Allerlei verschillende praktijkprofessionals komen in aanraking met mensen die verward zijn. Binnen het actieprogramma van ZonMw wordt in 2017 een programmalijn opgezet die zich richt op de implementatie van kennis over verward gedrag in mbo, hbo, wo en (bij)scholing van professionals.

Inhoud

Met het Actieprogramma lokale initiatieven voor mensen met Verward Gedrag (AVG) draagt ZonMw bij aan een goed werkende aanpak voor ondersteuning, zorg en opvang van mensen met verward gedrag en hun omgeving. Op 14 juni brainstormden vertegenwoordigers van relevante lectoraten, sectorale adviescolleges, ervaringsdeskundigen en andere betrokkenen bij het onderwijs, tijdens een expertmeeting over de invulling van de programmalijn rond professionalisering.

Inleiding door Onno Hoes

voorzitter Schakelteam Personen met Verward Gedrag

Onno Hoes
'Per 1 oktober 2018 een goed werkende aanpak realiseren voor mensen met verward gedrag'

Dat is het doel van het schakelteam Personen met Verward Gedrag, introduceert voorzitter Onno Hoes. Het schakelteam bouwt voort op de resultaten van het aanjaagteam en richt zich op de implementatie van de 9 bouwstenen in Nederland. Veel gemeenten zijn actief bezig om dit voor elkaar te krijgen. Dit gebeurt vaak in regionaal verband. Er is momenteel een nagenoeg landelijk dekkend netwerk van 18 regio’s, die werken aan het vraagstuk van mensen met verward gedrag. 

Mens centraal

Hoewel problemen rond mensen met verward gedrag in de media veel aandacht krijgen, is het omgaan met deze mensen in de samenleving nog onderbelicht. In het actieprogramma van ZonMw, waarin subsidies voor projecten en praktijkgericht onderzoek wordt verstrekt, staat de mens centraal. 'En dat is belangrijk', zegt Hoes, 'want als je de mens centraal stelt vergeet je de discipline of de geldstroom waarin je aan het werk bent: dan kijk je naar die mens en zijn omgeving.' 

Samenwerking tussen verschillende domeinen

Om de mens centraal te stellen, werkt het schakelteam hard aan het verbeteren van de samenwerking tussen verschillende domeinen zoals veiligheid, Openbaar Ministerie, geestelijke gezondheidszorg, zorg voor licht verstandelijk beperkten, gemeenten en zorgverzekeraars en natuurlijk cliënt- en familieorganisaties en ervaringsdeskundigen. Onderwijs bedeelt Hoes daarbij een cruciale rol toe in de ontwikkeling van lange termijn oplossingen. 'Het handelingsperspectief van professionals moet een bepaalde vrijheidsgraad hebben om over de grenzen van je eigen domein heen te kijken. Dat leer je in je opleiding', aldus Hoes. Het is daarbij van belang om niet op nul te beginnen, maar voort te borduren op kennis die er al is. De zoektocht van het schakelteam gaat het komende jaar uit naar het vinden van best practices in het land, waarbij succesvol wordt samengewerkt over de grenzen van verschillende domeinen.

'Speciale aandacht moet in het hele traject uitgaan naar de groep mensen met een licht verstandelijke beperking', vindt Hoes

Het is voor mensen die in de situatie kunnen komen dat ze verward raken nodig om vroegtijdig herkend te worden, zeker ook voor mensen met een verstandelijke beperking. Dat is nu te vaak niet het geval, waardoor zij gemakkelijk tussen de wal en het schip terecht kunnen komen en de problemen zich opstapelen. Door het organiseren van de juiste ondersteuning voor de mensen die dat nodig hebben kan veel leed worden voorkomen. Het schakelteam gaat zich daar in de komende periode hard voor inzetten.

