mattie.’

video
Bekijk de video App m'n mattie op YouTube

Eco-app

Een andere app ontwikkeld in het E-lab van GGzE heet Eco-app. Het helpt jongeren om hun sociale netwerk in kaart te brengen om zo inzichtelijk te maken welke relaties je energie geven en welke je energie kosten. Dit soort opdrachten waren voorheen op papier maar digitaal maakt het makkelijker om daarin aanpassingen te zetten. 

Verbinding van e-health praktijk met onderwijs

E-health wordt steeds actueler, maar vaak is het zorgpersoneel hier nog onvoldoende bekend mee. Dit geldt ook voor de huisartspraktijk waar steeds meer wordt gevraagd van doktersassistenten. Daarom is nu een e-health onderwijsmodule in ontwikkeling speciaal voor de opleiding tot doktersassistent.

‘Met de onderwijsmodule willen we bereiken dat e-health de nieuwe lichting doktersassistenten niet afschrikt. We willen de studenten bekend maken met de verschillende e-health diensten maar ook vooral leren hoe ze deze kunnen inzetten in hun werk, op een handige en goede manier’, vertelt drs. Lisa van Blokland, e-health implementatiemanager bij PAZIO.

 

"Doktersassistenten zijn gewend om vragen van patiënten via de telefoon te beantwoorden"

PAZIO brengt meerdere e-health diensten samen in één digitaal platform en werkt samen met instellingen vanuit de zorg, het onderwijs en het sociale domein. Samen met ROC Midden Nederland en Gezondheidscentra Maarssenbroek ontwikkelt PAZIO de onderwijsmodule voor de doktersassistentopleiding. Het project loopt sinds begin 2014 en het is de bedoeling dat de module volledig gaat lopen in schooljaar 2016/2017.

PAZIO is een e-health initiatief ontstaan vanuit een denktank van het UMC Utrecht.

video
Bekijk de video 'Ehealth module voor opleiding tot doktersassistent' op YouTube

Over ZonMw

ZonMw stimuleert gezondheidsonderzoek en zorginnovatie. ZonMw financiert gezondheidsonderzoek en stimuleert het gebruik van de ontwikkelde kennis - om daarmee de zorg en gezondheid te verbeteren. ZonMw heeft als hoofdopdrachtgevers het ministerie van VWS en NWO.

Colofon Teksten Chrétienne Vuijst en Diana de Veld, Video draai.tv, Fotografie Marijn van Zanten, Sietske Raaijmakers, Peter Roek

Andere publicaties binnen deze serie

Gerelateerd programma

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website