Voorkomen is beter dan genezen. Voor gemeenten is dit een goed uitgangspunt bij het vormgeven van het sociale domein.

Inhoud

Wanneer burgers gezond zijn, kunnen zij beter participeren in de maatschappij. Preventie heeft voordelen op zowel sociaal-economisch vlak als voor de gezondheid van burgers, en is daarmee een voorwaarde voor burgerparticipatie. Het organiseren van preventie is lastig: waar begin je? Waar leg je de nadruk op? Hoe weet je wat werkt? 

Hieronder vindt u voorbeeldprojecten waarin de nadruk ligt op het voorkomen van gezondheidsproblemen en eenzaamheid. 

Voorbeeldprojecten

Lang Leve Thuis

Ouderen weten vaak niet waar zij met hun hulpvraag terecht kunnen of hebben geen goed beeld van hun zorgbehoefte. Hulpverleners benaderen ouderen actief om de vraag achter de voordeur te achterhalen. De ouderen in dit project maken gebruik van onder andere telefooncirkels, huisbezoeken en ontmoetingsactiviteiten/sociale activiteiten. Lang leve thuis draagt bij aan het welbevinden van kwetsbare ouderen. Door het eigen netwerk uit te breiden en in te zetten, wordt de zorg in eerste en tweede lijn minder belast.

Het project gaat niet zozeer over (medische) zorg, als wel over welbevinden en persoonlijke en praktische ondersteuning in de thuissituatie.

Samen gezond in Laarbeek

Een 'afvalrace', dat was hoe het idee voor het project Samen gezond in Laarbeek ontstond. De gemeente vroeg burgers te brainstormen over ludieke manieren om inwoners te motiveren tot een gezondere levensstijl. Dat werd Samen gezond in Laarbeek. De 4 dorpskernen strijden tegen elkaar om zo gezond mogelijk te worden. En dat werkt: 69 procent gaf aan zich gezonder te voelen, 90 procent van de teamleden verloor gewicht.

Samen gezond in Laarbeek had een groot bereik: met de 102 activiteiten werden ruim 13.000 deelnemers bereikt. Omdat het initiatief uit de burgers zelf kwam, waren zij gemotiveerd hun eigen netwerk in te zetten. Bovendien zorgde het spel-element voor een extra stimulans.

Buurtkracht: samen naar een gezonde en leefbare buurt

Zuid-Limburg heeft een hoger dan gemiddeld percentage burgers met overgewicht en een lage ses (sociaal-economische status). Het bijzondere aan het project Buurtkracht is dat niet de gemeente, maar de burgers zelf bepalen waaraan zij behoefte hebben en initiatieven nemen om in hun behoeften te voorzien. De gemeente wilde de samenhang in deze initiatieven coördineren en faciliteren. 

Succesfactoren bij het project waren:

  • Samenwerking (gemeente en externe partijen, zoals huisartsen)
  • Contextgericht werken (vanuit wijk, school, etc.)
  • Inzicht in de wijk, problematiek, leefstijl etc.
  • Onderzoek om effecten zichtbaar te maken

Buurtkracht richtte zich op mensen met een verhoogd gezondheidsrisico, met name door overgewicht. Ook roken, alcoholgebruik, depressie en diabetes waren onderdeel van het project. De grootste winst is behaald bij het omlaag brengen van het percentage rokende volwassenen: dat daalde met 20 procent.  

Haagse Aanpak Gezond Gewicht (HAGG)/Gezond Gezind

Hoe maak je mensen bewust van hun eet- en beweeggedrag? Hoe zorg je voor verandering? 

In een Haagse krachtwijk is onderzocht hoe mensen bewust kunnen worden van hun eet- en bewegingspatroon en hun levensstijl gezonder kunnen maken. De aanpak van Gezond Gezind was geïntegreerd en wijkgericht. De gemeente was de initiatiefnemer en hield het proces in gang. De gemeentesecretaris was ambassadeur van deze aanpak.

