Jobcoaches leveren een belangrijke bijdrage aan het behoud van werk voor jonge mensen met psychische kwetsbaarheden. Dat is de hoofdconclusie uit een onderzoek van het Trimbos-instituut waarbinnen 134 jobcoachtrajecten een half jaar werden gevolgd.

Volgens onderzoeker Aniek de Lange lukte het vrijwel alle deelnemers aan het onderzoek om hun werk te behouden. Bij een kwart vond bovendien een aanwijsbare positieve ontwikkeling plaats, zoals uitbreiding van het aantal uren werk per week, of een uitbreiding van werkzaamheden. De onderzochte groep werknemers had gemiddeld genomen een baan van 24 uur per week. Ondanks de (soms flinke) problematiek waar deze werknemers op diverse levensgebieden mee kampen, bleven zij toch vrijwel allemaal aan het werk. Belangrijk is daarbij dat de werknemers zelf heel tevreden zijn over de toegevoegde waarde van hun jobcoach.

Vijf aanbevelingen voor gemeenten

  1. Begeleiding van mensen die psychisch kwetsbaar zijn door jobcoaches is zinvol. De deelnemende werknemers zijn er heel tevreden over en onder hen is weinig uitval van werk.
  2. Bij deze doelgroep is een goede match tussen werknemer en werkplek van belang.
  3. Goede afstemming met andere hulpverleners uit bijvoorbeeld de geestelijke gezondheidszorg is belangrijk om te zorgen dat de begeleiding elkaar versterkt en niet tegenwerkt.
  4. Jobcoaches zouden al een rol kunnen hebben in het voortraject bij het zoeken en vinden van werk. Dat biedt meer continuïteit in de begeleiding.
  5. Jobcoaches zouden daarnaast de ruimte moeten krijgen om in langer durende trajecten mensen bij te staan bij veranderingen op de werkvloer of bijvoorbeeld bij het realiseren van doorgroeimogelijkheden naar andere functies en/of werkgevers.

Omgaan met stress

In veel gemeenten krijgen mensen met een kwetsbase psychische gezondheid jobcoaches toegewezen die hen helpen in hun werksituatie. De mate van begeleiding verschilt van persoon tot persoon. Hoe meer uren de jobcoach werd ingezet, hoe beter de duurzame inzetbaarheid van de jongvolwassen werknemers, zo blijkt uit het onderzoek. Veelal komen jobcoaches langs op de werkvloer, maar soms is er ook huisbezoek. De coaches helpen met allerlei zaken zoals het leren bewaken van eigen grenzen, omgaan met stress op het werk of het vinden van een goede balans tussen werk en privé.

Tevreden werknemers

Vaak hebben de jobcoaches ook contact met de werkgever om voorkomende problemen te bespreken en advies te geven over allerlei praktische regelingen en dergelijke. Jobcoaches zijn meestal in dienst bij jobcoachorganisaties en worden ingezet door een gemeente of UWV. De werknemers die meededen in het onderzoek waren gemiddeld 30 jaar oud en waren vaak al een half jaar – met begeleiding – aan het werk. Zij zijn heel tevreden over hun jobcoach. De mate waarin de jobcoach hen iets oplevert, beoordelen ze gemiddeld met een 8,2.

Aniek de Lange

Aniek de Lange is onderzoeker bij het Trimbos-instituut. ‘Je ziet in het onderzoek dat in de eindmeting na een half jaar er wat meer discrepantie is tussen de wensen van de werknemer en de mogelijkheden die zijn of haar werk biedt. Dat is natuurlijk niet heel erg raar. Zeker bij wat minder uitdagend werk kan het enthousiasme voor het werk na verloop van tijd wat afnemen. Daarom zou ik er ook voor willen pleiten dat jobcoaches ook daar wat meer aandacht aan besteden. Wat kan en wil een werknemer nog meer? Past de baan nog steeds evengoed als in het begin?’

Schakel tussen werkgever en werknemer

Onderzoeker De Lange stelt dat het onderzoek laat zien dat jobcoaches wezenlijk bijdragen aan een ‘duurzaam werkverband’. ‘Het gaat hier om mensen die ondanks hun – soms flinke – problematiek werken en blijven werken. Jobcoaches zijn daarbij belangrijk. Ze vormen een mooie schakel tussen werknemer en werkgever. Neem het voorbeeld van een werkgever die zijn werknemer wat tips geeft om het werk wat makkelijker te maken. Die raakt daarvan echter in de stress want voor die werknemer is het vasthouden aan een bepaalde structuur juist belangrijk. Zo’n jobcoach kan dat uitleggen, waardoor verdere problemen worden voorkomen.’

