Cluster Preventie richt zich op het behouden en bevorderen van gezondheid, kwaliteit van leven en maatschappelijke participatie. We sluiten aan op de 4-jaarlijkse cyclus voor gezondheids- en preventiebeleid, Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2018, NWA Kennisagenda Preventie, Nationaal Preventieakkoord en de Kennisagenda Samen Gezond Leven.

Doelen

Kaders van VWS

Cluster Preventie ondersteunt de van oudsher decentrale aanpak in preventiebeleid (Landelijke nota gezondheidsbeleid 2020 t/m 2024). Met subsidiemogelijkheden en kennis ondersteunen we lokale en regionale partijen, kennisinfrastructuren (academische werkplaatsen) en regionale consortia. We zorgen voor verbindingen die het mogelijk maken op regionaal en landelijk niveau van elkaar te leren.

Breed investeren in preventie blijft nodig. De belangrijke domeinen en thema’s staan op www.zonmw.nl/preventie. Preventie is in de gehele levensloop van belang en specifiek voor kwetsbare groepen.

Kennisbenutting en implementatie, effectiviteitsonderzoek, innovatie, samenwerkingsverbanden en integrale aanpak staan centraal. Mooie voorbeelden van kennisbenutting zijn de implementatie-impuls en Gemeenten Samen Gezond (aansluitend op aanbevelingen Kennisagenda Samen Gezond Leven). Leefstijlgeneeskunde en e-health zorgen voor innovatie. En effectiviteitsonderzoek geeft inzicht in werkzame elementen in leefstijlinterventies.

Cluster Preventie verzorgt voor VWS het secretariaat van het Kennisplatform Preventie. De Kennisagenda Preventie Samen Gezond Leven geeft input voor het zesde Preventieprogramma en straks het zevende Preventieprogramma.

Thema’s beleidsplan

Preventieonderzoek werkt aan een goede gezondheid voor iedereen, in het bijzonder om sociaaleconomische gezondheidsverschillen te verkleinen. Onze kennis maakt het faciliteren van een gezonde leefomgeving mogelijk én vergroot de veerkracht van mensen om zelf vorm te geven aan gezond(er) leven.

In de programma’s hebben we aandacht voor kennisbenutting en implementatie. Het beter benutten van praktijkrelevante resultaten staat centraal in de Implementatie-impuls. Maar ook in de ronde Gemeenten Samen Gezond, waarbij projectleiders die willen indienen, moeten aansluiten op de voorlopige resultaten van al lopende projecten.

De regionale consortia van bijvoorbeeld Zwangerschap en geboorte, Aan de slag met preventie en Maak ruimte voor gezondheid zorgen voor uitwisseling van kennis en expertise op lokaal, regionaal en landelijk niveau. In oproepen kunnen vaak alleen consortia aanvragen waarin onderzoekers vanuit verschillende disciplines samenwerken met praktijk, beleid en/of burgers. Bijvoorbeeld bij: Gemeenten Samen Gezond, Verbetering kwaliteit poortwachtersproces en Leefstijlgeneeskunde.

Kaders NWO

Het cluster preventie stimuleert multi- en interdisciplinair onderzoek. We dragen bij aan de route Gezondheidsonderzoek, preventie en behandeling binnen de Nationale Wetenschapsagenda (NWA) en voeren thematische NWA-calls uit.  

Met het cluster Jeugd wordt de NWA-call Big data en Kansrijke start uitgevoerd.

De consortia uit de NWA-call Schulden en Armoede zijn gestart (nieuwsbericht maart en mei 2020) en lopen tot 2023.  

De NWA-ronde ‘Gezondheidsverschillen – verhogen van het gezondheidspotentieel’ is oktober 2020 opengesteld. In 2021 vindt de beoordeling plaats van de voorstellen.

ZonMw coördineert binnen het NWO Kennis- en Innovatie Convenant (KIC) een subsidieoproep 'Leefstijl en leefomgeving'.

In steeds meer van onze subsidieoproepen kunnen alleen consortia aanvragen waarin onderzoekers vanuit verschillende disciplines samenwerken met praktijk, beleid en burgers. Dit is nodig om tot praktijkrelevante kennis en innovatie te komen.

Activiteiten en resultaten 2021

(Zesde) Preventieprogramma 2019-2022 ‘Integraal en met kennis aan de slag’

Binnen Kennisbenutting en implementatie zijn 13 projecten gestart met een implementatie-impuls en 8 projecten met het stimuleren van samenwerken aan kennisbenutting. In 2021 honoreren we projecten voor de ronde Gemeenten Samen Gezond (inclusief extra opdracht Wijkgerichte aanpak Stoppen met roken). Ook zijn er rondes voor opleidingen en richtlijnen.

