Thuiswonende mensen met dementie en hun mantelzorgers maken nog te weinig gebruik van een voorziening voor dagbesteding, omdat het vaak niet aansluit bij de behoeften. Zorgboerderijen lijken een welkome aanvulling: buiten aan de slag gaan met zinvolle activiteiten en de informele sfeer worden erg gewaardeerd. Maar in steden zijn weinig zorgboerderijen, terwijl daar wel de meeste ouderen wonen. Kunnen groene initiatieven in de stad het reguliere aanbod van dagbesteding aanvullen?

Projectleider dr. ir. Lenneke Vaandrager, universitair hoofddocent Gezondheid en Maatschappij bij Wageningen University and Research, onderzoekt deze vraag samen met dr. ir. Jan Hassink van Wageningen Plant Sciences, dr. ir. Simone de Bruin en Yvette Buist van het RIVM. De drie wetenschappers werkten al eerder samen op het gebied van zorglandbouw en dementie. Vaandrager: ‘Uit onderzoek blijkt dat dagbesteding op een zorgboerderij voor een bepaalde groep mensen meerwaarde heeft, bijvoorbeeld mensen die graag buiten zijn, of vroeger iets vergelijkbaars deden. Mensen met dementie die buiten aan de slag zijn, eten en slapen beter, bewegen meer en voelen zich over het algemeen nuttig. Bovendien ontlast het de mantelzorgers.’ De meeste zorglandbouw is echter buiten de stad te vinden. Hoe zit het dan met groene initiatieven in de stad?

Portret van Lenneke Vaandrager, Jan Hassink en Simone de Bruin

Van betekenis

Het doel van dit Memorabel-onderzoek is om groene initiatieven in Nederlandse steden in kaart te brengen. Uit een eerste inventarisatie blijkt dat er vier typen te onderscheiden zijn: tuinen van zorginstellingen waar thuiswonende mensen met dementie welkom zijn, buurttuinen, stadsboerderijen en groene activiteiten van welzijnsorganisaties. ‘Het is nu niet duidelijk waarin deze soorten dagbesteding precies van elkaar verschillen en welke betekenis ze hebben voor verschillende groepen ouderen met dementie en hun mantelzorgers', legt Vaandrager uit. 'Mogelijk kunnen ze ervoor zorgen dat mensen met dementie langer in contact blijven met mensen uit hun omgeving en kunnen blijven meedoen in de maatschappij, waardoor ze langer thuis kunnen blijven wonen.’

De onderzoekers willen ook meer te weten komen over de randvoorwaarden om groene initiatieven in de stad te ontwikkelen. Daarvoor ondervragen ze beleidsmedewerkers van diverse gemeenten en initiatiefnemers uit de groene- en de zorgsector . Vaandrager: ‘Hoewel het aan bevlogenheid en maatschappelijke betrokkenheid meestal niet ontbreekt, weten initiatiefnemers de verbinding tussen groen en zorg vaak niet te bewerkstelligen. Ook lopen zij tegen allerlei wet- en regelgeving aan: wat wel en niet kan, verschilt vaak per gemeente. Bovendien staat niet elke gemeente open voor kleinschalige initiatieven, of zijn ze onvoldoende op de hoogte van de mogelijkheden voor het ontwikkelen van zo'n project. Toch is het mooi om te zien dat veel initiatiefnemers ondanks deze hindernissen ook nu al alternatieve manieren vinden om hun droom te verwezenlijken.’

Om ervoor te zorgen dat betrokken partijen elkaar beter kunnen vinden, ontwikkelen de onderzoekers een factsheet voor gemeenten, organisaties voor ouderen, zorgorganisaties, gemeenten en de groene sector. Dit moet inzicht geven in de manier waarop de verschillende typen groene initiatieven ervoor kunnen zorgen dat mensen met dementie blijven meedoen in de samenleving. Ook gaat de factsheet in op de onderscheidende kwaliteiten van groene initiatieven in de stad, hoe ze passen in het gemeentelijke Wmo-beleid, hoe ze bekostigd kunnen worden en wat belemmerende en bevorderende factoren zijn bij het opzetten en aanbieden van deze vorm van dagbesteding.