Introductie actieprogramma door Cule Cucic

programmacoördinator cluster GGz ZonMw

Cule Cucic aan het presenteren
Een man uit de zaal stelt een vraag aan Cule Cucic

Cule Cucic, programmacoördinator van het cluster GGz bij ZonMw, benadrukt dat het actieprogramma is gericht op het stimuleren van praktijkgericht onderzoek en op initiatieven voor het onderwijs die bijdragen aan een betere opvang voor mensen met verward gedrag. Aan de hand van het schilderij ‘De Keisnijding’ van Jheronimus Bosch uit de Middeleeuwen, is te zien hoe sinds jaar en dag 3 componenten belangrijk zijn voor een goede zorg:

  • praktijk en zorg
  • kwaliteit en professionaliteit
  • kennis en wetenschap

Met name voor dat laatste is onderwijs ontzettend belangrijk.

Professionals beter toerusten

Deze expertmeeting is bedoeld om gezamenlijk te kijken welke initiatieven in opleidingen nodig zijn om professionals beter toe te rusten om om te gaan met mensen die verward gedrag laten zien. ZonMw gaat dit doen in samenwerking met regieorgaan SiA. Eind 2017 zal de eerste subsidieoproep gericht op professionalisering worden uitgezet.

Introductie thematafels door Roland van de Sande

hoofddocent HU crisisbegeleiding bij psychische ontregeling

Roland van der Sande

Roland van de Sande, zelf een product van een leven lang leren, benadrukt dat bij- en nascholing van groot belang is voor professionals om hun kennis up-to-date te houden. Iedere professional in zorg en veiligheid moet kennis hebben van elk stadium van controleverlies, juist omdat dit proces in de praktijk nooit lineair verloopt. Er is al veel onderzoek gedaan naar manieren waarop kan worden gehandeld bij (ernstig) controleverlies, maar van de Sande ziet het vaak stranden bij de implementatie van die kennis het onderwijs.

'Er is nog een wereld te winnen in het vinden van de juiste samenwerkings- en bijscholingsvormen'

Op initiatief van Roland van de Sande worden de thematafels georganiseerd volgens het crisisontwikkelingsmodel: dit 'stoplichtmodel' wordt in veel verschillende sectoren ingezet om de urgentie van een situatie aan te geven, zoals in de bankenwereld en bij de meteorologen. Het model bestaat uit drie basiskleuren die elkaar opvolgen. 'Maar na uitgebreide praktijk-, training- en onderzoekservaring weet ik dat het geen lineair proces is', benadrukt van de Sande. Groen staat voor relatieve stabiliteit, oranje voor matig (zelf) controleverlies en rood voor ernstig (zelf) controleverlies.

Tafel Groen

Bij een staat van relatieve stabiliteit start de discussie met het afbakenen van de doelgroep: wat is verward gedrag? Wie moet dat beoordelen? En zijn de mensen die het dichtst bij de doelgroep staan - docenten, pandbeheerders van woningbouwcorporaties en burgers - wel goed toegerust om mensen met verward gedrag te kunnen bijstaan in dit vroege stadium?

Deelnemers denken na over wat er gezegd wordt
Geanimeerd gesprek tussen deelnemers
Alle deelnemers actief in disussie rondom beschrijfbaar tafelkleed
Deelnemer schrijft kernpunten van de discussie op het tafelkleed
Deelnemers verdedigt zijn standpunt
Deelnemers luisteren aandachtig
Twee deelnemers in discussie
Deelnemers volgen discussie tussen andere deelnemers
Deelnemer houdt vurig pleidooi
Deelnemers participeren actief in de discussie
Deelnemer maakt aantekeningen van de discussie

Naast het ontwikkelen van nieuwe en het inzetten van bestaande tools voor het signaleren en begeleiden verward gedrag tijdens relatieve stabiliteit, wordt het stimuleren van uitwisseling tussen verschillende domeinen, opleidingen en opleidingsniveaus als prioriteit benoemd.

