Eva Westerhoff kwam op haar derde naar Nederland vanuit Indonesië. Een jonge, werkende vrouw die samen met haar vriend in Utrecht woont. Als je Eva ziet, dan lijkt er niets aan de hand. Maar op haar 4de kwam men erachter dat Eva niet goed hoort en inmiddels is ze doof. Hoe ervaart Eva deze periode? En wat vindt ze van de positieve wending voor de gebarentaal?

Eva was niet altijd doof. Het begon met slechthorendheid. ‘Ik heb een progressieve vorm van perceptiedoofheid. Eerst was ik slechthorend, maar ik ben steeds slechter gaan horen tot ik uiteindelijk doof werd. Dat moment herinner ik me goed. Ik merkte ineens dat bellen met familie en vrienden ook mét hulpmiddelen niet meer ging. Dat was moeilijk, ik moest dit echt even verwerken. Maar nu voel én noem ik mijzelf doof. Ik leef in de horende -en dovenwereld. Alleen in die laatste wereld kan ik gelijkwaardig en vrij communiceren via gebarentaal.’

Spontane protestactie journaal

Diezelfde week stond bij Machiel Ouwerkerk een journalist met camera in zijn straat om een item op te nemen. Hij wilde iets doen, aandacht vragen voor een tolk gebarentaal! Met een bord in zijn handen waarop stond “Waar is de gebarentolk voor doven in tijden van crisis?” stond hij ineens live in het journaal.

Daar was ineens Irma Sluis!

En daar stond ze ineens tijdens de daaropvolgende persconferentie, Irma Sluis. Dé tolk NGT tijdens de persconferenties. ‘Zo, dat was voor mij echt wel een emotioneel moment. Ik pleit al jaren voor tolken bij crisiscommunicatie en was nauw betrokken bij de lobby hiervoor. Inmiddels hebben andere mensen het stokje overgenomen.’

Thuiswerken in deze tijden

Eva werkt nu net als velen ook thuis. ‘Ik was al ervaren met thuiswerken. Dat is tijdens deze crisis wel een voordeel. Heb ik bijvoorbeeld een vergadering, dan maak ik gebruik van een tolk Nederlandse Gebarentaal (NGT). Ik zie hen dan naast mijn collega’s in beeld en soms apart op een tablet of mobiel. Maar het ‘ouderwetse’ mailen, WhatsAppen en chatten werkt ook prima hoor.’

Andere digitale of technische hulpmiddelen die een verschil kunnen maken zijn er ook. ‘Ik probeer graag nieuwe dingen uit en kijk altijd hoe techniek het leven makkelijker maakt. Er zijn veel mogelijkheden om spraak om te zetten naar tekst. Zo gebruik ik vaak vertaalapps, in meerdere talen ook. Superhandig! Maar ook qua vergaderingen, videobellen en presentaties zijn diverse mogelijkheden qua ondertitelen. De kwaliteit wordt steeds beter en dat vind ik geweldig!’

Verschil tolk NGT en ondertiteling

Een aantal mensen reageerde op social media: waarom een tolk, er is ondertiteling?
Toch is er een groot verschil tussen beide communicatiemiddelen. ‘Dat klopt zeker. Mensen onderschatten hoe het is om afhankelijk te zijn van ondertiteling voor doven en slechthorenden. Je moet intensief op hoog tempo lezen en dan ook nog de beelden tot je opnemen. Gebarentaal is veel meer ontspannen. Omgevingsgeluiden, emoties, accenten, intonaties, allemaal belangrijke facetten die de tolk ook meeneemt in de communicatie. In gebarentaal kun je in een paar seconden meer zeggen dan met meerdere zinnen in het geschreven Nederlands.’

Foto Eva Westerhoff staand op trap buiten
'Ik leef in de horende -en dovenwereld'

Schreeuwen tegen beeldscherm

Omdat Eva op latere leeftijd doof werd, is ze met behulp van veel logopedie, goed te verstaan. Dat is niet vanzelfsprekend en kost moeite. ‘De eerste keer online vergaderen was wel grappig. Ik had de neiging om heel hard te schreeuwen tegen mijn beeldscherm. Het voelde namelijk alsof iedereen zo ver weg zat als ik naar mijn laptop keek. Totdat een collega ineens gekscherend zei: “Eva, je hoeft niet zo te schreeuwen, we horen je wel”. Haha leermomentje, dus nu draag ik een koptelefoon met microfoon. Ik hoor er niets mee, maar ik heb dan het idee dat ik niet zo hard hoef te praten.’

Veel dove -en vooral oudere vroegdove mensen zijn niet goed verstaanbaar als ze praten en hebben ook grote moeite met het lezen, schrijven en begrijpen van het Nederlands. Voor hen is Nederlandse Gebarentaal vaak de meest toegankelijke taal.

Droom van alle dove gebarentaligen

Wat opvallend is - en dat heeft natuurlijk voor een groot deel te maken met de rol van Irma Sluis - is dat veel mensen nu gebarentaal willen leren. ‘Ja, dat vind ik een fantastische ontwikkeling natuurlijk. Hoe mooi zou het zijn als iedereen in Nederland de gebarentaal machtig is, zodat we zonder tolken met elkaar kunnen communiceren. Ik denk dat de droom van alle dove gebarentalige mensen is. Er ligt in de Tweede Kamer een wetsvoorstel Erkenning NGT ter behandeling. Een initiatiefwet om NGT te erkennen als officiële taal. Hopelijk geeft deze situatie een positieve boost aan het voorstel.’

