Kern van het cluster

Cluster Preventie richt zich op het behouden en bevorderen van gezondheid, kwaliteit van leven en maatschappelijke participatie. We sluiten aan op de 4-jaarlijkse cyclus voor gezondheids- en preventiebeleid, Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2018, NWA Kennisagenda Preventie, Nationaal Preventieakkoord en de Kennisagenda Samen Gezond Leven.

In de programma’s draait het om kennisbenutting en implementatie, effectiviteitsonderzoek, innovatie en samenwerkingsverbanden. Hierbij is speciale aandacht voor werkzame elementen en een integrale aanpak.

Preventieonderzoek werkt aan een goede gezondheid voor iedereen, in het bijzonder om sociaal-economische gezondheidsverschillen te verkleinen. Onze kennis maakt het faciliteren van een gezonde leefomgeving mogelijk én vergroot de veerkracht van mensen om zelf vorm te geven aan gezond(er) leven.

Breed investeren in preventie blijft nodig. De belangrijke domeinen en thema’s staan op www.zonmw.nl/preventie. Preventie is in de gehele levensloop van belang en specifiek voor kwetsbare groepen.

Stakeholders

Het cluster Preventie werkt samen met iedereen die een rol heeft in preventie: onderzoekers, beleidsmakers, onderwijsinstellingen, gemeenten, professionals en met burgers zelf. Ook stimuleert ZonMw samenwerking tussen deze partijen.

Opdrachtgevers

Het cluster voert opdrachten uit voor de ministeries VWS, SZW en OCW. Op verzoek van VWS verzorgen we tevens het secretariaat van het Kennisplatform Preventie.

Het cluster Preventie werkt met NWO samen rond de Nationale Wetenschapsagenda (NWA).

Ook stemmen we af en werken we samen met collega-financiers zoals de (gezondheids)fondsen, het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO) en de Topsector Life Sciences & Health (onder andere Kennis- en Innovatieagenda Gezondheid en Zorg 2020-2023).

Kennispartners - Preventie breed

Om praktijkrelevante kennis te kunnen genereren, de kennis uit onderzoek optimaal te benutten en elkaar te versterken werken we samen met veel kennispartners. Het RIVM is betrokken bij kennisprogrammering en -benutting. Ook neemt het RIVM deel aan programmacommissies, als waarnemer of als lid. We stemmen af met landelijke kennisinstituten onder meer over kennisverspreiding. Academische werkplaatsen en werkplaatsen sociaal domein spelen regionaal en lokaal een belangrijke rol.

Samenwerking met GGD GHOR maakt hier deel van uit. We zijn aangesloten bij het afstemmingsoverleg van GezondIn, Alles is gezondheid, Jongeren op Gezond Gewicht (JOGG) en RIVM/Centrum Gezond Leven. Met VNG stemmen we af over subsidieoproepen voor gemeenten en wisselen we nieuwsberichten uit.

Vroege opsporing

Voor het deelprogramma Vroege opsporing is er nauwe samenwerking met het RIVM/Centrum voor Bevolkingsonderzoek, de Gezondheidsraad, de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd, en het ministerie van VWS.

Er is afstemmingsoverleg tussen deze partijen. Dit overleg is ook relevant voor de ZonMw-activiteiten voor Zwangerschap en geboorte. ZonMw neemt deel aan het Afstemmings- en PrioriteringsOverleg (APO) voor de bevolkingsonderzoeken van VWS.

Zwangerschap, geboorte en gezond opgroeien

Voor het programma Zwangerschap en geboorte zijn cliëntenvertegenwoordiging, het kennisnetwerk geboortezorg (de regionale consortia), College Perinatale Zorg (CPZ), RIVM, Perined, Gezondheidsraad, Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd, Zorginstituut Nederland, beroeps- en brancheverenigingen van professionals in de geboortezorg, gemeenten, GGD-en, zorgverzekeraars en Zorgverzekeraars Nederland belangrijke samenwerkingspartners. Er is periodiek voorzittersoverleg van CPZ, Perined, ZonMw en het ministerie van VWS.

Voor het programma Onbedoelde zwangerschap en kwetsbaar (jong) ouderschap stemmen we af met partijen bij ‘Onbedoelde (tiener)zwangerschappen: een zevenstappenplan’ en het actieprogramma Kansrijke Start.

Werk, gezondheid en inkomen

Het opdrachtgeverschap van het programma Vakkundig aan het werk is belegd bij een Stuurgroep, ingericht door het ministerie van SZW. De Stuurgroep bestaat uit de DG van SZW (voorzitter), een RvB-lid van het UWV, (de voorzitter van) Divosa, (de directeur van) SAM en een vertegenwoordiger van de VNG.