De groene thematafel draagt 8 concrete aandachtspunten aan voor de ontwikkeling van subsidieoproepen en programma’s:

  • Kies altijd voor een multidisciplinaire aanpak bij het uitzetten van subsidieoproepen
  • Zorg voor betrokkenheid van mbo, hbo en wo, evenals vertegenwoordiging van organisaties uit verschillende domeinen in de regio
  • Handhaaf de driehoek onderwijs, onderzoek en praktijk
  • Wissel docenten van verschillende opleidingen en onderwijsinstellingen uit
  • Stimuleer de inzet van ervaringsdeskundigen in de opleidingen
  • Verwerk goede praktijkvoorbeelden in het onderwijs
  • Stimuleer de ontwikkeling van tools om verward gedrag te herkennen
  • Stimuleer professioneel leiderschap, door middel van tools

Tafel Oranje

In de opleidingen zit al veel kennis over het omgaan met mensen die verward gedrag vertonen. Het gaat juist om de samenwerking tussen verschillende domeinen, professionals en opleidingen.

Deelnemer brengt een discussiepunt in
Deelnemers luisteren aandachtig
Deelnemer reageert
Deelnemer luistert aandachtig en vormt zijn mening
Deelnemer vraagt door
Deelnemer reageert
Deelnemer vat discussiepunt samen
Deelnemer reageert

Dit wordt door de oranje thematafel als de hoogste prioriteit gesignaleerd om de begeleiding en opvang voor mensen met matig (zelf) controleverlies te verbeteren. De redenatie is dat wanneer professionals onvoldoende weten wat organisaties in de regio doen, het inrichten van een samenhangende hulpverlening niet van de grond kan komen.

De oranje thematafel draagt 8 concrete aandachtspunten aan om de onderlinge samenhang met onderwijsprogramma’s te stimuleren:

  • Focus op het samen leren in de praktijk en het samen doen
  • Maak ruimte voor het uitwisselen van kennis en ervaringen tussen professionals en studenten
  • Integreer ervaringsdeskundigheid in de opleidingen
  • Stimuleer ‘professionele bescheidenheid’
  • Stimuleer het bewustzijn van eigen competenties en beperkingen en leer over de grenzen van je eigen professie heen te kijken
  • Vergroot kennis over de rolverdeling van verschillende professionals
  • Roep op tot lokale samenwerkingsverbanden tussen opleiders, lokale zorg- en welzijnsinstellingen en politie
  • Zoek naar generieke en overkoepelende leerdoelen en competenties om curricula landelijk op elkaar af te stemmen

Tafel Rood

Uit diverse studies blijkt dat 'verwarde personen' voor het laatste redmiddel verschillende voorkeuren hebben. Ook blijkt dat mensen zelden positieve ervaringen hebben met dwangmaatregelingen en dat een dwangmaatregel regelmatig een traumatische ervaring tot gevolg heeft. Voor sommige mensen zijn deze maatregelingen een belangrijke aanleiding voor het ontlopen van hulpverlening.

Deelnemer licht zijn standpunt toe
Deelnemers luisteren actief
Deelnemer licht haar standpunt toe
Deelnemers schrijven hun standpunten op het tafelkleed
Deelnemers luisteren naar elkaar
Deelnemers schrijven hun conclusies op het tafelkleed

Er zijn in de laatste 10 jaar veel best practices ontwikkeld om de schade van het ingrijpen zoveel mogelijk te beperken. De focus bij het omgaan met mensen met sterk (zelf) controleverlies moet liggen op het beperken van de schade bij ingrijpen. Het is daarbij van het grootste belang dat hulpverleners uitstekende communicatievaardigheden hebben en weten hoe ze de regie moeten pakken.

De rode thematafel draagt 8 concrete aandachtspunten aan om de samenwerking vanuit regievoering en expliciete communicatie te ondersteunen met onderwijs:

  • Vergroot het inzicht in wet- en regelgeving
  • Geef professionals handvatten om expliciet te maken wat de wederzijdse verwachtingen zijn bij ingrijpen; zowel naar professionals in andere disciplines, als naar de cliënt, naasten en andere betrokkenen
  • Stimuleer de ontwikkeling van scenariotrainingen en self-assessment tools om regievoering en acceptatie van leiderschap te vergroten en inzichtelijk te maken
  • Ervaringsdeskundigen en hun familie moeten een prominente plek in de opleiding hebben
  • Stimuleer de inzet van kennis en ervaringen uit best practices in de opleiding
  • Ondersteun de ontwikkeling van meer gestructureerde evaluatiemethoden om te leren van elk incident
  • Vergroot basiskennis van de aanleidingen voor sterk ontregeld gedrag
  • Vergroot kennis van het rendement van familieparticipatie bij crisisbegeleiding

