Hoe kunnen we gezond gedrag van mensen bevorderen, én hen tegen gezondheidsrisico’s beschermen? Op landelijk, provinciaal, gemeentelijk en wijkniveau staan beleidsmakers voor de complexe opgave om een gezonde leefomgeving te ontwikkelen. Dit zijn lastige vraagstukken, waarin het fysieke en sociale domein bij elkaar komen.

Kennis draagt bij aan beleid over gezonde leefomgeving

Beleidsmakers moeten invulling geven aan doelstellingen van verschillende ministeries, die soms onvoldoende op elkaar aansluiten. We ondersteunen beleidsmakers door bestaande kennis te ontsluiten, nieuwe kennis te (laten) ontwikkelen en partijen met elkaar te verbinden. Dit doen we niet alleen binnen ZonMw samen met de verschillende afdelingen, maar ook extern met 5 ministeries, verschillende kennispartners, gemeenten, praktijkprofessionals, patiënten, burgers, dataprofessionals en internationale partners.

Jeroen Geurts

Jeroen Geurts is voorzitter van ZonMw. Bekijk de quote van Jeroen en van anderen in de video over de definitie van Gezonde leefomgeving.

‘Gezonde leefomgeving raakt niet alleen binnen ZonMw bijna alle clusters. Er zijn nu al bij 5 ministeries mensen betrokken want naast Infrastructuur en Waterstaat, hebben we Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, Economische Zaken en Klimaat, Binnenlandse Zaken, en niet te vergeten VWS.’

Veel verschillende thema’s

We spreken van een gezonde leefomgeving als deze het fysiek, mentaal én sociaal welbevinden van burgers bevordert. Voor beleidsmedewerkers betekent dit dat zij voor een integrale aanpak moeten kiezen, en dat hun ‘speelveld’ groot en ingewikkeld is.

Inhoudelijk gaat het om zeer verschillende thema’s, variërend van klimaatverandering en infectieziekten tot milieuvervuiling en voeding. Onze medewerkers beschikken over de expertise om beleid, onderzoek, onderwijs en praktijk met elkaar te verbinden, op al deze verschillende thema’s.

Uitgelichte voorbeelden

De volgende projecten laten de breedte zien van de thema’s van Gezonde leefomgeving.

Groen, man en gebouwen


Opdracht Gezonde groene leefomgeving

De ministeries VWS en LNV hebben ZonMw en RIVM de opdracht gegeven om samen het programma Gezonde groene leefomgeving voor te bereiden. Bij de voorbereiding betrekken we landelijke en lokale belanghebbenden. Het beoogde resultaat is dat we deze partijen helpen met kennis, data, praktische instrumenten en ervaringen.

Lees hoe wij dat programma voorbereiden met het RIVM.


Infographic gezondheidseffecten klimaatverandering

Wat zijn de gezondheidseffecten bij verschillende (klimaat)scenario’s op verschillende bevolkingsgroepen? Wat is de aard van de verwachte hulpvragen en welk zorgaanbod vraagt dat?

Deze vragen staan in de infographic over de gezondheidseffecten van klimaatverandering. Welke kennis heeft u nodig om beleid te kunnen formuleren? Bekijk op welke manieren klimaatverandering en -maatregelen mogelijk invloed hebben op onze gezondheid.  De basis voor de infographic ligt in de Kennisagenda 'Klimaat en gezondheid'.

Man en kind rennen aan het strand


Gezondheidsbevordering gemeenten

Tien nieuwe projecten stimuleren gezondheidsbevordering in de gemeentelijke praktijk. Dit doen ze door (al ontwikkelde) veelbelovende aanpakken te versterken en verduurzamen, zowel in de beleidsinfrastructuur als in de uitvoeringspraktijk. Gemeenten, kennispartners, GGD'en en bewoners(organisaties) werken hierbij nauw samen om voortgang te maken en om impact in de lokale context expliciet te maken. Elk project heeft een aparte focus.

Bekijk de 10 projecten die gezondheidsbevordering stimuleren in de gemeentelijke praktijk

 

Microplastics op hand


Kennisvragen vanuit beleid over microplastics en gezondheid

Op 11 januari 2021 hebben we de kennisagenda Microplastics en Gezondheid aangeboden aan de staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat. In deze kennisagenda zijn de belangrijkste kennishiaten benoemd en wordt opgeroepen om meer onderzoek te doen. We zetten samen met andere financiers een belangrijke eerste stap in de goede richting voor oplossingsgericht vervolgonderzoek. Naast kennisvragen bevat de kennisagenda ook kansrijke onderzoeksrichtingen en innovaties.

Lees welke kennisvragen vanuit beleid, onderzoek en praktijk zijn geformuleerd over microplastics, milieu en gezondheid.

handjes met wereldkaart


Green Deal Duurzame Zorg

Welke maatregelen moeten genomen worden voor een gezondheidsbevorderende leefomgeving? In 2018 ondertekenden 132 partijen uit de zorg, overheid en bedrijfsleven waaronder ZonMw, de Green Deal 'Duurzame zorg voor een gezonde toekomst'. Wat wil de Green Deal bereiken? Minder CO2-uitstoot, zuiniger gebruik van grondstoffen, minder medicijnresten in het water en een gezonde leefomgeving voor patiënt, cliënt en zorgprofessionals.