Belangrijk bij de aanpak was bewonersparticipatie. Het streven was de ideeën zoveel mogelijk te laten ontwikkelen en uitvoeren door de bewoners zelf. De mix van interventies was zodanig dat alle gezinsleden gestimuleerd werden de gezondheid te bevorderen en uiteindelijk overgewicht terug te dringen.

Naast de partijen uit het Intentieakkoord waren ook andere partijen betrokken zoals scholen, sleutelfiguren uit etnische minderheidsgroepen en sportverenigingen.

De verschillende deelnemers beschreven dat hun blik is veranderd door de pilot en dat zij nieuwe inzichten hebben verkregen door met elkaar van gedachten te wisselen. De eerste stappen zijn gezet om verandering te realiseren.

Kinderen in Beweging Gemeente Zwolle (Zwolle Gezonde Stad)

Eén op de 7 kinderen in Nederland heeft overgewicht. In sommige wijken in Zwolle was dit percentage zelfs 20 procent. Met het project Zwolle Gezonde Stad werden kinderen betrokken bij het aantrekkelijk inrichten van de openbare ruimte, om hen te motiveren te bewegen en buiten te spelen. Met resultaat: in 2012 was het percentage te zware kinderen gedaald naar 12 procent, tegenover bijna 14 procent in 2009. Het percentage kinderen met overgewicht daalde in Zwolle sneller dan het landelijk gemiddelde.

Om dit project te kunnen financieren werkte de gemeente samen met private partijen; voor hen een kans om maatschappelijk verantwoord te kunnen ondernemen.

Alcoholmatiging Jeugd in de Achterhoek en Stedendriehoek

Hoe zorg je als gemeente dat beleid gehandhaafd wordt en de implementatie ervan gewaarborgd blijft? Kortom: dat het nieuwe beleid niet langer 'nieuw' is, maar 'gewoon' wordt? 

Het project 'Alcoholmatiging Jeugd in de Achterhoek en Stedendriehoek' is een voorbeeld van monitoring en borging van beleid. In 10 jaar tijd is het alcoholgebruik onder jongeren van 10 tot 18 jaar sterker gedaald dan in de rest van Nederland. Dit resultaat is behaald door een combinatie van voorlichting, handhaving en regelgeving.

Maar daarmee is de implementatie van het project niet klaar. Volgens projectleider Cobi Izeboud, is praten de belangrijkste sleutel tot borging. Niet alleen met wethouders, maar ook afdelingshoofden bij gemeenten. Omdat dit project concrete doelen heeft, is het makkelijker goede borging waar te maken.

Jeugd in ontwikkeling in Scherpenzeel (JOS)

In Scherpenzeel werkten alle betrokken partijen samen aan een samenhangend jeugdbeleid voor kinderen van 0 tot 18 jaar. Hieronder vallen de gemeente, scholen, kinderopvang, peuterspeelzaal en het CJG, maar ook de ouders. 

Gerda Beukhof, beleidsmedewerker onderwijs bij de gemeente Scherpenzeel: 'Ik ben vooral trots op het gegeven dat we zo een totaalprogramma hebben gerealiseerd. Geen los zand, maar een samenhangend geheel. Dat voorkomt versnippering van beleid en budgetten'

Percepties over somberheid en depressie bij ouderen

Veel ouderen hebben depressieve gevoelens. Screening is een goede methode om depressieve symptomen vroegtijdig te signaleren en een klinische depressie te voorkomen. Toch zijn screening en de daaropvolgende behandeling niet altijd effectief. Dat komt omdat niet bekend is wat de behoeften zijn van ouderen die somber zijn.

In dit onderzoek zijn meningen van ouderen (75+) in kaart gebracht over de oorzaken van hun somberheid en de oplossingen.

ZonMw stimuleert gezondheidsonderzoek en zorginnovatie. ZonMw financiert gezondheidsonderzoek en stimuleert het gebruik van de ontwikkelde kennis - om daarmee de zorg en gezondheid te verbeteren. ZonMw heeft als hoofdopdrachtgevers het ministerie van VWS en NWO.

Meer informatie

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website