Paneldiscussie

Na een korte plenaire terugkoppeling van de 3 thematafels geven de panelleden hun reactie:

  • Onno Hoes, voorzitter van het schakelteam Personen met Verward Gedrag
  • Leen van Leersum, lid van de programmacommissie van het ZonMw actieprogramma
  • Richard Slotman, directeur van het Nationaal Regieorgaan Praktijkgericht Onderzoek SiA
  • Arwin Nimis, voorzitter van het Sectoraal Adviescollege Hoger Gezondheidszorg Onderwijs (SAC HZGO)
  • Gerda Vissers, teammanager bij ROC Aventus

 

Onno Hoes, over het belang van de cliënt centraal stellen:

 

'Juist het onderwijs moet zodanig ingericht worden dat de cliënt in plaats van het systeem centraal staat. Om de cliënt centraal te stellen moet de expertise er om heen zodanig ingericht worden dat het ‘systeem’ het maximale biedt voor de cliënt en daarmee als een warme deken wordt ervaren door cliënt en naasten.'

Onno Hoes
Leen van Leersum

 

Leen van Leersum, over het belang van wederzijds begrip tussen zorg en veiligheid:

 

'Het samenwerken met het veiligheidsdomein is ontzettend belangrijk om betere zorg  te organiseren voor mensen. Ik ben blij om te zien dat er veel ideeën zijn aangedragen die zijn gericht op het laten ontstaan van een verbinding tussen zorg-, welzijns- en veiligheidsprofessionals.'

 

Richard Slotman, over de sturende rol die SiA en ZonMw kunnen hebben:

 

'Door een goede inrichting van programma’s bij ZonMw of SiA kunnen wij bijdragen aan een domein- en sectoroverstijgende aanpak. Daar gaan wij met ZonMw afspraken over maken. Als er in onderzoeken mooie dingen worden ontwikkeld, moeten we goed kijken hoe we die in het curriculum kunnen inzetten.'

Richard Slotman
Arwin Nimis

 

Arwin Nimis, over het bij elkaar brengen van verschillende domeinen in de opleidingen:

 

'Ik leer vandaag dat wij nog niet voldoende doen met het veiligheidsdomein. In onze opleidingen zijn we bezig om zorg en welzijn bij elkaar te brengen, maar hier zou veiligheid ook in kunnen worden meegenomen. Kan het programma hierin een rol spelen?'

 

Gerda Vissers, over het bij elkaar brengen van studenten en professionals:

'Het onderwerp mensen met verward gedrag zou voor het mbo ondergebracht kunnen worden in een keuzedeel. Daarnaast zie kansen om samen te werken in fieldlabs waarin hbo, mbo en professionals uit verschillende domeinen bij elkaar komen om samen een probleem aan te pakken. Ik zou heel graag in regionaal verband naar oefensituaties willen toewerken om te zien wat dit oplevert.'

Gerda Vissers

Samenvatting

De rode draad van de middag is dat ondersteuning en zorg voor mensen met verward gedrag gaat over goed contact tussen mensen. Voorwaarde hiervoor is een goede samenwerking tussen het zorg-, welzijns- en veiligheidsdomein, tussen opleidingen en opleidingsniveaus én natuurlijk samenwerking met de cliënt en zijn omgeving. De leefwereld van de cliënt moet daarbij altijd centraal staan. Het uitwisselen van kennis en ervaringen tussen onderwijs en praktijk, maar ook tussen onderwijsinstellingen onderling, speelt daarbij een belangrijke rol. 

 

ZonMw organiseerde deze expertmeeting in samenwerking met het Schakelteam Personen met Verward Gedrag, het Nationaal Regieorgaan Praktijkgericht Onderzoek SiA en het Sectoraal Adviescollege Hoger Gezondheidszorg Onderwijs (SAC HZGO):

Colofon Redactie Krista Hendriks, Eindredactie Lisanne Hogema en Wendy Steentjes, Fotografie Sannaz Moghaddam

Meer informatie?

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website