Een jaar geleden stond ineens alles op z'n kop. Ook Nederland ontkwam niet aan COVID-19. Wat een impact had, en heeft het nog steeds, voor iedereen. Vorig jaar spraken wij 6 mensen die zelf een beperking hebben of werken met mensen met een beperking. Wij vroegen hen naar de gevolgen COVID-19 en hoe deze periode voor hen was. Een jaar later nemen wij nogmaals contact met hen op en vragen hoe het nu met ze gaat.

Rachid Ben Meftah vertelde vorig jaar hoe de coronacrisis de begeleiding van (ex-)gedetineerde jongeren flink parten speelt. En zeker voor jongeren met een licht verstandelijke beperking. Ellen Koudijs en Sander Terphuis hebben een visuele beperking, dan wordt de anderhalvemetersamenleving erg moeilijk. Eva Westerhoff is doof en kan via gebarentaal gelijkwaardig communiceren. Dat was afgelopen jaar een must, de tolk gebarentaal. En Alisha maakte een coronauitbraak mee op de zorgboerderij waar ze werkt met mensen met een ernstig verstandelijke beperking.

Deze keer komen Ellen, Rachid en Eva aan het woord. Volgende maand lees je hoe het met Sander, Serpil en Alisha gaat.

Lees de persoonlijke verhalen van 2020 nog eens rustig terug.

 

Hoe is het afgelopen jaar vergaan?

Rachid: 'Een belangrijk onderdeel van onze methodiek is om contact te leggen met de jongeren in de Penitentiaire Inrichting (PI) en hier een vertrouwensband op te bouwen. Helaas is het merendeel van de PI's momenteel voor bezoek gesloten vanwege Covid-19. Dit maakt ons afhankelijk van terugbelverzoeken. Hierbij ben je afhankelijk van de interne processen van de PI en het initiatief van de jongeren zelf. Dit maakt contact leggen vele malen lastiger. Tevens zien wij helaas dat onze jongeren die al vrij zijn nog steeds moeilijk aan een baan komen en hierdoor vaak dieper in de schulden komen. Bovendien is hun geïsoleerde leefstijl van slechte invloed op de mentale gezondheid en speelt verslaving in de hand.'

Ellen: ‘Qua gezondheid gaat het goed. We zijn erg voorzichtig en voor zover ik weet zijn we allemaal coronavrij gebleven. Mijn man en ik werken allebei nog thuis, de jongens zitten op de middelbare school, dus volgen nog veel online les. We hebben inmiddels een vast stramien ontwikkeld waar we ons aan houden. We ontbijten samen, tijdens de lunch maak ik een flinke wandeling en ’s avonds kijken we TV of bellen we iemand op. Het is wel saai, want alle dagen lijken behoorlijk op elkaar, maar we hebben het goed met ons gezin.’

Eva: 'Het gaat. Ik geniet van de rust. Geen volle agenda’s vol sociale verplichtingen, maar ik mis de afwisseling in ervaringen. Ik haal inspiratie uit mijn omgeving, wat ik zie en wie ik ontmoet. Door het thuiswerken moet ik dit vooral halen uit online contacten, artikelen films en boeken.’

Ellen Koudijs met gezin
Eva Westerhoff met laptop

Wat is het grootste verschil met een jaar geleden?

Eva: 'Er is weinig verschil. Alles is nog steeds online. De kwaliteit van de online contacten zijn wel beter geworden. Meer mensen zijn nu ingericht op het online contact maken. In de eerste maanden hadden mijn tolken niet allemaal de juiste middelen en vaardigheden om online te kunnen tolken. Nu zijn het bijna allemaal echte online professionals met de juiste spullen. Dat is prettig en minder vermoeiend.

Ik kreeg en krijg wel veel verzoeken om kennis te delen over hoe ik online werk. Dove mensen die voorheen zich offline konden redden zonder hulpmiddelen lukte dat online niet meer. Het inzetten van tolken en vertaalsoftware helpt. Maar ook samen afspraken maken over hoe je het beste digitaal kunt samenwerken. Het beheersen van digitale vaardigheden en het hebben van de juiste middelen is nu heel belangrijk geworden en dat blijft zo.'

Ellen: ‘In het begin was het online werken voor iedereen nieuw, maar inmiddels zijn de meeste collega’s er handig in. Het tempo gaat omhoog en daardoor wordt het makkelijker om te vergeten dat ik zaken als een gedeeld scherm niet mee krijg. Ik heb niet veel zin dat steeds te benadrukken, dus laat ik het maar gaan.’