Binnen Effectiviteitsonderzoek honoreren we drie consortia voor de Werkzame elementen van leefstijlinterventies op roken, alcohol en overgewicht.

Binnen Innovatie komt er nog 1 oproep. Er zijn projectleidersbijeenkomsten voor de ronden Gender en preventie, eHealth en Leefstijlgeneeskunde. De projecten van Preventie in de zorg, gericht op de eerste lijn (vijfde Preventieprogramma) ronden af in 2021.

In het najaar van 2020 worden aanvragen gehonoreerd waarin Nederland samen met andere Europese landen onderzoek gaat doen naar aanpakken om overgewicht en obesitas te voorkomen in verschillende levensfasen (JPI HDHL PREPHOBES call).

Binnen Vroege Opsporing komt een subsidieronde waarvoor ook een burgerpanel input levert en een ronde met onderzoeksvragen RIVM/Centrum voor Bevolkingsonderzoek.

Gezonde wijk en leefomgeving

Binnen 4 trajecten hebben we aandacht voor de gezonde wijk en leefomgeving:

Projecten trekken samen op in leernetwerken. Recent publiceerden we de voorlopige resultaten van de 35 projecten gezonde wijk en leefomgeving met focus op preventief gemeentebeleid, leefomgeving en gezondheid, sociaal economische gezondheidsverschillen, burgerparticipatie, positieve gezondheid, integrale aanpak en gezondheidsthema’s. Ervaringen en tips van de betrokken projectleiders helpen nieuw onderzoek verder in de oproep Gemeenten Samen Gezond.

Voor de NWA voeren we de ronde ‘Gezondheidsverschillen – verhogen van het gezondheidspotentieel’ uit. ZonMw coördineert binnen het NWO Kennis- en Innovatie Convenant (KIC) een subsidieoproep 'Leefstijl en leefomgeving'.

Zwangerschap, geboorte en gezond opgroeien

Voor Zwangerschap en geboorte vindt de laatste subsidieronde plaats en zetten we in op het ondersteunen, bestendigen en borgen van de regionale consortia Zwangerschap en geboorte. Voor Onbedoelde zwangerschap en kwetsbaar (jong) ouderschap starten in april de projecten voor de programmalijn Onderzoek en de programmalijn Praktijkverbetering. In een leernetwerk wordt de kennis ontsloten, gedeeld en geborgd.

 Bijna alle projecten Opvoeding en onderwijs en Kinderopvang ronden af. Het effectonderzoek naar de Gezonde School aanpak loopt nog door. Met het cluster Jeugd wordt de NWA-call Big data en Kansrijke start uitgevoerd

Werk, gezondheid en inkomen

De resultaten van het kennisprogramma Vakkundig aan het werk worden actief verspreid en het vervolgprogramma start. Voor de ronde Economische zelfstandigheid van vrouwen gaan 4 gemeenten in consortia aan de slag. De NWA-consortia Schulden en Armoede lopen tot 2023. Bijna alle projecten van Werk(en) is gezond zullen afgerond zijn.

Voor Verbetering kwaliteit poortwachtersproces worden projecten gehonoreerd voor versterken van de eigen regie van werknemers, vernieuwende re-integratiegerichte aanpakken en aanpakken die werkgevers in hun eigen organisatie kunnen treffen om de re-integratie van zieke werknemers te bevorderen.

Suïcidepreventie

Met het oog op de Landelijke Agenda Suïcidepreventie 2021-2025 wordt het huidige onderzoeksprogramma Suïcidepreventie tussentijds geëvalueerd en een nieuwe onderzoeksagenda ontwikkeld.

Stakeholders

Het cluster Preventie werkt samen met iedereen die een rol heeft in preventie: onderzoekers, beleidsmakers, onderwijsinstellingen, gemeenten, professionals en met burgers zelf. Ook stimuleert ZonMw samenwerking tussen deze partijen.

Opdrachtgevers

Het cluster voert opdrachten uit voor de ministeries VWS, SZW en OCW. Op verzoek van VWS verzorgen we tevens het secretariaat van het Kennisplatform Preventie.

Voor de Kansspelautoriteit wordt een kennissynthese en onderzoeksagenda preventie van kansspelverslaving ontwikkeld ter voorbereiding op een mogelijk onderzoeksprogramma.

Het cluster Preventie werkt met NWO samen rond de Nationale Wetenschapsagenda (NWA).

Ook stemmen we af en werken we samen met collega-financiers zoals de (gezondheids)fondsen, het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO) en de Topsector Life Sciences & Health (onder andere Kennis- en Innovatieagenda Gezondheid en Zorg 2020-2023).