Gebarentaal is niet minderwaardig

Irma, en dus ook een beetje de gebarentaal, levert veel fans op. Dat was voor de hele crisis wel anders. ‘Soms kijken mensen je gek aan als je gebaart. Ze doen je na met rare bewegingen en gewapper, of noemen het minderwaardig. Men denkt dat gebarentalen geen echte talen zijn. We worden vaak afgeschilderd als dom. Dat doet pijn. Iedereen wil gelijkwaardig behandeld worden.’

Maar niet iedereen is enthousiast en helaas wordt ook Irma op internet soms belachelijk gemaakt.
‘Ik hield er rekening mee, dat mensen de tolk en gebarentaal belachelijk zouden maken. Dat leerden we van andere landen en gebeurtenissen waar tolken werden ingezet op tv bij belangrijke publiekelijke gebeurtenissen.’

Wij tellen ook mee!

'Vervelende opmerkingen en de zogenaamde grapjes kan ik redelijk goed negeren. Maar het is verdrietig om te zien dat een aantal ‘Irma-fans’ vergeet waarom ze daar staat, en voor wie. Dat men nu niet meteen massaal het net afstruint op zoek naar informatie over NGT, dat kan ik niemand kwalijk nemen. Maar dat men niet beseft dat een tolk daar staat om de communicatie toegankelijk te maken voor dove gebarentalige mensen, oftewel voor iedereen, dat vind ik moeilijk. Het voelt alsof we niet door iedereen worden geaccepteerd en voor vol worden aangezien.’

Foto Eva Westerhoff thuis aan het werk

Vak op school

‘De tolken en de vrij goede tolkvoorziening in Nederland maken mij erg blij. Maar natuurlijk pleit ik voor een wereld waarin we onafhankelijk en rechtstreeks met elkaar kunnen communiceren. Hoe mooi zou het zijn als je op school, naast bijvoorbeeld Spaans en Chinees, ook NGT kunt kiezen als keuzevak? Ik gun dit dove en slechthorende kinderen, vooral in het regulier onderwijs. Het is eigenlijk best bizar dat je geen examen kunt doen in de meest toegankelijke taal.’

Angstig en onrustig

Vanaf 1 juni moet men verplicht mondkapjes dragen in het OV. En je ziet in het straatbeeld ook al regelmatig mensen met mondkapjes lopen. ‘Het idee dat dit deel van het lichaam - wat voor ons zo belangrijk is – bedekt wordt, dat geeft mij wel een angstig en onrustig gevoel. Als straks iedereen dat overal draagt voel ik mij nog meer buitengesloten en afgezonderd.’

Er worden nu ook mondkapjes gemaakt met een doorzichtig venster. ‘Dat vind ik een mooi initiatief. Voor korte momenten is dat zeker behulpzaam. Maar als je bijvoorbeeld op 1,5 meter afstand staat, nou ga maar eens ontcijferen wat iemand zegt. Dan liever tekstapps, pen en papier. En gebarentaal natuurlijk! Ik hoop gewoon dat deze crisis een nieuwe wereld brengt. Duurzamer, inclusiever en toegankelijker. En dat natuurlijk iedereen gebarentaal leert!’

ZonMw voor mensen met een auditieve/communicatieve beperking

ZonMw financiert sinds 2018 het programma Expertisefunctie Zintuiglijke Beperkingen. Het doel van dat programma om kennis te laten ontwikkelen rondom mensen met een zintuiglijke beperking en deze kennis een plek te geven in de praktijk, zodat de zorg voor mensen met een zintuiglijke beperking verbetert. Onder zintuiglijke beperkingen verstaan we zowel visuele als auditieve/communicatieve beperkingen.

ZonMw en corona-onderzoek

De coronacrisis heeft verstrekkende gevolgen voor iedereen. Om de negatieve gevolgen van de coronapandemie te beperken zijn kennis, praktische oplossingen en onderzoek nodig. Daarom financiert ZonMw onderzoek naar corona in een speciaal COVID-19-programma. Het onderzoek richt zich op de thema's diagnostiek en behandeling, zorg en preventie en maatschappelijke dynamiek. De eerste onderzoeksprojecten gaan deze zomer van start. Bekijk voor de meest actuele informatie www.zonmw.nl/coronaonderzoek

Persconferentie met ondertiteling

De eerste persconferentie op 15 maart, behoorlijk bepalend voor Nederland, was zonder tolk NGT. ‘Ik ben heel blij dat er steeds vaker ondertiteling is, deze staat standaard bij ons aan. Dus ook tijdens de persconferentie. Helaas is de kwaliteit niet altijd goed. Vaak moet ik raden of nadenken wat er staat. Het lijkt soms wel een samenvatting of dan ontbreekt weer een deel van de tekst. Ook kom je vaak vreemde woorden en zinsconstructies tegen. Kortom, heel vermoeiend om alles te lezen. Ik was dan ook enorm teleurgesteld dat bij zoiets belangrijks geen tolk NGT aanwezig was.’

Auteur Claudia Hoezee Fotografie Robert Tjalondo

Meer lezen?

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website