Lees de blog 'Een handtekening op de Green Deal Duurzame Zorg, en dan?' van Hannie Bonink, directeur Programma's bij ZonMw.

Patat met mayonaise


Ongezonde voeding moet wettelijk worden aangepakt

Onze voedselomgeving is de laatste decennia erg veranderd’ zegt Maartje Poelman tijdens een interview. Zij is universitair docent consumption and healthy lifestyles aan de Wageningen University & Research (WUR). Overal zijn snacks te koop en de winkels liggen vol met ongezondere, bewerkte voedselproducten. Het aanbod is enorm en de promotie opdringerig. Maartje is betrokken bij het PEN-project, waarin het beleid van verschillende Europese landen om lichaamsbeweging en gezonde voeding te stimuleren wordt vergeleken. Volgens dit project valt er in Nederland nog een hoop te verbeteren.

Lees meer over de aanbevelingen voor het Nederlandse beleid.


Vooral anticiperen en niet reageren op klimaatverandering

Klimaatverandering heeft verschillende, vervelende gevolgen voor de gezondheid, zoals allergische reacties op bomen en planten. Het is de vraag of Nederland voorbereid is op de gezondheidseffecten van klimaatverandering. Madeleen Helmer zegt dat het belangrijk is om de klimaatrisico's op tijd te zien aankomen. Helaas zijn wij daar nog niet zo goed in, omdat we beleidsmatig vooral reageren en niet anticiperen op klimaatverandering.

Lees haar column als vicevoorzitter van de beoordelingscommissie van het ZonMw-programma Klimaat en Gezondheid en als projectleider klimaatadaptatie bij het Klimaatverbond Nederland.

Kinderen bewegen in sporthal


Geleerde lessen sporten en bewegen in de eigen omgeving

Wilt uw gemeente ook inzetten op meer sporten en bewegen voor een gezonde en actieve leefstijl? Uit de meer dan 1000 Sportimpuls - projecten die wij gedurende 8 jaar financierden, zijn van jong tot oud en kwetsbare doelgroepen – in beweging gekomen. Wat werkte wel en niet om tot deze hogere en duurzamere sportdeelname te komen?

Gebruik de tips en trucs voor het sportbeleid in uw gemeente.

Kaartje van Nederland met foto's van voeding


Onderzoek nodig voor duurzame en gezonde voedselproductie en -consumptie

Nederland staat voor een aantal uitdagende vraagstukken op het gebied van voeding, gezondheid en duurzaamheid. Het is daarom zaak dat we met zijn allen zo snel mogelijk overstappen op een duurzame en gezonde voedselproductie en -consumptie. In samenwerking met TiFN hebben wij in 2018 een deltaplan over de noodzakelijke versterking van de regie op voedingsonderzoek in Nederland opgesteld.

Bekijk dit deltaplan

Veel kennis is nog versnipperd

Bij het stimuleren van een gezonde leefomgeving, hoeft niemand bij nul te beginnen. Er bestaat al veel kennis, bij diverse organisaties, op verschillende niveaus, over veel thema’s. Helaas is deze kennis vaak versnipperd, gefragmenteerd, moeilijk te ontsluiten en moeilijk toe te passen. In opdracht van het ministerie van VWS en LNV werken we nu samen met het RIVM aan een programma. Hierdoor worden alle partijen in staat gesteld om keuzes te maken bij hun ambitie om een gezonde leefomgeving te realiseren.  

Wat werkt voor wie?

De beoogde uitkomsten van dit programma zijn (gemakkelijk beschikbare) data, kennis en zeker ook praktische instrumenten en voorbeelden. Zo kunnen beleidsmakers met een stappenplan of leidraad nagaan of zij met hun plannen en initiatieven op de goede weg zijn. Ook moet er een (kennis)infrastructuur komen, die ervoor zorgt dat partijen elkaar makkelijk kunnen vinden. Zo kunnen ze over dezelfde kennis beschikken en worden nieuwe kennisbehoeften gesignaleerd. Net als bij elk ZonMw-programma, staat ook monitoring en evaluatie hoog op de agenda. Wat werkt er voor wie?

Onderzoeksvragen zijn soms onbekend

Daarbij is het niet altijd duidelijk welke kennis ontwikkeld moet worden. Vooral op het gebied van klimaatverandering en microplastics was dit het geval. Daarom hebben wij de kennisagenda Klimaat en Gezondheid laten opstellen en in samenwerking met andere financiers de Kennisagenda Microplastics en Gezondheid. In deze kennisagenda's worden de kennishiaten benoemd en de focus aangegeven. Naast kennisvragen bevat de kennisagenda van Microplastics ook kansrijke onderzoeksrichtingen en innovaties. In de Kennisagenda over Klimaat en Gezondheid wordt het belang van samenwerking tussen verschillende disciplines benadrukt.

