Verslag projectleidersbijeenkomst april 2017

Tips voor implementatie van interventies in de GGz

In samenwerking met:

Logo netwerk kwaliteitsontwikkeling GGz

Tips voor implementatie van interventies in de GGz

Ruim 40 professionals uit zorg, onderwijs en onderzoek in de GGz delen hun tips en ervaringen met implementatie van kennis in de praktijk.

ZonMw en het Netwerk Kwaliteitsontwikkeling GGz (NKO) organiseerden dinsdagmiddag 28 maart 2017 onder leiding van dagvoorzitter Jan Zandijk (bestuurslid NKO, voorzitter bestuur Ypsilon) een projectleidersbijeenkomst waarin 24 op implementatie(ondersteuning) gerichte projecten centraal stonden. In deze publicatie leest u hun tips voor en ervaringen met implementatie van kennis in de praktijk.

Karlijn Stals: 'Ga lerend en creatief aan het werk. Maar wel op een gestructureerde manier'

Samen werken aan kwaliteitsverbetering

Een continue verbetering van de zorg aan mensen met psychische klachten. Voor deze missie zet zowel ZonMw als het NKO zich dagelijks in. Het NKO werkt samen met organisaties uit de GGz om de implementatie van de kwaliteitsstandaarden breed te ondersteunen. ZonMw zet zich onder andere via het Onderzoeksprogramma GGz in voor kwaliteitsverbetering in de GGz.

De activiteiten passen in de hieronder weergegeven kwaliteitscyclus. Onderzoek en andere manieren om kennis te verkrijgen vertalen zich terug in de kwaliteitsstandaarden en worden daardoor breed beschikbaar voor professionals in de GGz. Zo vallen de activiteiten van NKO en ZonMw binnen een bredere kwaliteitscyclus.

Innovatiecyclus

Om de ontwikkelde kennis naar de werkvloer te brengen, financieren beide organisaties projecten om de implementatie te ondersteunen. Het gaat totaal om 24 implementatieprojecten: 19 via het NKO en 5 via ZonMw. Hoe lopen deze projecten, welke overeenkomsten zijn er, en wat kunnen we van deze projecten leren?

Goede zorg en implementatie

Binnen het NKO ontwikkelen professionals, patiënten- en naastenvertegenwoordigers kwaliteitsstandaarden, waarin wordt vastgelegd wat goede zorg in de GGz inhoudt. Maar met het ontwikkelen zijn we er natuurlijk nog niet. Om de adoptie en implementatie van deze kwaliteitsstandaarden in de dagelijkse praktijk te stimuleren, ontwikkelt het NKO implementatie-ondersteunende tools. De implementatietools worden via een toolbox in de toekomst voor het veld beschikbaar gesteld.

Leidraad implementatie

Ook ZonMw besteedt veel aandacht aan implementatie in het Onderzoeksprogramma GGz. De eerste praktijk- en implementatieprojecten in het programma zijn gericht op herkenning en behandeling van depressie bij jonge vrouwen en adolescenten. Binnenkort verwachten we ook praktijkprojecten gericht op maatschappelijk en persoonlijk herstel bij psychische problemen. De implementatieprojecten brengen de onderzoeksresultaten naar de werkvloer. Daarbij kunnen projecten gebruik maken van de kennis die ZonMw over implementatie ontwikkeld heeft, zoals bijvoorbeeld de leidraad implementatieplan op www.zonmw.nl/implementatie.

Implementatie in de praktijk

Karlijn Stals, programmaleider Vakmanschap bij het NJI, inspireerde de aanwezigen om implementatie systematisch aan te pakken. Aan de hand van voorbeelden en enkele theoretische modellen liet ze zien hoe we implementatie goed kunnen voorbereiden en hoe implementatie vervolgens in de praktijk kan verlopen.

Portretfoto Karlijn Stals

Het Nederlands Jeugdinstituut (NJi) heeft veel kennis over implementatieprocessen in het jeugddomein.

Werken met richtlijnen

De sector heeft de afgelopen jaren te maken met grote veranderingen, zoals de decentralisaties. In deze periode moeten jeugdprofessionals ook gaan werken met richtlijnen, iets wat relatief nieuw is voor deze sector.

Inzicht in wat wel en niet werkt

De implementatie van deze Richtlijnen Jeugdhulp levert veel inzichten op over wat wel en niet werkt: van een relatief eenvoudig lineair ingericht proces tot een complex samenspel van handelen, leren en reflecteren.

Karlijn eindigt haar lezing met haar belangrijkste boodschap: ‘implementeren is lerend doen’. Uiteindelijk gaat het erom dat men iets wil verbeteren of leren, en dat inzicht geeft al meer energie. Bij implementeren komt men er gaandeweg achter wat werkt.

Samenvattend de belangrijkste tips voor implementatie:

  • Ga lerend en creatief aan het werk. Maar wel op een gestructureerde manier
  • Ken de determinanten die zowel positief als negatief van invloed zijn op het implementatieproces
  • Bepaal de vraag of behoefte bij de start van het implementatieproces en hou deze tijdens het proces continue in het oog
  • Benut allerlei typen gebruikers in het implementatieproces: van de vernieuwers tot de late meerderheid
  • Herken de olifantenpaadjes: omarm ze! Ze zeggen iets over de redenen waarom mensen afwijken van de implementatie en wijzen je op kansrijke routes voor implementatie.


Pitches per project

De aanwezige projectleiders houden in kleine groepjes een pitch voor elkaar. Tijdens de pitch heeft de projectleider ook de kans om de groepsleden een dilemma of concrete vraag voor te leggen, bijvoorbeeld waar loopt hij of zij tegenaan in het project.

