Dan sta je daar met een plastic tasje buiten de gevangenis. Wat nu? Veel jongeren weten - na detentie - niet meer hun weg te vinden in de maatschappij. De kloof tussen binnen en buiten is groot. De LOBBY onderzoekt met jongeren in Rotterdam hoe die kloof te dichten. Hoe valt te voorkomen dat zij op straat belanden?

Hij heeft het over het leven binnen en buiten. Over de rust in de gevangenis, over de stress die buiten weer toeslaat. Over het moment dat je met een plastic zakje weer buiten staat. En dan? ‘Op de straat is geen liefde, weet je’, zegt de 20-jarige Michel ernstig. Maar een nieuw leven opbouwen is allesbehalve makkelijk. Het snelle geld lonkt. De 19-jarige Tay knikt.

Hij heeft zelf niet eerder écht vastgezeten, maar is wel al een paar keer door de politie opgepakt. Beide jongens hebben al een hoop meegemaakt en stonden al op jonge leeftijd op eigen benen. Met alle gevolgen van dien. Michel: ‘Ik heb dingen gezien.’

Michel en Tay
Michel en Tay

De twee jongens zoeken nu rust en stabiliteit en volgen een traject bij  De Nieuwe Kans in Rotterdam. De Nieuwe Kans is niet de enige organisatie in Rotterdam waar ex-gedetineerde jongeren terecht kunnen, vertelt Hannah van Luttervelt, projectleider van De LOBBY.  In dit project werken Exodus, Young in Prison,  Stichting Zwerfjongeren Nederland en social designbureau Afdeling Buitengewone Zaken samen. In dit ‘ontwerpend onderzoek’ staat de volgende vraag centraal: Wat is nodig om te voorkomen dat jongeren na detentie in een gat vallen en dak- of thuisloos worden? Hoe kan die overgang tussen binnen en buiten beter vorm krijgen? ‘De verhalen en ideeën van jongeren zijn hierbij leidend’, benadrukt Luttervelt. Die inzichten zijn op verschillende manieren verzameld.

Zo maakte Tobias Ponsion, begeleider bij Young in Prison, een podcastserie waarin hij jongeren met een detentieverleden interviewde. Hij ging met hen in gesprek over thuisvoelen, binnen en buiten, over de obstakels waar ze eenmaal buiten de bak tegenaan liepen. Het leidde tot mooie gesprekken, waarin jongeren eerlijk vertellen hoe een luisterend oor werd gemist. ‘Iemand die mijn ideeën serieus neemt’ en ‘Ik had geen idee wat ik moest doen toen ik vrij was.’ Maar ook ‘Naar buiten gaan is net zo zwaar als naar buiten moeten.’

Ontwerpsessies

En de initiatiefnemers van de LOBBY legden de afgelopen maanden contact met Rotterdamse hulporganisaties om de moeizame overgang tussen ‘vastzitten en vrijkomen’ nog beter in beeld te krijgen. De podcastserie werd bijvoorbeeld opgenomen op locatie bij de Rotterdamse Douwers, een netwerk van ‘Rotterdammers die niet langs de zijlijn willen staan’.  

Tijdens verschillende ontwerpsessies op locaties gingen ze met jongeren in gesprek, ook bij De Nieuwe Kans. Ook Michel leverde input.

Luttervelt vouwt een groot bord op tafel uit en zet een pion neer. De ene kant staat voor binnen de gevangenis, de andere voor buiten. Zo begon ze het gesprek met de jongeren. Interactief. Wat heb je nodig? Wat kan beter? Met die input ging Luttervelt - van huis uit ontwerper - aan de slag. ‘Dat is ontwerpend onderzoek, al doende lerend en makend.’

Ook jongeren die nog vastzitten, worden bij de LOBBY betrokken en om hun mening gevraagd. Hiervoor ontwikkelden de ontwerpers een soort gespreksdoos. ‘Het viel niet mee om binnen te komen bij de Justitiële Jeugdinrichtingen en Penitentiaire Inrichtingen (PI), maar door vol te houden, is het gelukt om een grote ontwerpsessie te houden in het Kompascollege, de school van Justitiële Jeugdinrichting De Hartelborgt.

Brug

Met name ‘de brug’ tussen binnen en buiten ontbreekt, hoort ze vaak.  ‘De professionals binnen, waar jongeren soms ook echt wel een band mee opbouwen, komen ze buiten niet meer tegen. Zo ontstond het idee om een kapper - die wel regelmatig in de PI komt - contact met de jongeren te laten leggen.’

Het idee kwam niet uit de lucht vallen: Camiel Hageman, begeleider bij Exodus, heeft zelf ook de kappersopleiding gevolgd. Een van de ontwerpsessies werd dan ook bij een barbershop georganiseerd. Een bekend gezicht, een laagdrempelig contact, dát is precies wat de jongeren zeggen te missen. Luttervelt: ‘We dachten eerst aan een fysieke inloopruimte waar jongeren na detentie terecht kunnen, maar die ruimte hebben de Rotterdamse Douwers eigenlijk al. Ons advies is dan ook niet om een nieuwe organisatie op te zetten. Er is al veel aanbod, maar de verbinding onderling ontbreekt.

Paddenstoel

Daar is Toine Bakermans, docent en begeleider bij De Nieuwe Kans het helemaal mee eens.  ‘Iedereen zit toch op z’n eigen paddenstoel. Daar is nog wel een wereld te winnen en dat is precies wat De LOBBY nu onderzoekt.’

Bakermans weet hoe lastig het is om een nieuw leven detentie op te bouwen. ‘Er zijn nogal wat obstakels en deze jongeren willen alles snel-snel.’ Hij weet waar hij over praat, zelf zat hij meer dan 20 jaar vast totdat hij op zijn 45e besloot zijn leven om te gooien. Inmiddels werkt hij alweer jaren bij De Nieuwe Kans.

Docent en begeleider Toine Bakermans van De Nieuwe Kans met Michel en Tay

Buideltasje

De vormgevers van De LOBBY hebben - toen ze de verhalen hoorden over de plastic tas waarmee de jongeren vaak de PI uitkomen - een buideltasje ontworpen. Michel heeft een beter idee: ‘Dat moet volgens mij een rugzak zijn, die gebruikt kan worden om weer naar school of werk te gaan.’ Hannah van Luttervelt knikt enthousiast. ‘In die tas zit dan bijvoorbeeld ook een strippenkaart voor barber Camiel of voor een lunch bij De Nieuwe Kans.’

De LOBBY

De LOBBY is een verkenning van de overgang van vastzitten naar vrijkomen. Samen met jongeren met detentie-ervaring wordt onderzocht hoe deze overgang beter vorm kan krijgen. De verhalen en ideeën van jongeren zijn hierbij leidend en vormen het beginpunt van dit ontwerpend onderzoek. De LOBBY is een initiatief van Exodus, Young in Prison en Afdeling Buitengewone Zaken en Stichting Zwerfjongeren Nederland. Het wordt ondersteund door ZonMw.

Tips uit Rotterdam

  • Luister goed naar de jongeren zelf en zet hun ervaring centraal, niet het systeem en de processen.
  • Zorg voor bruggenbouwers binnen en buiten de muren van de PI.
  • Zorg voor een goed overzicht van al het aanbod.

Meer informatie

Redactie: Jessica Maas, Fotografie: Bas Losekoot, Eindredactie: ZonMw

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website