Pedagogisch medewerkers deden mee aan een onderzoek, gefinancierd door ZonMw, naar het gebruik van de groene buitenruimte in de kinderopvang. Zij kregen handvatten om deze ruimte en de eigen pedagogische vaardigheden optimaal in te zetten.

‘De kinderen komen in een groene buitenruimte tot meer spel. Ik ben nog bewuster kinderen aan het observeren en zo te ontdekken waar ik dit spel kan verdiepen’, concludeert Chantal Hulleman (pedagogisch medewerker). Zij deed mee aan een onderzoek naar het gebruik van de groene buitenruimte in de kinderopvang. Via bijeenkomsten en opdrachten kregen medewerkers handvatten om deze ruimte en de eigen pedagogische vaardigheden optimaal in te zetten.

Marian Joven, onderzoeker aan het lectoraat Natuur en Ontwikkeling Kind van de Hogeschool Leiden, kon dankzij de subsidie van ZonMw professionals helpen de groene buitenruimte zo te gebruiken dat dit het welzijn van het jonge kind en zijn/haar persoonlijke competenties bevordert. Ze werkte samen met 14 kinderopvanglocaties, de Vrije Universiteit, Stichting Groen Cement, Instituut voor natuureducatie en duurzaamheid (IVN) en Natuurvoormensen.

‘Er is buiten van alles te vinden, het is er nat, koud of winderig. Het is elke dag anders, dat stimuleert spel.’

Marian Joven

Inspirerende buitenactiviteiten

Marian vertelt: ‘Alle deelnemende kinderopvangorganisaties volgden een training waarbij ze samen kwamen tijdens een kick-off, gevolgd door 4 bijeenkomsten. De bijeenkomsten hadden een terugkerende opzet: terugblikken, inspiratie opdoen en nieuwe acties formuleren. Uitgaande van wat er al op de kinderopvang werd gedaan, de ideeën die er waren en ieders niveau en interesses, vond een inspirerende buitenactiviteit plaats. Zo konden medewerkers zelf ervaren en dingen uitproberen. Aan het einde vulden ze samen met de onderzoekers een actiekaart in met wat ze de komende maanden wilden uitproberen. Daarna volgde een nieuwe bijeenkomst.’

Zelf ervaren

‘De activiteiten tijdens de bijeenkomsten dienen als aanzet om daarna te praten over wat er nog meer bij komt kijken’, legt Marian uit. ‘Wat durf je als pedagogisch medewerker en waar loop je tegenaan? Chantal Hulleman, pedagogisch medewerker bij Sam&pluk, dacht er bijvoorbeeld al vaker aan om samen met de kinderen vuur te maken. ‘Maar kan dat wel? Is het niet gevaarlijk? Tijdens de bijeenkomst bleek dat meerdere collega’s deze ambitie hadden. We hebben gekeken hoe we dit konden doen, een plan gemaakt en het in de praktijk uitgeprobeerd. En wat blijkt? Het kan gewoon op een veilige manier!’

‘Samen vuur maken, is dat niet gevaarlijk? We maakten een plan en probeerden het uit.’

Chantal Hulleman

De opdrachten stimuleren de medewerkers ook om als professional te kijken naar hoe de buitenruimte is ingericht. Bijvoorbeeld door deze zelf te ervaren: op je rug gaan liggen op een plek waar je normaal gesproken baby’s neerlegt.’

Groene buitenruimte stimuleert spel

Chantal ervaarde dat de babyplek buiten best donker was. Ze kwam gelijk in actie en maakte ‘m lichter. Ook de heuvel in de buitenruimte van hun kinderopvang was onderwerp van gesprek. ‘Er zaten gaten in, dat levert valgevaar op, dus we dachten ‘die moet weg’. Maar tijdens de bijeenkomst raakte ik overtuigd van z’n goede functie.’ Marian legt uit: ‘De motorische mogelijkheden van een heuvel zijn eindeloos. Kinderen kunnen erop klimmen, kruipen, er vanaf vallen of glijden, er op en af rennen, zich erachter verstoppen. Chantal: ‘We zijn nu weer heel trots op onze heuvel en gaan de gaten dichtmaken of vullen, bijvoorbeeld met plantjes.’

