Mensen met dementie die in een verpleeghuis wonen, kunnen vaak niet vrij naar buiten. Maar wat gebeurt er met de kwaliteit van leven als zij wél de vrijheid krijgen om te gaan en staan waar zij willen? Deze vraag staat centraal in een gezamenlijke studie van onderzoeksinstituut NIVEL, Universiteit Leiden, Stichting Maasduinen, ActiZ en Maastricht University. Projectleider dr. Janke de Groot, programmaleider kwaliteit en organisatie van zorg, vertelt er meer over.

Stel je voor: een verpleeghuis met honderdvijftig zorgappartementen rondom een eigen dorpshart: de kapel, die bestaat uit een combinatie van een ontmoetingsruimte, een café en een winkel. Ook zijn er kleine kerkdiensten. De kapel grenst aan een park van vier hectare met een visvijver, moestuinen, een boomgaard, een dierenweide en een natuurspeeltuin. Gesloten deuren, hekken of muren zijn er niet en iedereen is er welkom. Ook kunnen de bewoners van het verpleeghuis - waaronder mensen met dementie - zonder begeleiding naar buiten, zodat zij anderen kunnen ontmoeten. Klinkt als een utopie? Dat is het niet. Deze zomer start zorgorganisatie Stichting Maasduinen in Kaatsheuvel met de transformatie van de huidige locatie Vossenberg in een nieuw, innovatief zorgconcept: Park Vossenberg. De evaluatie van het project dat NIVEL en Universiteit Leiden uitvoeren, vloeit voort uit deze transformatie. Want wat is het effect van al deze veranderingen op het leven van bewoners, mantelzorgers, zorgpersoneel én inwoners van het dorp? De uitkomsten van deze evaluatie worden verspreid via branchevereniging ActiZ.

Portret van dr. Janke de Groot

Vrijheid vs. veiligheid

De verbouwing van de kapel tot een multifunctionele ontmoetingsruimte is inmiddels gestart en ook in het aangrenzende park worden de eerste werkzaamheden uitgevoerd. De verwachting is dat de eerste groep bewoners eind 2019 hun nieuwe appartement (met voor iedereen een eigen voordeur) kan betrekken. Ondertussen wordt op Park Vossenberg alvast geoefend met het gebruik van verschillende technologische hulpmiddelen, zoals sensoren en gps-zenders. Want die zijn straks nodig om de veiligheid van de bewoners zoveel mogelijk te kunnen garanderen. Het zorgpersoneel zal daardoor op een andere manier moeten werken. ‘Mensen met dementie vormen een kwetsbare doelgroep. Om vrijheid te geven en tegelijkertijd veiligheid te bieden, moet je een zorgvuldige afweging maken over wat een aanvaardbaar risico is. Het kan bijvoorbeeld zo zijn dat mensen die meer gaan bewegen, meer risico lopen om te vallen. Maar andersom kan ook: als mensen meer bewegen, vallen ze minder’, legt De Groot uit. ‘In het ontwerp voor Park Vossenberg is zoveel mogelijk rekening gehouden met het samenbrengen van vrijheid en veiligheid. Rond het park worden natuurlijke omheiningen aangebracht met paden in cirkels en duidelijke bewegwijzering. Echt anders dan andere projecten is dat bewoners - in overleg met familie - buiten het park mogen komen. Ook hierbij wordt gekeken naar de veiligheid, door gebruik te maken van sensoren, gps-zenders en persoonlijke alarmering. Met de data uit deze sensoren en gps-zenders, gecombineerd met kwalitatieve interviews en observaties, kunnen wij onderzoeken hoe vaak de bewoners naar buiten gaan, hoe lang ze buiten blijven en hoeveel ze bewegen, maar vooral of ze zich daardoor beter gaan voelen’, aldus De Groot.