Kennispartners - Preventie breed

Om praktijkrelevante kennis te kunnen genereren, de kennis uit onderzoek optimaal te benutten en elkaar te versterken werken we samen met veel kennispartners. Het RIVM is betrokken bij kennisprogrammering en -benutting. Ook neemt het RIVM deel aan programmacommissies, als waarnemer of als lid. We stemmen af met landelijke kennisinstituten onder meer over kennisverspreiding. Academische werkplaatsen en werkplaatsen sociaal domein spelen regionaal en lokaal een belangrijke rol. Samenwerking met GGD GHOR maakt hier deel van uit. We zijn aangesloten bij het afstemmingsoverleg van GezondIn, Alles is gezondheid, Jongeren op Gezond Gewicht (JOGG) en RIVM/Centrum Gezond Leven. Met VNG stemmen we af over subsidieoproepen voor gemeenten en wisselen we nieuwsberichten uit.

Vroege opsporing

Voor het deelprogramma Vroege opsporing is er nauwe samenwerking met het RIVM/Centrum voor Bevolkingsonderzoek, de Gezondheidsraad, de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd, en het ministerie van VWS.
Er is afstemmingsoverleg tussen deze partijen. Dit overleg is ook relevant voor de ZonMw-activiteiten voor Zwangerschap en geboorte. ZonMw neemt deel aan het Afstemmings- en PrioriteringsOverleg (APO) voor de bevolkingsonderzoeken van VWS.

Zwangerschap, geboorte en gezond opgroeien

Voor het programma Zwangerschap en geboorte zijn cliëntenvertegenwoordiging, het kennisnetwerk geboortezorg (de regionale consortia), College Perinatale Zorg (CPZ), RIVM, Perined, Gezondheidsraad, Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd, Zorginstituut Nederland, beroeps- en brancheverenigingen van professionals in de geboortezorg, gemeenten, GGD-en, zorgverzekeraars en Zorgverzekeraars Nederland belangrijke samenwerkingspartners. Er is periodiek voorzittersoverleg van CPZ, Perined, ZonMw en het ministerie van VWS.

Voor het programma Onbedoelde zwangerschap en kwetsbaar (jong) ouderschap stemmen we af met partijen bij ‘Onbedoelde (tiener)zwangerschappen: een zevenstappenplan’ en het actieprogramma Kansrijke Start.

Werk, gezondheid en inkomen

Het opdrachtgeverschap van het programma Vakkundig aan het werk is belegd bij een Stuurgroep ingericht door het ministerie van SZW. De Stuurgroep bestaat uit de DG van SZW (voorzitter), een RvB-lid van het UWV, (de voorzitter van) Divosa, (de directeur van) SAM en een vertegenwoordiger van de VNG.

Andere belangrijke stakeholders zijn de Landelijke Cliëntenraad (LCR), het sectorfonds voor de Sociale werkvoorziening (SBCM), SCP, beroepsorganisaties, Movisie, werkplaatsen sociaal domein en wetenschappelijke experts. Voor het ministerie van OCW voeren we binnen het programma een extra opdracht economische zelfstandigheid vrouwen uit.

Verbetering kwaliteit poortwachtersproces is vooral gericht op de uitvoering van het werk van bedrijfsartsen, verzekeringsartsen, arbeidsdeskundigen, hun beroepsverenigingen en opleidingen (WO en HBO), arbodiensten en re-integratiebedrijven. Met SZW verkennen we de mogelijkheden voor een additioneel programma rond ‘Re-integratie tweede spoor’.

Beoogde gebruikers van resultaten


De opgeleverde kennis is bestemd voor beleidsmakers, onderwijsinstellingen, gemeenten, zorgprofessionals en praktijkprofessionals, zodat zij Nederlanders kunnen stimuleren en faciliteren gezond(er) te leven. Denk aan professionals in zwangerschap en geboorte, school en kinderopvang, zorg, ggz, vroege opsporing, en werk, gezondheid en inkomen. We werken hierin samen met landelijke kennisinstituten, opleidingen en regionale werkplaatsen. Bij beleid gaat het zowel om landelijke (VWS, SZW, OCW) als lokale beleidsmakers (gemeenten).

Om de aansluiting tussen onderzoek en implementatie in de praktijk te versterken, worden in de ZonMw-programmering en uitvoering van projecten praktijkprofessionals en burgers/patiënten betrokken.

Het beoogde resultaat van de programma’s is dat er meer en beter met kennis onderbouwde handvatten en integrale aanpakken beschikbaar komen, bijvoorbeeld over ‘kunnen meedoen’ in de samenleving. Maar ook wetenschappelijke kennis over bijvoorbeeld het ontstaan van sociaal-economische gezondheidsverschillen. Zodat op landelijk en decentraal niveau gewerkt kan worden aan behoud en bevordering van de gezondheid, de kwaliteit van leven en het maatschappelijk participeren van burgers.

Om bekendheid te geven aan resultaten werken we samen met partners, bijvoorbeeld rond het Nederlands Congres Volksgezondheid (NCVGZ)-congres, en sluiten we ook aan bij hun communicatiekanalen.