Andere belangrijke stakeholders zijn de Landelijke Cliëntenraad (LCR), het sectorfonds voor de Sociale werkvoorziening (SBCM), SCP, beroepsorganisaties, Movisie, werkplaatsen sociaal domein en wetenschappelijke experts. Voor het ministerie van OCW voeren we binnen het programma een extra opdracht uit, de ronde ‘Economische zelfstandigheid van vrouwen’.

Voor Verbetering kwaliteit poortwachtersproces zijn de stakeholders bedrijfsartsen, verzekeringsartsen, arbeidsdeskundigen, hun beroepsverenigingen en opleidingen (WO en HBO), arbodiensten en re-integratiebedrijven. Het programmavoorstel ‘Verbetering re-integratie tweede spoor’ is voor werkgevers en werknemers van belang. De programma’s worden in afstemming met hen ontwikkeld.

Activiteiten en resultaten 2020

Integraal en met kennis aan de slag

Voor Kennisbenutting en implementatie hebben individuele projecten een impuls gekregen en gaan projecten samen werken aan kennisbenutting. We zijn gestart met subsidierondes voor gemeenten en voor opleidingen. Een artikelenreeks geeft tips over kennisbenutting en implementatie. Projecten Effectiviteitsonderzoek naar interventies zijn gestart en voor Werkzame elementen zijn voorstellen voor fase 2 ontvangen. Er is ingezet op innovatie: leefstijlgeneeskunde, gender en preventie, e-health, een internationale subsidieronde overgewicht en kennisvouchers Alles is gezondheid. Projecten Preventie in de zorg ronden af in 2021. Voor Vroege Opsporing zijn projecten gehonoreerd en voor de volgende ronde is gestart met een experiment voor versterking inbreng burgers bij subsidieroepen en beoordeling aanvragen.

Vanuit het actualiteitenbudget is een Kennissynthese Alcoholmarketing gefinancierd en de Kennisagenda Samen Gezond Leven, die in juni aan staatssecretaris Blokhuis is aangeboden.

Overhandiging kennisagenda met Henk Garretsen en Paul Blokhuis

Gezonde wijk en leefomgeving

Voorlopige resultaten van 35 projecten gezonde wijk en leefomgeving zijn gepubliceerd, uit de trajecten Maak Ruimte voor Gezondheid, Aan de slag met preventie in uw gemeente, Sociaal Economische Gezondheidsverschillen Verklarend en Lokale Aanpak en Wonen en leven in een gezonde wijk en omgeving. Projecten werken samen in leernetwerken en met RIVM zijn reflexieve monitoringsbijeenkomsten voor consortia ‘Maak Ruimte voor Gezondheid’ georganiseerd. De NWA-ronde ‘Gezondheidsverschillen – beter benutten gezondheidspotentieel van mensen in een lagere sociaaleconomische positie’ is in oktober opengesteld.

Zwangerschap, geboorte en gezond opgroeien

Voor Zwangerschap en geboorte zijn weer nieuwe projecten gestart (prenatale en neonatale screening, preventie en organisatie van zorg) en is een extra laatste subsidieronde opengesteld. In vervolg op het adviesrapport van Ecorys over bestendiging en borging van de consortia Zwangerschap en geboorte is een communicatieopdracht uitgezet en een strategisch adviseur geworven. Met projectleiders kraamzorg zijn te verwachten resultaten en kennisbehoeften besproken.

Voor Onbedoelde zwangerschap en kwetsbaar (jong) ouderschap zijn de eerste projecten gehonoreerd voor de programmalijn ‘Onderzoek’ en subsidieaanvragen ontvangen voor de programmalijn ‘Verbetering lokale praktijk …’.  Met het cluster Jeugd is NWA Big data en Kansrijke start ontwikkeld.
Voor School en kinderopvang rondden een aantal projecten af. Het Effectonderzoek Gezonde School aanpak verloopt volgens plan.

Werk, gezondheid en inkomen

Bij Vakkundig aan het werk 1 is veel aandacht voor communicatie (zie artikelenreeks) en implementatie (bijvoorbeeld rond vergunninghouders). Het programmavoorstel voor het vervolg Vakkundig aan het werk 2 (2021-2025) is goedgekeurd. Projecten in de NWA-ronde Schulden en Armoede werden gehonoreerd en een additionele ronde Economische zelfstandigheid van vrouwen is gestart.

Verbetering kwaliteit poortwachtersproces is begonnen met prioritering voor multidisciplinaire richtlijnontwikkeling, ontwikkeling van een nieuw toetsingskader en een subsidieronde ‘Verbetering re-integratieproces’. In afstemming hiermee wordt een programmavoorstel Verbetering re-integratie 2e spoor ontwikkeld.
Voor Werk(en) is gezond hebben projecten resultaten opgeleverd.