Rachid: 'Als organisatie leren wij steeds beter omgaan met de situatie. Met behulp van de digitale middelen en ons eigen netwerk proberen wij de jongeren op alle leefgebieden te ondersteunen. Maatschappelijkbreed zien wij nog niet veel verbetering. Veel partijen gaan, wellicht terecht, uit van een tijdelijke periode die wij op den duur weer achter ons laten. Helaas wordt de blijvende schade die de crisis aanricht hiermee over het hoofd gezien.'

'Afgelopen periode liet zien dat iedereen kwetsbaar kan worden'
Duim omhoog en omlaag
Persoon voor laptop

In de zomer van 2020 was ruimte voor versoepeling. Hoe was die periode?

Ellen: ‘Voor mij is er in die periode weinig veranderd. Behalve dan dat we af en toe eens buiten met vrienden of familie afspraken. Groot verschil was dat onze jongens in september gewoon naar de middelbare school mochten. Hun leven was weer “gewoon” en dat van ons daardoor ook.’

Rachid: 'In de periode van de versoepelingen hebben wij meer activiteiten kunnen organiseren voor de doelgroep. Het was tevens eenvoudiger om contact te leggen met de jongeren in PI omdat deze weer was geopend voor bezoek. De periode had echter weinig invloed op de werkgelegenheid. Tijdens de versoepelingen konden onze deuren ook weer open en hebben wij zoveel mogelijk fysieke afspraken ingepland met onze doelgroep.'

Eva:‘De zomer was heerlijk met gelukkig mooi weer. Het was fijn om veel buiten te zijn en ook weer regelmatig andere mensen te kunnen op veilige afstand. Zonder gedoe met dikke jassen, sjaals, mutsen en mondkapjes waarbij je elkaar nauwelijks kunt zien. Ik ben gaan waarderen dat je helemaal niet ver hoeft te reizen om te kunnen genieten. Ook dichtbij is er nog veel te ontdekken en te doen.’

'We hebben inmiddels een vast stramien ontwikkeld waar we ons aan houden'
Rachid buiten bij kantoor
Ellen thuis voor haar raam

Wordt nu meer rekening gehouden met mensen met een beperking?

Ellen: ‘Ik merk weinig verschil. Laatst stond er een auto midden op de stoep. De eigenaar wilde mij er langs helpen en pakte me bij de arm. Ik dacht: “Hé, niet doen, dat is geen anderhalve meter!”, maar ik heb dat maar niet gezegd. Ik zou zelf wel bereid zijn om meer risico’s te nemen, dan zou het voor mij lichter maken. Maar dat wil ik de rest van mijn gezin en mijn moeder van 80 niet aan doen. Daarom blijf ik voorzichtig.’

Rachid: 'Zo'n 45% van de jongeren die wij in begeleiding hebben zijn licht verstandelijk beperkt. Zij kunnen vaak lastiger de gevolgen van hun acties overzien en zijn gevoelig voor groepsdruk. Hier wordt veelal misbruik van gemaakt. Daarnaast zien wij dat juist deze specifieke doelgroep de maatregelen niet goed kunnen plaatsen en zich belemmerd voelen in hun directe leven. Gelukkig zien wij dat binnen het Sociaal Domein steeds meer aandacht komt voor deze doelgroep.'

Eva: ‘Helaas niet. In alle hectiek zie ik dat er hele groepen mensen met een beperking worden vergeten en buitengesloten. Bijvoorbeeld bij de volgorde van de vaccinaties en de verkiezingen (poststemmen alleen voor 70+). Het algemene beeld bestaat nog steeds dat het bij beperkingen en ziektes gaat om ouderen, maar er zijn ook veel kinderen en jongeren met een handicap of chronische ziekte. Een handicap is iets wat onder alle leeftijdsgroepen en alle lagen van de bevolking voor komt.

Er is nu aandacht voor toegankelijke stembureau’s bijvoorbeeld met tolken Nederlandse Gebarentaal (NGT) of gebarentalige bureaumedewerkers, maar hoe kun je de juiste keuze maken om te stemmen als de informatie over de verschillen partijen niet toegankelijk is? Alleen een verkiezingsprogramma vertalen in NGT en Braille is onvoldoende. Het gaat juist om alles rond de verkiezingscampagne, binnen en buiten de media.'

Wat zou nu nog anders en/of beter kunnen?

