Dit is deel 2 uit de serie 'Hoe bereik je kwetsbare groepen tijdens een pandemie?'. In dit deel lees je eerste 7 adviezen van projectleiders die tijdens de impactsessie in april 2022 met elkaar in gesprek gingen.

Impact creëren bij kwetsbare groepen

1.  Betrek de doelgroep zo vroeg mogelijk

‘Wie impact wil maken met onderzoek onder moeilijk bereikbare groepen, moet de doelgroep zo vroeg mogelijk bij het onderzoek betrekken. Ga je pas in de slotfase nadenken hoe de resultaten geïmplementeerd kunnen worden, dan zal het echt niet meer lukken.’ Met die prikkelende woorden trapte huisarts en hoogleraar gezondheidsverschillen Maria van den Muijsenbergh haar presentatie af. Maria is adviseur van Pharos, het expertisecentrum gezondheidsverschillen.

2.    Maak een implementatieplan

Van den Muijsenbergh pleit ervoor om ieder onderzoek onder kwetsbare groepen te starten met het opstellen van een implementatieplan. Liefst samen met mensen uit de doelgroep. Wat zijn de belangrijkste onderzoeksvragen, wat brengt het onderzoek in iedere fase een stap verder? Dat zorgt al direct voor een dilemma: meedenken over de onderzoeksopzet vereist het vermogen om enigszins conceptueel en abstract te denken. Van den Muijsenbergh: ‘Als je te maken hebt met mensen met weinig opleiding of een andere culturele bagage, betekent dit dat je tijdens het hele onderzoek creatief moet zijn om te bedenken hoe en wanneer je hun input kunt vragen.’

3.    Houd een online brainstorm

Uit de presentaties bleek, dat de projectleiders met tal van methodes hebben geëxperimenteerd om ‘moeilijke groepen’ te bereiken. De lessen die ze hebben geleerd, om impact te maken, willen ze graag delen met collega- wetenschappers. De onderzoekers van GECK OP U (over corona-gezondheidseffecten en oplossingsrichtingen in de provincie Utrecht) gebruikten bijvoorbeeld een group concept mapping procedure: in een online brainstorm lieten ze onderzoekers, professionals en mensen uit de doelgroep opsommen wat bepaalde groepen volgens hen extra kwetsbaar maakt voor de pandemie en bijbehorende maatregelen. Vervolgens waardeerde iedere deelnemer alle punten op relevantie. Dit leidde tot clusters van kwetsbaarheden, die werden gebruikt bij het verder vormgeven en uitvoeren van het onderzoek. Bijvoorbeeld bij de keuze van de wijken, waarop het onderzoek zich richtte. Naast ‘traditionele’ kwetsbare groepen, kwamen via deze methode ook nieuwe groepen naar voren, die extra aandacht verdienden: zoals studenten en zzp-ers.

Download: Group concept mapping procedure

4.    Kom uit je comfortzone om te rekruteren

Wat is de meest geschikte onderzoeksmethode om de doelgroep te bereiken? Ook dat is een relevante vraag bij impact maken met onderzoek onder kwetsbare groepen. Van den Muijsenbergh: ‘Vooral daar gaat het regelmatig mis.’ Vaak levert de gevolgde rekruteringsstrategie onvoldoende respondenten uit de doelgroep op. Uit je comfortzone komen en onorthodoxe strategieën inzetten: dat is volgens haar de crux. ‘Verwacht niet dat mensen naar jou toekomen.’

5.    Zoek vindplaatsen

Spoor actief plekken op waar je mensen uit je doelgroep kunt treffen, adviseerde Van den Muijsenberg. Die vindplaatsen helpen niet alleen om respondenten te rekruteren, maar ook later, bij de implementatie van de onderzoeksresultaten.’ Tijdens het onderzoek Daklozen en Corona, lessen voor de toekomst van medische zorg en opvang waar ze zelf leiding aan gaf, over dakloosheid en COVID-19, stonden onderzoekers vaak aan de deur bij de Lutherse kerk in Nijmegen, met korte vragenlijstjes om bezoekers naar hun ervaringen te vragen. ‘Daar komen mensen die buiten alle regelingen vallen, zoals daklozen en ongedocumenteerden, om steun te krijgen van de diaconie. Later was dit een van de plekken waar we vaccinaties uitdeelden.’ Ze noemt ook moskeeën en inloopspreekuren van organisaties als Kruispost als belangrijke vindplaatsen, waar je zowel voor rekrutering als voor implementatie terechtkunt.

6.    Vraag mensen om hun eigen netwerk in te zetten

Responsive driven sampling is een beproefde statische methode om moeilijk bereikbare groepen te benaderen voor kwantitatief onderzoek. Van den Muijsenbergh: ‘Die strategie passen we veel toe bij onderzoek waarbij we mensen met een andere etnische achtergrond of laagopgeleiden willen rekruteren.’ Daarbij benaderen de mensen die je uitnodigt om mee te doen aan je onderzoek ook weer anderen uit hun eigen netwerk.

7.    Maak toegankelijke vragenlijsten

Welke vragenlijsten gebruik je? Ook dat is een kwestie die nauw luistert bij het al of niet bereiken van kwetsbare groepen. Veel onderzoekers maken (mede) gebruik van schriftelijke of online vragenlijsten. Maar het gros van de gevalideerde vragenlijsten is onbegrijpelijk voor mensen die moeite hebben met de Nederlandse taal. Van den Muijsenbergh: ‘Ga bij online of schriftelijk onderzoek te rade bij het netwerk van taalambassadeurs van Pharos. De laatste tijd komen steeds meer vragenlijsten beschikbaar, die na goedkeuring door dit ambassadeursnetwerk, ook wetenschappelijk gevalideerd zijn.’

14 lessen: Hoe bereik je kwetsbare groepen tijdens een pandemie?

Deze publicatie is deel 2 uit de reeks 'Hoe bereik je kwetsbare groepen tijdens een pandemie?'. In dit deel lees je de eerste 7 tips en adviezen van de onderzoekers prof. dr. Maria van den Muijsenbergh en prof. dr. Maria Prins om de resultaten van onderzoek bij de doelgroep te krijgen. Benieuwd naar de laatste 7 tips? Lees deel 3 van deze publicatie '14 tips: Kwetsbare groepen bereiken en meer impact creëren'. Meer weten over de impactsessie en de projecten? Lees ook deel 1: Resultaten en aanbevelingen uit de onderzoeken voor beleid en praktijk.

Tekst: Ditty Eimers

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website