Het stigma rondom dakloosheid is hardnekkig. Dus wordt er van alles ingezet om dat te bestrijden: Een soepkar in Arnhem, een voetbaltraining in Rotterdam, een metamorfose in Amsterdam. Er is zelfs een fotograaf die dromen van mensen aan de zijlijn probeert te vangen. Al deze zaken werken vooral goed met een flinke dosis creativiteit, empathie én hulp van de doelgroep.

‘Een van de belangrijkste redenen voor terugval? Waarom mensen weer terug op straat belanden? Dat is eenzaamheid.’ Maatschappelijk werker Eldrick Diaz uit Den Bosch - betrokken bij Zachte landing in de wijk - heeft daar misschien wel dé kern te pakken. Een dak is nog maar het begin; om terugval te voorkomen is meer nodig. Uit de lokale initiatieven van Beschermd Thuis blijkt hoe stigma en vooroordelen herstel in de weg kunnen staan. Op allerlei manieren worden door het land bruggen geslagen en dat levert interessante inzichten op.

Diaz, die zelf voor Housing First mensen begeleidt in Den Bosch, weet hoe complex ‘de weg van herstel’ in de praktijk is. ‘Iedereen is het eens met een uitspraak als ‘mensen verdienen een tweede kans’, totdat het heel dichtbij komt. Dan wordt het ingewikkeld.’ Veel van zijn cliënten hebben bovendien last van zelfstigma. Ze zijn zich terdege bewust van al die vooroordelen die er leven. Ze weten hoe het voelt om genegeerd te worden, kennen die wegkijkende blikken maar al te goed en sluiten zich daarom maar af voor die buitenwereld.

Zo ook M’hammed Akrim, ervaringsdeskundige bij Maatschappelijke Opvang Den Bosch. Hij vertelt hoe hij de eerste maanden in zijn nieuwe flat nauwelijks geluid durfde te maken, uit angst voor boze buren.Het is ook dit verhaal dat Akrim deelt tijdens bewustwordingsbijeenkomsten die - apart voor professionals en buurtbewoners - in twee wijken in Den Bosch worden georganiseerd. Pittige bijeenkomsten waarbij zowel gevolgen van stigma, maar ook de emoties van de bezorgde buurtbewoners openlijk worden besproken.

Zachte Landing is nog maar één voorbeeld, 50 kilometer verderop in de wijk Gageldonk in Breda bouwt Remi Postelmans  van de Stichting Maatschappelijke Opvang Breda e.o. aan een Prettige Woonomgeving. Postelmans weet wat er voor activiteiten allemaal in de wijk worden georganiseerd en legt contact met de oud-cliënten die in deze groene wijk hun bestaan proberen op te bouwen. Dat werkt. ‘Die kerel weet waar over ik praat’, zegt Sander kernachtig. Postelmans kent het leven op straat en alle verleidingen die daarbij horen maar al te goed. Inmiddels zet hij zijn ervaringen alweer vijf jaar professioneel in.

Ervaringsdeskundige Remi Postelmans in gesprek
Ervaringsdeskundige Remi Postelmans in gesprek

Met ervaring

Die ‘professionele nabijheid’ is een ander cruciaal punt van veel lokale projecten. Vóór en dóór de doelgroep. In Dordrecht heeft de 53-jarige Raymond - zelf ook dakloos geweest - posters in de stad opgehangen van het project Huisvestingsprototype.

De posters roepen mensen met een acute woningnood op om een vragenlijst in te vullen. Projectleider Mirjam van den Hoek, een sociaal ondernemer met veel ervaring in de maatschappelijke opvang, is helder. Ze wil dakloosheid niet oplossen maar voorkomen. In samenwerking met een vastgoedondernemer gaan ze het komende jaar acuut woningzoekenden huisvesten. Zij vormen samen een wooncollectief. ‘Heel veel mensen die nu op straat belanden, zijn niet verslaafd en hebben geen psychische problemen. Maar als je te lang wacht, wel. Een half jaar in de opvang is echt wel traumatiserend.’

