Doen wat bewezen zinnig is, laten wat bewezen onzinnig is en samen dat onderzoeken waarvan we niet weten of het zinnig is. Dat is de gezamenlijke ambitie van patiënten, zorgprofessionals, ziekenhuizen, overheid en verzekeraars in het programma Zorgevaluatie en Gepast Gebruik (ZE&GG). ZonMw is strategisch partner van dit programma.

‘In Nederland doen we al lang onderzoek naar wat goede zorg is,’ zegt Sjoerd Repping. Hij is hoogleraar Zinnige Zorg bij het Amsterdam UMC en voorzitter van ZE&GG. ‘Toch weten we vaak niet of de zorg die we geven zinnig is of niet.’ ‘In zeker de helft van de gevallen is niet wetenschappelijk aangetoond welke behandeling of diagnostiek voor welke patiënt het meest effectief is,’ vult Hannie Bonink, directeur programma’s van ZonMw aan. Tegelijkertijd vindt nieuwe kennis over zinvolle zorg in de praktijk onvoldoende toepassing, zeggen Bonink en Repping. Er valt dus nog veel effectiviteits- en kwaliteitswinst te halen.

Foto van twee personen
Hannie Bonink en Sjoerd Repping

Onderbouwing en toepassing

Dat is ook wat ZE&GG beoogt. Het programma vloeit voort uit het Hoofdlijnen Akkoord medisch-specialistische zorg dat in 2018 is gesloten. De partijen die samen verantwoordelijk zijn voor de medisch-specialistische zorg – zorgprofessionals, zorgaanbieders, zorgverzekeraars, patiënten en de overheid – hebben daarin samen afgesproken te werken aan verbetering en kostenbeperking van de zorg. Daarvoor zijn betere onderbouwing van de geleverde zorg en snellere toepassing van nieuwe kennis voorwaarden.

Meer impact

Bij de programma-uitvoering werkt ZE&GG samen met ZonMw. ‘Het programma Doelmatigheids-Onderzoek heeft al veel kennis opgeleverd. Met de implementatie van deze kennis in de klinische praktijk gaan we meteen aan de slag,’ vertelt Repping. ‘Door onze samenwerking zal dat ook beter en sneller lukken,’ verwacht Bonink. ‘Als ZonMw kunnen wij van onderzoekers vragen eraan te werken, en eisen stellen over de verwerking van nieuwe kennis in richtlijnen. Maar als dat niet gebeurt, houdt het voor ons op. Wij hebben de ZE&GG-partijen dus hard nodig.’
De Federatie  Medisch Specialisten gaat zich inzetten voor het naleven van de richtlijnen door haar leden, meldt Repping. ‘Wij verwachten dat een gesprek met een voorzitter van een wetenschappelijke vereniging meer impact heeft dan een gesprek met ZonMw.’

Ingewikkeld proces

Succesvolle implementatie vraagt de inzet van álle betrokken partijen, benadrukt Repping. ‘Onderzoeksresultaten moeten eerder in richtlijnen terechtkomen en sneller landen op de werkvloer, medisch specialisten en verpleegkundigen moeten hun werkwijze veranderen. Voor die veranderingen moeten ook ziekenhuizen zijn toegerust. Daar ligt een taak voor het ziekenhuisbestuur. En de zorgverzekeraar heeft een belangrijke rol bij het realiseren van de veranderingen, door er de financiële voorwaarden voor te scheppen.’

 ‘Partijen moeten leren samen de oplossing te zoeken’

Langer consult

De betrokkenheid van de patiëntenverenigingen is nodig om na te denken over de vraag hoe je goed kunt omgaan met patiëntenvoorkeuren, zegt Bonink. ‘Uit ervaring weten we dat het goed werkt om met patiënten hierover het gesprek aan te gaan.’ Repping: ‘Als uit onderzoek blijkt dat een bepaalde behandeling niet werkt, is het belangrijk dat patiënten niet om die behandeling blijven vragen. Een voorbeeld: vroeger gaven we paren die zwanger wilden worden maar bij wie dat niet lukte, altíjd meteen een vruchtbaarheidsbehandeling. Door evaluatieonderzoek zijn we erachter gekomen dat afwachten voor patiënten met een goede prognose even effectief is. Een gesprek daarover met een paar met een kinderwens kun je niet in 10 minuten voeren. Het helpt als zo’n consult een half uur mag duren. Anders is tijd een belemmerende factor bij het toepassen van nieuwe kennis.’