Sociale cohesie

Ook wordt gekeken of de transformatie van Park Vossenberg leidt tot meer ontmoetingen tussen bewoners met dementie en mensen uit het dorp. Hiervoor worden de data van bewoners gecombineerd met de data van bezoekers aan het park, veelal inwoners van Kaatsheuvel. Deze data worden verzameld - uiteraard met toestemming - aan de hand van mobiele telefoongegevens, aangevuld met gegevens uit vragenlijsten. De Groot: ‘Ik ben heel benieuwd in hoeverre bewoners en bezoekers met elkaar in contact komen, bijvoorbeeld door een gesprekje op een bankje in het park of in het café. En of aan de hand van deze ontmoetingen het sociaal welzijn van bewoners toeneemt en het beeld over dementie verandert.’ De potentie voor succes is er, want het draagvlak voor het nieuwe zorgconcept blijkt groot onder de verschillende betrokkenen. De Groot: ‘Voordat de plannen concreet zijn uitgewerkt, is Stichting Maasduinen in gesprek gegaan met de bewoners, de mantelzorgers, het zorgpersoneel en de gemeenschap. Ook over de locatie is goed nagedacht. Kaatsheuvel is een hechte gemeenschap, waarin de meeste mensen elkaar kennen. Een ideale plek om een project als dit uit te voeren.’ Hoewel het nog even duurt voor de resultaten bekend worden, zijn de partijen die aan dit onderzoek meewerken optimistisch. De Groot: ‘We willen mensen met dementie in een verpleeghuis zo lang mogelijk een goed leven kunnen bieden. Dit zorgconcept biedt mensen met dementie meer handelingsvrijheid, meer sociale interactie en meer betekenisvolle beweging. Bovendien brengt het mensen met dementie weer terug in de samenleving: ze kunnen in de buitenlucht wandelen en anderen ontmoeten wanneer zij dat willen. Dat is een prachtige zorginnovatie waar wij graag een bijdrage aan leveren.’

Onderzoek: Dementia back in the heart of the community, a complex case study into quality of life and social integration of people with dementia
Projectleider: Dr. J.F. de Groot, NIVEL
Samenwerkende partijen: NIVEL, ActiZ, Stichting Maasduinen, Universiteit Leiden, Maastricht University

Reactie van een betrokkene

Kim Hoeks, bestuurssecretaris Stichting Maasduinen: ‘Op Park Vossenberg kunnen wij het ideaalplaatje van onze visie als zorgorganisatie neerzetten: een open woon- en leefomgeving in het hart van de gemeenschap. Hoewel de meeste betrokkenen erg enthousiast zijn, merken we ook dat sommige mensen huiverig zijn voor de nieuwe situatie. Er kan immers van alles gebeuren als iemand met dementie zonder begeleiding het park of het dorp inloopt. De overgang naar een nieuwe manier van werken vraagt dan ook veel tijd en begeleiding en daar gaan we tijdens de verbouwing al mee aan de slag. Hoewel deze manier van wonen en leven wellicht niet voor iedereen geschikt zal zijn, verwachten wij dat het wel degelijk een meerwaarde biedt voor bewoners, personeel, familie en inwoners van Kaatsheuvel. Wij willen dat mensen met dementie weer een onderdeel van de samenleving zijn. Hoe fijn zou het zijn als je op één van de moeilijkste momenten in je leven kan verhuizen naar een fijne, rustige plek waar je nog kan genieten van de kleine dingen? En waar er verbondenheid is met het dorp waar je vandaan komt? Dit onderzoek zal onder meer uitwijzen wat het effect is van meer bewegingsruimte op de kwaliteit van leven van ouderen met dementie en op de inbedding van dementiezorg in de maatschappij.’

In samenwerking met:

ZonMw en Deltaplan Dementie geven de projecten van onderzoeks- en innovatieprogramma Memorabel een gezicht door de projectleiders aan het woord te laten. Zij vertellen over hun ambities, te verwachten resultaten en samenwerkingsverbanden. Wat draagt hun onderzoek bij aan de doelen van het Deltaplan Dementie? Het voorkomen en genezen van dementie, betere dementiezorg én een dementievriendelijke samenleving.

Bekijk de overige interviews

ZonMw stimuleert gezondheidsonderzoek en zorginnovatie. ZonMw financiert gezondheidsonderzoek en stimuleert het gebruik van de ontwikkelde kennis - om daarmee de zorg en gezondheid te verbeteren. ZonMw heeft als hoofdopdrachtgevers het ministerie van VWS en NWO.

Colofon Interview D-taled.nl: Dieuwke de Boer, Fotografie Leo Duijvestijn

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website