Een wereld te winnen

‘Dementie is een gegeven in onze samenleving’, aldus Vaandrager. ‘Daarom moeten we ervoor zorgen dat mensen ondanks de ziekte een zo prettig mogelijk leven kunnen leiden. En dat geldt niet alleen voor mensen met dementie zelf, maar ook voor hun mantelzorgers. Het zou mooi zijn als steeds meer buurttuinen, stadsboerderijen en tuinen van zorginstellingen hun deuren openen voor mensen met dementie. Er is nog een wereld te winnen', besluit Vaandrager.

Onderzoek: Groene initiatieven in de stad voor thuiswonende ouderen met dementie en hun mantelzorgers
Projectleider: Dr. ir. L. Vaandrager, Wageningen University and Research
Samenwerkende partijen: Wageningen University and Research, Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), Wageningen Plant Sciences, Alzheimer Nederland, Stichting de Wending, IVN, Gemeente Utrecht, Gemeente Haarlem, Boerderij de Badhoeve, Hoeve Klein Mariëndaal, Stadstuinderij WTG, Stichting SHDH en Pluk de Vruchten

Reactie van een betrokkene

Dr. ir. Jan Hassink, senior onderzoeker zorglandbouw bij Wageningen Plant Sciences en oprichter/coördinator bij Hoeve Klein Mariëndaal: ‘Vanuit mijn werk als oprichter en coördinator van een zorgboerderij weet ik dat ook het sociale aspect van groene initiatieven belangrijk voor veel mensen met dementie. Zij vinden het fijn om met andere mensen samen te werken. Bovendien geven mantelzorgers aan dat de partner niet meer thuis zou kunnen wonen zonder deze vorm van dagbesteding. Dit onderzoek is niet alleen bedoeld om bestaande groene initiatieven in de stad in kaart brengen. Door de goede voorbeelden te laten zien, willen we ook anderen aanzetten om groene initiatieven te starten. Ik hoop dat dit uiteindelijk als een olievlek gaat werken want er liggen ontzettend veel kansen. Bovendien sluiten de initiatieven goed aan bij het beleid om mensen met dementie zo lang mogelijk thuis te laten wonen.’

Reactie van een betrokkene

Dr. ir. Simone de Bruin, senior onderzoeker Kwaliteit van Zorg en Gezondheidseconomie (KZG) bij Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM): ‘In het kader van dit onderzoek interviewden wij een aantal gemeenten. Welke groene initiatieven in de stad zijn er al, in hoeverre zijn deze bekend bij gemeenten, wat werkte bevorderend of belemmerend en had dit bijvoorbeeld te maken met de transitie in de zorg? Er zijn ook verschillen in financiering: in de ene gemeente krijgt het initiatief een vast budget per jaar, en in andere gemeenten krijgen initiatieven een vast bedrag per cliënt. En waar de ene gemeente heel erg openstaat voor kleinschalige initiatieven, gaat de andere gemeente liever met grotere zorgaanbieders in zee. Naast inzicht in de beste manier om groene initiatieven in de stad te ontwikkelen, zorgt deze studie ook voor meer bekendheid over dit type dagbesteding. Uit onderzoek blijkt namelijk dat mensen met dementie en hun mantelzorgers vinden dat er te weinig variatie is in het aanbod van dagbesteding en dat er onvoldoende rekening wordt gehouden met hun wensen en mogelijkheden. Als we weten wat de meerwaarde is van deze initiatieven, hebben we goede aanknopingspunten om de dementiezorg in Nederland verder te verbeteren.’

In samenwerking met:

ZonMw en Deltaplan Dementie geven de projecten van onderzoeks- en innovatieprogramma Memorabel een gezicht door de projectleiders aan het woord te laten. Zij vertellen over hun ambities, te verwachten resultaten en samenwerkingsverbanden. Wat draagt hun onderzoek bij aan de doelen van het Deltaplan Dementie? Het voorkomen en genezen van dementie, betere dementiezorg én een dementievriendelijke samenleving.

Bekijk de overige interviews

ZonMw stimuleert gezondheidsonderzoek en zorginnovatie. ZonMw financiert gezondheidsonderzoek en stimuleert het gebruik van de ontwikkelde kennis - om daarmee de zorg en gezondheid te verbeteren. ZonMw heeft als hoofdopdrachtgevers het ministerie van VWS en NWO.

Colofon Interview D-taled.nl: Dieuwke de Boer, Fotografie Leo Duijvestijn

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website