De groepen zijn ingedeeld op basis van raakvlakken in de projecten, bijvoorbeeld soortgelijke doelgroep, type product of onderwerp.

Tops en tips

Deelnemers geven elkaar ‘tops’ (complimenten) en tips. Ze hebben gelegenheid om dit in korte een-op-een gesprekken toe te lichten. Dit levert praktische tips en inzichten voor de eigen projecten op, net als nieuwe contacten voor mogelijke samenwerking vanuit de projecten.

Projectbeschrijvingen

De implementatieprojecten van het NKO staan beschreven op de website van het NKO (voor het overzicht, zie Projecten en selecteer Category/type Implementatieondersteuning). De implementatieprojecten van het ZonMw-Onderzoeksprogramma GGz staan beschreven in een digitale publicatie over onderzoek in de GGz op de website van ZonMw.

Terugkoppeling uit de sessies

Sessieleiders Inesz van Benten, (medewerker implementatie ZonMw), Lisanne Hogema (programmasecretaris ZonMw), Sebastiaan Baan (plv. programmaleider NKO) en Rob de Graaf (programmaleider NKO) koppelen de bevindingen van de projectleiders terug.

Groep 1, onder leiding van Inesz van Benten

 

Betrekken doelgroep

Hoewel de thema’s van de projecten verschillen, hadden projectleiders in deze sessie een overeenkomstig vraagstuk, namelijk: hoe betrek je de doelgroep bij je project? Belangrijkste constatering was dat elke doelgroep een specifieke benadering vereist. Met name het betrekken van jongeren en jongvolwassenen vraagt om een creatieve manier van communiceren, gebruik makend van onder andere social media. Er werd verder uitgewisseld over de eigen rol van de projectleiders bij de implementatie, en de rol van implementatiecoaches.

Brede implementatie en verankering

Enkele projecten zijn al in de fase van brede implementatie en komen nu op het vraagstuk van verankering. Hierbij is de uitdaging om de implementatie niet stil te laten vallen, maar de aandacht voor de vernieuwing vast te houden, stokjes over te dragen aan collega-implementeerders etc. Verder bespraken we de kansen en mogelijkheden om elementen uit richtlijnen voor verpleegkundigen in te bedden in het registratieproces zoals het EPD.

Groep 2, onder leiding van Rob de Graaf

 

Leren van elkaar

Het viel de deelnemers in deze sessie op dat er veel overeenkomsten zijn tussen de projecten, waardoor men veel van elkaar kan leren en elkaar goed kan aanvullen.

Tips

Een tip die voor alle projecten waardevol werd gevonden: denk na over wie je bij je project betrekt. Daarvoor is het goed om je netwerk in kaart te hebben. Projecten hebben een tijdelijk karakter. Hoe borg je het voor de langere termijn? Daarbij helpt het dat er een ‘gereedschapskist’ komt waarin de eindproducten van de implementatieprojecten (NKO) worden opgenomen. Iedereen kan daaruit gebruiken wat hij of zij wil ter bevordering van de implementatie van de standaarden.

Dilemma

Een lastig dilemma dat aan de orde is gesteld, komt voort uit het feit dat het veld voortdurend wordt overvraagd. Denk aan de sociale wijkteams: hoe zorg je ervoor dat je goed bij hen aansluit en de producten voor hen tastbaar maakt?

Groep 3, onder leiding van Lisanne Hogema

 

Benutten resultaten in de praktijk

Ook in deze sessie riepen de pitches veel nieuwsgierigheid op bij de projectleiders door de verschillen in achtergrond en aanpak op het gebied van implementatie. Per project werd op maat advies gegeven.

Betrekken van cliënten

Overeenkomstige aandachtspunten voor alle projectenleiders waren het continu betrekken van cliënten, ervaringsdeskundigen en naasten in de verschillende fases van het project. Alle projectleiders vonden de rol van cliënten bij de implementatie van groot belang.

Financiële borging

Een ander punt dat genoemd werd had betrekking tot de financiële borging. Projectleiders vonden het belangrijk om tijdig zorgmanagers, gemeenten of bijvoorbeeld zorgverzekeraars te betrekken, zodat de resultaten van de projecten ook na afloop van de subsidie worden benut.

Groep 4, onder leiding van Sebastiaan Baan

 

Elkaar versterken, dwarsverbanden

De dwarsverbanden tussen deze projecten werden duidelijk, en daarmee ook hoe zij elkaar kunnen versterken. De projectleiders hebben elkaar goed op weg geholpen door het schetsen van goede voorbeelden, het verwijzen naar eigen of andere trajecten en het verstrekken van contactgegevens van derden die behulpzaam kunnen zijn. Er is enthousiast met elkaar meegedacht. Het uitwisselen van ervaringen is bij deze projectleidersbijeenkomst eens te meer waardevol gebleken.

Uitwisseling stimuleren

ZonMw en het NKO willen dit voor de nabije toekomst verder stimuleren, en daarvoor worden de e-mailadressen onder de deelnemers verspreid. Zie ook de eerder genoemde projectbeschrijvingen op de websites van het NKO en ZonMw. Daar vindt u ook de contactpersonen per project.

Tot slot...

… bedanken we iedereen hartelijk voor zijn of haar aanwezigheid en constructieve, energieke bijdrage. In het bijzonder ook de aanwezigen die niet direct betrokken zijn bij een implementatieproject, bijvoorbeeld projectleiders van de ontwikkeling van kwaliteitsstandaarden en andere geïnteresseerden.