Programma's met contactpersonen

Programmanaam

Looptijd

Contactpersoon ZonMw

Contactpersoon VWS/Extern

Zesde Preventieprogramma Integraal en met kennis aan de slag

2019-2022
(subsidietoekenningen)
Karin van Gorp
Fleur Boulogne
VWS: Trudy van Dijk (PG), Maurice Nijstad (VGP)

Programmalijn Kennisbenutting en Implementatie

2019-2022
(subsidietoekenningen)
Fleur BoulogneVWS: Trudy van Dijk (PG), Maurice Nijstad (VGP)
Wijkgerichte aanpak stoppen met roken2019-2022
(subsidietoekenningen)
Julia van OsVWS: Hicham Hamiddane, Martijn Martena (VGP)

Programmalijn Effectiviteitsonderzoek

2019-2022
(subsidietoekenningen)
Julia van Os
Anne Ballering
VWS: Trudy van Dijk (PG), Maurice Nijstad (VGP)

Programmalijn Innovatie

2019-2022
(subsidietoekenningen)
Marja Westhoff
Jet Goppel
VWS: Rudo van den Brink (PG), Maurice Nijstad (VGP)
e-health2019-2022
(subsidietoekenningen)
Jet Goppel
Marja Westhoff
VWS: Daphne Bandel-van Meer (PG)
Leefstijlgeneeskunde2019-2022
(subsidietoekenningen)
Wilke van AnsemVWS: Roselien Elema (Z)

Deelprogramma Vroege opsporing

2019-2022
(subsidietoekenningen)
Astrid van SonsbeekVWS: Renske van Tol (PG)

Vijfde Preventieprogramma

2014-2018 (subsidietoekenningen)
2019-2022 (resultaten)

Fleur BoulogneVWS: Trudy van Dijk (PG), Maurice Nijstad (VGP)

Pp5 - Opvoeding en Onderwijs

2014-2018 (subsidietoekenningen)
2019-2022 (resultaten)
Patty ProostVWS: Koen Berkenbosch  (VGP)

Pp5 - Gezonde wijk en omgeving /
Maak ruimte voor gezondheid /
Aan de slag met preventie in uw gemeente /
Pp5 SEGV Verklarend en Lokale aanpak

2014-2018 (subsidietoekenningen)
2019-2022 (resultaten)
Astrid van den BroekVWS: Bart van Overbeek (PG), Nicole Schell (PG), Anja Zantinge (PG),
Maurice Nijstad (VGP)

Pp5 - Werk(en) is gezond

2014-2018 (subsidietoekenningen)
2019-2022 (resultaten)
Femke ReijengaVWS: Jeroen Hulleman (PG)

Pp5 - Preventie in de Zorg

2014-2018 (subsidietoekenningen)
2019-2022 (resultaten)
Julia van OsVWS: Laura Steentjes (CZ)

Pp5 - Vroege Opsporing

2014-2018 (subsidietoekenningen)
2019-2022 (resultaten)
Astrid van SonsbeekVWS: Renske van Tol (PG)

Zwangerschap en geboorte

2017- 2021Milly Vesters
Marieke Breden
VWS: Lisette Bruns (CZ),
Renske van Tol (PG)

Onbedoelde zwangerschap en  kwetsbaar (jong) ouderschap

2019-2025Marieke Breden
Patty Proost
VWS: Gerie Jonk,
Marjolein van der Wolk-Zwart (PG)

Suïcidepreventie

2016-2019Julia van OsVWS: Inge Bruggers (CZ)

Vakkundig aan het werk 1

2015-2022Anne BalleringSZW: Anneke van der Giezen

Vakkundig aan het werk 2

2021-2025Anne BalleringSZW: Anneke van der Giezen

NWA Schulden en armoede

2019-2023Anne BalleringSZW: Anneke van der Giezen
Economische zelfstandigheid van vrouwen (6e ronde Vakkundig aan het werk)2020-2023Carine StroetOCW: Anita de Groot-Meinema;
SZW: Anneke van der Giezen

NWA Big data en kansrijke start

2019-2023Matthea van Leeuwe
Marja Westhoff
VWS: Jochen Micolajczak, Alice van Gent

Kwaliteit Kinderopvang

2017-2020Patty ProostSZW: Reina Kloosterman

Verbetering kwaliteit poortwachtersproces

2020-2025Femke ReijengaSZW: Claudia Willems-Buijs, Aleid Ringelberg, Joke Kikstra
NWA Gezondheidsverschillen – verhogen van het gezondheidspotentieelVanaf 2020Jet Goppel
Astrid van den Broek
VWS: Rudo van den Brink (PG), Bart van Overbeek; SZW: Paul van der Gaag

Meer informatie

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website