Ellen: ‘Weet ik niet. Ik denk dat we het gewoon uit moeten zitten.’

Rachid: 'Wij hopen op meer maatwerk in de maatregelen. De doelgroep die het al zwaar heeft, wordt nog vele malen harder getroffen. De maatregelen gaan ten koste van de mentale gezondheid van de jongeren en leiden tot zaken als hoge schulden, verslavingen en opstandig gedrag. Hier gaat de maatschappij de rekening nog voor krijgen.'

Eva: 'Wat de afgelopen periode heeft laten zien is dat iedereen kwetsbaar kan worden. Een beperking raakt iedereen vroeg of laat door ongeval of ziekte of ouderdom. Door corona kwam het voor veel mensen dichterbij en dat was confronterend. Coronapatiënten kunnen lang last houden van de gevolgen van hun ziekte soms zelfs chronisch. Die kwetsbaarheid, de angst om ziek te worden en gehandicapt te blijven heeft zich niet of onvoldoende vertaald in preventie of gebruik maken van de kennis van ervaringsdeskundigen.

De fase waarin wij nu zitten biedt juist kans om de wereld beter inclusiever en toegankelijker te maken, omdat we de manier van werken en leven anders moeten inrichten. Bijvoorbeeld het hybride werken waarbij thuiswerken de norm wordt en kantoorgebouwen een andere invulling krijgen. Die kans om alles vanaf het begin vorm te geven moeten we met zijn allen benutten. Maak daarbij gebruik van de kennis die ervaringsdeskundigen al jaren hebben.

En ook de communicatie vanuit de overheid en andere betrokken organisaties moet echt beter. Het lijkt wel alsof er een te grote afstand is tussen de boodschappers en de ontvangers. Het gaat niet alleen om het toegankelijk maken van de boodschap met een tolk NGT, maar ook over hoe je iets zegt. Dat deze begrijpelijk, bereikbaar en bruikbaar is voor verschillende soorten mensen. Ook de media speelt een ontzettend belangrijke rol. Hun invloed is enorm.'

'Maatschappelijkbreed zien wij nog niet veel verbetering'
Eva in haar tuin
Rachid op kantoor

Hoe gaat het nu met gebarentaal?

Eva: 'Wat gebarentaal betreft was vorig jaar een bijzonder jaar. De wet erkenning Nederlandse Gebarentaal (NGT)waaraan ik jaren werkte, werd behandeld in Tweede kamer en unaniem aangenomen. Het was op de valreep dat we dit nog konden vieren in Den Haag. De behandeling in de Eerste kamer was toch heel anders, want alles ging online. Toch was het een heel bijzonder moment. Een mijlpaal en heel emotioneel. De wet wordt per 1 juli dit jaar officieel en vanaf 1 januari 2022 start er een Adviescollege die het een plan van aanpak gaat maken.

Door alle aandacht voor de Wet erkenning NGT en de tolken NGT bij persconferenties werd NGT voor een breder publiek zichtbaar. Tot nu toe waren de tolken een beetje verstopt en vooral te zien op kanalen waar veel minder mensen naar kijken. Het is geweldig om nu steeds vaker dove gebarentaligen te zien in de media, dat organisaties tolken NGT inzetten om hun (online) event toegankelijk te maken voor dove gebarentaligen en ook dat meer mensen NGT willen leren. Er is nog wel werk te doen, want niet iedereen begrijpt dat NGT een taal is met een eigen grammatica zonder een 1 op 1 relatie met het Nederlands. Met alleen maar een paar losse gebaren leren beheers je nog geen NGT waarmee je goed kunt communiceren met andere gebaretaligen. Ik hoop dat er steeds meer mensen een stap verder gaan en echt NGT, de cultuur en de gemeenschap willen leren kennen. Want het is echt een hele mooie taal.'

Volgende maand lees je hoe het Sander, Serpil en Alisha is vergaan!

Lees ook de reportage van deze 6 bijzondere mensen van het begin van de corona terug.

COVID-19 en de coronamaatregelen hebben op iedereen een grote impact. Maar nog meer op mensen met een beperking, (chronische) ziekte of psychische aandoening, en hun naasten.

Wat weten we precies over de impact van corona(maatregelen) op mensen met een beperking, (chronische) ziekte of psychische aandoening, en hun naasten? Zijn er oplossingen in zicht? In dit overzicht staan de ZonMw-projecten die zich met deze vragen bezighouden.

Overzicht coronagerelateerde ZonMw-projecten

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website