Participatie van burgers

Het programma Gezonde Groene Leefomgeving zal nauw aansluiten bij al lopende ZonMw-programma’s, zoals Klimaat en gezondheid en Maak Ruimte voor gezondheid. Participatie van burgers en/of ervaringsdeskundigen is bij al deze programma’s een vereiste. We hebben veel ervaring met de inzet van burgers en ervaringsdeskundigen, en kunnen beleidsmakers daarin ondersteunen. Ook afstemming met het programma Citizen Science voor Gezondheid en Zorg is een must.  

Living labs

Living labs zijn een vorm van burgerparticipatie, waar we al ervaring mee hebben. In zo'n 'living lab' zijn de witte laboratoriumjas en proefpersonen vervangen door 'lokale vernieuwers', de burgers. Ze worden gevraagd om mee te denken over hun eigen leefomgeving. Nieuwe ideeën ontstaan en innovaties worden in de ‘echte wereld’ getest en verbeterd.

Waar kunt u terecht voor meer informatie?

Heeft u vragen over beleid en gezonde leefomgeving?

Bent u als beleidsmaker op zoek naar kennis over hoe de leefomgeving kan bijdragen aan de gezondheid van mensen? Wij zijn een onderzoeksfinancier die beleid, praktijk, onderzoek en onderwijs op het gebied van gezondheid met elkaar verbindt. Gezonde leefomgeving gaat over de volle breedte van de kennisketen (van fundamenteel tot toegepast onderzoek) en over de volle breedte van onze onderzoeksterreinen.

Maatschappelijke en wetenschappelijke uitdagingen voor een gezonde leefomgeving

We vinden gezonde leefomgeving een belangrijk en urgent onderwerp. Daarom hebben we de kennis verzameld op deze pagina. Gebruik deze kennis voor beleidsbeslissingen en het formuleren van een onderzoeksvraag. Ook praktische instrumenten zijn terug te vinden in dit gedeelte. Deze pagina kan u helpen bij uw zoektocht naar kennis en is tevens een uitnodiging om met ons in gesprek te gaan. Want samen met andere partijen willen wij bijdragen aan de maatschappelijke en wetenschappelijke uitdagingen op het gebied van gezonde leefomgeving voor nu en de toekomst.

Contact

Wilt u meer informatie over gezonde leefomgeving? Neem contact met ons op via glo@zonmw.nl of meld u aan voor de Preventienieuwsbrief die maandelijks verschijnt of een van onze andere nieuwsbrieven.

Relevante links

  • Lees in de rijksbrede kennisagenda 'Online samenleven' (oktober 2021) welke kennisvragen er zijn over het thema 'wonen en leefomgeving'. De antwoorden op deze vragen zijn van belang voor de rijksoverheid om effectief beleid te ontwikkelen om de risico’s van versnelde digitalisering te beperken en de kansen ervan te verzilveren. De coronapandemie heeft daarbij bepaalde trends voor wonen en leefomgeving versterkt, die ook voor 2020 al bestonden.
  • In het e-magazine 'LEGO bouwstenen voor Leefomgeving en Gezondheid' (juli 2021) van RIVM leest u welke integrale kennis en ondersteuning nodig zijn voor een gezondheidsbevorderende en -beschermende leefomgeving op lokaal en regionaal niveau.
  • GGD’en hebben 'kernwaarden gezonde leefomgeving' opgesteld in april 2021. Dit zijn handvatten om in gesprek te gaan over een gezonde leefomgeving. Het is een set van waarden die in elk ruimtelijk plan of –beleid aan de orde kunnen komen (mei 2021).
  • In de 'Green Deal Duurzame Zorg' zijn afspraken gemaakt over de bijdrage die de zorgsector kan leveren aan het verbeteren van het milieu. Denk aan vermindering van CO2-uitstoot, een zorgomgeving die mensen uitnodigt tot gezond gedrag en vermindering van medicijnresten in het oppervlaktewater en grondwater.
  • De Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV) over leefomgeving (november 2020): de omgeving waarin mensen wonen, werken, leren en spelen is van grote invloed op hun gedrag en hun gezondheid. De inrichting van de leefomgeving kan in verschillende opzichten verbeterd worden. De coronacrisis maakt dit extra zichtbaar en biedt tegelijk kansen. Door het slim verbinden van klimaatbeleid met gezondheidsbeleid, ruimtelijke inrichting en het herstelbeleid van de coronacrisis, is gezondheids- en welvaartwinst mogelijk, rekeninghoudend met kwetsbare groepen in de samenleving (27 november 2020).
  • RIVM jaarverslag Gezond Leven 2020: voor GGD'en en gemeenten die werken aan een gezonde leeftijd en gezonde leefomgeving voor hun inwoners.

Ook interessant voor u?


< Ga naar de homepage van gezonde leefomgeving

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website