Cirkel van gepast gebruik

ZE&GG werkt met de ‘Cirkel van gepast gebruik’. Die bestaat uit een steeds terugkerend proces van agenderen, evalueren, implementeren en monitoren van aan te pakken zorgthema’s. Omdat de onderzoeksmiddelen beperkt zijn en de kennisvragen schier onuitputtelijk, begint het proces met prioriteiten stellen. De betrokken partijen hebben inmiddels de onderwerpen voor de eerste ronde evaluatieonderzoeken vastgesteld. Op basis van de kennisagenda’s van alle afzonderlijke partijen hebben ze samen gekozen voor vragen op het terrein van diagnostiek en nazorg of follow up.  De eerste oproep tot het indienen van voorstellen is recent gesloten, verklaart Bonink.

‘We willen liefst kwalitatief goede onderzoeksvoorstellen over grote onderwerpen met veel impact’

Gezondheidswinst

Op de onderwerpkeuze zelf heeft ZonMw geen invloed gehad. ‘Met ZonMw bespreken we hoe we de béste onderzoeksvoorstellen kunnen krijgen,’ verklaart Repping over de taakafstemming. ‘Bij ZE&GG beslissen wij op basis van relevantie. Waar is de meeste gezondheidswinst te boeken? Waar gaat het om de grootste patiëntengroep? ZonMw beoordeelt de kwaliteit. Het liefst willen we kwalitatief goede onderzoeksvoorstellen over grote onderwerpen met veel impact.’ ‘Bonink: ‘Het hoofdlijnenakkoord is immers ook opgesteld om de kostenstijging in de gezondheidszorg af te remmen.’

‘We vinden elkaar op het gemeenschappelijke doel: de zorg beter maken door onderzoek’

Win-win

Ook met goede voorstellen kent de uitvoering van evaluatieonderzoek de nodige knelpunten, vertellen Repping en Bonink. ‘De onderzoeken duren vaak veel langer dan gepland, de onderzoekers hebben veel administratieve barrières te nemen en lang niet alle ziekenhuizen doen mee. De vraag is hoe we met elkaar kunnen zorgen dat evaluatieonderzoeken makkelijker en sneller gaan verlopen.’ Bonink: ‘In de barrières hebben wij bij ZonMw veel inzicht.’ Repping: ‘Bij het nadenken daarover hebben we ZonMw dus hard nodig. Samenwerking werkt alleen als je er een win-win-gevoel bij hebt. Dat hebben we allebei heel sterk. We vinden elkaar op het gemeenschappelijke doel: de zorg beter maken door onderzoek.’

Experiment

De samenwerking past goed in de zoektocht van ZonMw om onderzoek beter in de praktijk te laten landen en te komen tot de juiste onderzoeksvragen. ‘Als je de goede vragen onderzoekt is de kans dat er straks wat met de resultaten wordt gedaan ook veel groter,’ denkt Bonink. ‘En nu het veld de onderwerpen voor onderzoek zelf uitkiest, zal ze die des te meer als eigen projecten ervaren en is het draagvlak voor de resultaten groter. Dat is wat we hopen. Of dat echt zo is, gaan we de komende jaren ontdekken.’

ZE&GG en het Hoofdlijnenakkoord Medisch Specialistische Zorg (HLA-MSZ)

In het Hoofdlijnenakkoord Medisch Specialistische Zorg hebben acht organisaties in de zorg hun handtekening gezet onder afspraken om te komen tot verbetering van de zorgkwaliteit, de toegankelijkheid en betaalbaarheid van zorg. Dit zijn de Federatie Medisch Specialisten (FMS), Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ), Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra (NFU), Patiëntenfederatie Nederland, Zelfstandige Klinieken Nederland (ZKN), Zorgverzekeraars Nederland (ZN), Verpleegkundigen en Verzorgenden Nederland (V&VN) en het ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport (VWS). Na een kwartiermakersfase onder leiding van prof. dr. Sjoerd Repping is het programma Zorgevaluatie en Gepast Gebruik (ZE&GG) opgezet. Het programma wordt gefaciliteerd en gemonitord door Zorginstituut Nederland, met ZonMw als strategisch partner. 
 

Tekst: Veronique Huijbregts
Foto: studio Oostrum
Publicatiedatum: 27 januari 2020

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website