Ook bij Straatzaken in de Wijk in Arnhem telt ervaring. Fay, Johan, Martijn, Ab, Benjamin en Leo - stuk voor stuk mensen met kennis van de straat - hebben zelf nieuwe bruggen bedacht. Van buurtlunch, droombollenactie, tot buddyproject en kerstballen met een wens. Fay vertelt hoe ze buren van het Droombankje, een nieuwe kleinschalige opvang in Nijmegen, heeft uitgenodigd voor een lunch tijdens het eerste klusweekend. Het werd een groot succes, klinkt het trots. Buurtbewoners bleven hangen, boden hulp aan. ‘Later hebben we zelfs van bewoners van een straat verderop een grote kaart gekregen. Welkom!’

Fay weet hoe belangrijk dat warme welkom in een buurt is. Mensen die lang op straat hebben geleefd, hebben juist behoefte aan dat gewone contact. Een buurman die z’n hand opsteekt en een praatje maakt, kan het verschil al maken. In de Rotterdamse wijk Kralingen komen buurtbewoners regelmatig een kijkje nemen bij de voetbaltraining van Stichting Ontmoeting. Brian Heijman, professionele trainer van Excelsior, is hier elke woensdag met zijn team te vinden. Het is meer dan potje voetballen, weet trajectbegeleider Pascal van den Hoek. ‘Dit gaat over meedoen in de wijk, over saamhorigheid en het kan mensen nét dat extra zetje in de goede richting geven.’

Aandacht

Meedoen, erkenning en aandacht. Het zijn woorden die vaak terugkeren in de lokale projecten. In het TINO-traject , waar jongeren al klimmend hun weg weer vinden, gaat het om de persoonlijke aandacht van de begeleiders. Tijdens het traject ligt de focus niet op de problemen van de jonge deelnemers, maar op hun talenten en kwaliteiten. Kwaliteiten die ze juist - niet ondanks maar dankzij - hun verleden hebben ontwikkeld. Oud-deelnemer Siham Hussein: ‘Ik had het gevoel dat er van alles mis met me was. Maar mijn problemen zijn maar de helft van het verhaal.’

Ook in Amsterdam ligt de nadruk op de bezoekers, wat zíj́ willen. Daar gaf een bijzonder gezelschap van festivalbouwers, bezoekers en hulpverleners inloophuizen van de Regenboog Groep een make-over. De wensen van de bezoekers stonden hierbij centraal. ‘Een mooie inrichting geeft mensen ook een gevoel van eigenwaarde’, zegt Robert-Jan Glas van Homebass Foundation.

Dromen

Ook fotograaf Peter van Beek brengt met zijn fotoserie Present niet de problemen maar de dromen van mensen zonder dak of papieren in beeld.  De bezoekers van de Pauluskerk, een toevluchtsoord voor deze mensen in Rotterdam, dromen van volle zalen, een eigen naaiatelier of eigen tuin. Zoals Abu, kleermaker uit Soedan, zegt: ‘Een passie laat zien wie je bent als mens.’

Kleermaker Abu (met hoed) maakte kleding voor de modeshow verzorgd door bezoekers van de Pauluskerk

Ook bij DE LOBBY (voorheen DE PLEK), waar Rotterdamse jongeren die net uit detentie komen, centraal staan. Samen met deze jongeren is onderzocht hoe de kloof tussen binnen en buiten de gevangenismuren gedicht kan worden. Een nieuw leven opbouwen is niet makkelijk en het snelle geld lonkt. Maar zoals de 20-jarige Michel zo mooi verwoordt: ‘Op de straat is geen liefde.’ Bekende en vertrouwde gezichten die zowel binnen als buiten de gevangenismuren opereren worden gemist. Een mogelijk originele oplossing: Een kapper die zowel binnen als buiten jongens knipt.

Dát is misschien nog een verrassende gemene deler van alle verschillende projecten. Creativiteit, innovatie en humor blijken in ieder geval overal goede bestrijdingsmiddelen tegen stigma en stereotypes.

Meer informatie

Redactie: Jessica Maas, Fotografie: Bas Losekoot, Eindredactie: ZonMw

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website