Over het onderzoek

In totaal zijn 134 jobcoachtrajecten van 84 jobcoaches een half jaar gevolgd. Jobcoaches en werknemers vulden aan het begin een vragenlijst in en aan het eind nogmaals. Halverwege werden de jobcoaches telefonisch geïnterviewd. Daarnaast is een kwalitatief verdiepend onderzoek uitgevoerd waarbij negen werknemers, hun jobcoaches en de werkcontext betrokken waren en werden er drie bijeenkomsten georganiseerd voor deelnemende jobcoaches en beleidsmedewerkers.

Zwart op wit

Vanuit de gemeente Apeldoorn was beleidsmedewerker Janneke Oude Alink nauw betrokken bij het onderzoek. Zij is blij met de uitkomsten ervan. ‘Natuurlijk wisten wij wel dat de inzet va jobcoaches verschil kan maken, maar het is wel belangrijk om kennis te objectiveren en te verdiepen. Het onderzoek laat zien dat mensen zelf aangeven dat ze die steun van jobcoaches nodig hebben en dat het hen daadwerkelijk helpt om hun baan te houden.’

Maatwerk

‘Je hoeft die jobcoaches ook niet voor iedereen in te zetten’, vervolgt Oude Alink. ‘Het is echt maatwerk.’ De Lange benoemt daarbij dat de inzet van jobcoaches relatief beperkt is. ‘In het begin van het onderzoek betrof het aantal contacturen tussen werknemer en jobcoach gemiddeld 4,8 per maand. Een half jaar later, als mensen goed op hun plek zitten, is dat teruggelopen naar 3,7 uur per maand. De jobcoaches zelf geven ook aan dat dat voldoende is.’

Janneke Oude Alink

Janneke Oude Alink is strategisch adviseur Werk en Inkomen bij de gemeente Apeldoorn. ‘Als gemeente staan we voor de uitdaging mensen die psychisch kwetsbaar zijn te ondersteunen zodat zij naar vermogen mee kunnen doen in de samenleving. Dus we kijken hoe we de ondersteuning het beste vorm kunnen geven, hoe we de samenwerking tussen werk en zorg kunnen verbeteren, en we onderzoeken op welke wijze jobcoaching zich verder moet ontwikkelen. Want werk is natuurlijk voor iedereen belangrijk.’

Verbeterpunten

Het onderzoek laat ook een aantal verbeterpunten zien. Zo is het belangrijk dat er een betere afstemming komt tussen zorgverleners en jobcoaches. De Lange: ‘Het kan niet zo zijn dat een jobcoach zijn best doet om iemand minder stress te laten ervaren op de werkvloer, terwijl een andere hulpverlener diezelfde persoon vertelt dat als werk zoveel stress oplevert hij of zij er beter mee kan stoppen.’ Oude Alink: ‘Daarnaast is het belangrijk dat jobcoaches goed worden opgeleid zodat ze weet hebben van allerlei psychische problematiek, maar ook de vaardigheden hebben om op de werkvloer met stigma’s over mensen die psychisch kwetsbaar zijn om te gaan.’

Doorstromen naar andere baan

Een laatste aandachtspunt is dat jobcoaches eigenlijk nog te beperkt worden ingezet. Oude Alink: ‘Het onderzoek laat zien dat er een hele goede match moet zijn tussen de werknemer en de baan. Dus laat zo’n jobcoach al meehelpen bij het vinden van zo’n baan. En minstens zo belangrijk: wat als de coaching ophoudt en er ontstaan problemen? Of de werknemer wil verder doorstromen naar een andere baan. We moeten echt gaan kijken hoe we het zo organiseren dat jobcoaches bredere mogelijkheden krijgen om ook dan begeleiding te bieden. We weten dat de inzet van jobcoaches werkt, dus moeten we er ook optimaal gebruik van maken.’

Vakkundig aan het werk

Om gemeenten beter op weg te kunnen helpen, voert ZonMw op verzoek van het ministerie van SZW en in nauwe samenwerking met Divosa, SAM, VNG, UWV en VWS de kennisprogramma’s Vakkundig aan het werk uit. Deze programma’s leveren kennis op voor gemeenten om de dienstverlening op het terrein van Werk en Inkomen te verbeteren.

Meer weten?

Colofon

Tekst: Marcel Senten

ZonMw stimuleert gezondheidsonderzoek en zorginnovatie. ZonMw financiert gezondheidsonderzoek en stimuleert het gebruik van de ontwikkelde kennis - om daarmee de zorg en gezondheid te verbeteren. ZonMw heeft als hoofdopdrachtgevers het ministerie van VWS en NWO.

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website