Effect op kinderen onderzocht

Het effect van de groene buitenruimte op het welzijn van de kinderen werd onderzocht door kinderen buiten te observeren en stress te meten via cortisol in plukjes haar. Kinderen van kinderopvanglocaties die aan de training meededen werden vergeleken met een controlegroep.

‘De training lijkt met name effect gehad te hebben op spel’, licht Marian toe. ‘Bij de jongste kinderen werd meer sensomotorisch spel en bij oudere kinderen meer verbeeldingsspel waargenomen (zie kader). Jongens lieten ook een hoger welzijn, meer fysieke activiteit en minder stress zien. Dat jongens met name profijt hebben gehad van de training zou kunnen komen doordat de training gericht was op meer autonomie geven aan de kinderen. Dit kan voor jongens een fijnere omgeving bieden.’

Voorbeelden sensomotorisch spel en verbeeldingsspel bij jonge kinderen

Sensomotorisch spel: grijpen naar takjes en blaadjes buiten, kruipen door het gras en de natte sprietjes voelen, luisteren naar geluiden etc.
Verbeeldingsspel - spelend een eigen verhaal maken: een boomstam gebruiken als trein, een stok als vliegbezem, de zandbak als huis, de struiken als hut etc.

Pedagogische vaardigheden verbeteren

In het onderzoek en de training stonden de pedagogische vaardigheden zoals geformuleerd door het Nederlands Consortium Kinderopvang Onderzoek (NCKO), waaronder sensitieve responsiviteit, respect voor autonomie en begeleiden van interacties, centraal. De meeste professionals die meededen, delen de ervaring van Chantal: ‘Ik ben me nog meer bewust van het rustig naar de kinderen te kijken, om zo te ontdekken waar ik bij kan aansluiten of het spel kan verdiepen. De tijd nemen voor een moment, samen met het kind, is heel belangrijk. Je bent snel geneigd om er niks mee te doen omdat er alweer iets anders gebeurt. Maar soms is het juist goed om even bij het kind te gaan zitten en verdieping op te zoeken.’

‘Ik ben me nog meer bewust van het rustig naar de kinderen te kijken, om zo te ontdekken waar ik bij kan aansluiten of het spel kan verdiepen.’ Chantal Hulleman

Een bevlogen team

Een goed ingerichte buitenruimte is slechts een randvoorwaarde om de ontwikkeling van kinderen te stimuleren. ‘Wat vooral helpt is een bevlogen team met medewerkers die enthousiast zijn en elkaar willen helpen’, aldus Marian. ‘Wil je aan de slag met een groene buitenruimte? Investeer dan eerst in de ‘groene’ competenties, zodat medewerkers zich bekwaam voelen in het gebruik van de buitenruimte. De inrichting komt later wel. Materiaal helpt natuurlijk wel, zoals goede pakjes zodat de kinderen niet nat worden.’

Meer weten?

De resultaten worden verwerkt in de certificering van een Groene Kinderopvang en in lesstof zoals van de lerarenopleiding. Binnenkort volgen er twee wetenschappelijke artikelen over de resultaten van het onderzoek. Houd daarvoor de website van het Lectoraat in de gaten.

Wil je als kinderopvang aan de slag met een groene buitenruimte om de ontwikkeling van baby’s te ondersteunen? Vraag dan via het Lectoraat de praktijkpublicatie “Op expeditie in de babytuin” aan. Hiermee kunnen pedagogisch coaches zelfstandig met hun teams aan de slag met de methodiek en casuïstiek uit dit onderzoek. Liever een workshop of training? Die worden aangeboden door de Outdoor Living & Learning Academy, IVN en Stichting Groen Cement (zie linkjes).

Of neem contact op met Marian Joven: joven.van.sluijs.m@hsleiden.nl


    Dit onderzoek is uitgevoerd in opdracht van het ministerie van SZW en gefinancierd binnen het ZonMw programma Kwaliteit Kinderopvang.

    Meer informatie:

    Colofon

    Tekst: Milou Oomens

    ZonMw stimuleert gezondheidsonderzoek en zorginnovatie. ZonMw financiert gezondheids-onderzoek en stimuleert het gebruik van de ontwikkelde kennis - om daarmee de zorg en gezondheid te verbeteren. ZonMw heeft als hoofdopdrachtgevers het ministerie van VWS en NWO.

    Naar boven
    Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website