Suïcidepreventie

De projecten lopen. Het Trimbos-instituut heeft bijvoorbeeld een communicatiestappenplan suïcide ontwikkeld voor scholen. We bereidden een tussenevaluatie en de update van de Onderzoeksagenda Suïcidepreventie uit 2015 voor.

Kansspelverslaving

Voor de Kansspelautoriteit zijn we gestart met ontwikkeling van een kennissynthese en onderzoeksagenda preventie van kansspelverslaving voor een mogelijk onderzoeksprogramma.

Gebruikers van resultaten

Opgeleverde kennis is bestemd voor beleidsmakers, onderwijsinstellingen, gemeenten, zorgprofessionals en praktijkprofessionals, zodat zij Nederlanders kunnen stimuleren en faciliteren gezond(er) te leven. Denk aan professionals in zwangerschap en geboorte, school en kinderopvang, zorg, ggz, vroege opsporing, en werk, gezondheid en inkomen. We werken samen met landelijke kennisinstituten, opleidingen en regionale werkplaatsen en met zowel landelijke (VWS, SZW, OCW) als lokale beleidsmakers (gemeenten).

Om de aansluiting tussen onderzoek en implementatie in de praktijk te versterken, worden in de ZonMw-programmering en uitvoering van projecten praktijkprofessionals en burgers/patiënten betrokken.

Het beoogde resultaat van de programma’s is dat er meer en beter met kennis onderbouwde handvatten en integrale aanpakken beschikbaar komen, bijvoorbeeld over ‘kunnen meedoen’ in de samenleving. Maar ook wetenschappelijke kennis over bijvoorbeeld het ontstaan van sociaaleconomische gezondheidsverschillen. Zodat op landelijk en decentraal niveau gewerkt kan worden aan behoud en bevordering van de gezondheid, kwaliteit van leven en maatschappelijke participatie van burgers.

Om bekendheid te geven aan resultaten werken we samen met partners. We benutten elkaars nieuwsbrieven en bijeenkomsten. De consortia Tabaksontmoediging presenteerden zich bijvoorbeeld op het congres van het Nederlands Netwerk voor Tabaksonderzoek (NNvT).
Er is veel aandacht voor resultaten in artikelen in Mediator de themapagina Preventie en de nieuwsbrief.

Programma’s dan wel opdrachten binnen cluster en contactpersonen

PROGRAMMANAAMLOOPTIJDCONTACTPERSOON ZONMWCONTACTPERSOON VWS/EXTERN
Zesde Preventieprogramma Integraal en met kennis aan de slag2019-2022
(subsidietoekenningen)

Karin van Gorp
Fleur Boulogne

VWS: Trudy van Dijk (PG), Maurice Nijstad (VGP)
Programmalijn Kennisbenutting en Implementatie Fleur BoulogneVWS: Trudy van Dijk (PG), Maurice Nijstad (VGP)
Wijkgerichte aanpak stoppen met roken Julia van OsVWS: David Schuster, Martijn Martena (VGP)
Programmalijn Effectiviteitsonderzoek  

Anne Ballering
Julia van Os

VWS: Trudy van Dijk (PG), Maurice Nijstad (VGP)
Programmalijn Innovatie 

Marja Westhoff
Astrid van den Broek
Astrid van Sonsbeek

VWS: Rudo van den Brink (PG), Maurice Nijstad (VGP)
E-health Jet GoppelVWS: Daphne Bandel-van Meer (PG)
Leefstijlgeneeskunde Wilke van AnsemVWS: Roselien Elema (Z)
Deelprogramma Vroege opsporing Astrid van SonsbeekVWS: Renske van Tol (PG)
Vijfde Preventieprogramma

2014-2018 (subsidietoekenningen) 2019-2022 (resultaten)

Fleur BoulogneVWS: Trudy van Dijk (PG), Maurice Nijstad (VGP)

Pp5 - Opvoeding en Onderwijs

 Patty ProostVWS: Koen Berkenbosch (VGP)

Pp5 - Gezonde wijk en omgeving / Maak ruimte voor gezondheid / Aan de slag met preventie in uw gemeente

 Astrid van den BroekVWS: Bart van Overbeek (PG), Nicole Schell (PG), Anja Zantinge (PG), Maurice Nijstad (VGP)
Pp5 - Werk(en) is gezond Femke ReijengaVWS: Jeroen Hulleman (PG)
Pp5 - Preventie in de Zorg Julia van OsVWS: Laura Steentjes (CZ)
Pp5 - Vroege Opsporing Astrid van SonsbeekVWS: Renske van Tol (PG)
Zwangerschap en geboorte2017 - 2021

Marieke Breden
Milly Vesters

VWS: Lisette Bruns (CZ), Renske van Tol (PG)

Onbedoelde zwangerschap en kwetsbaar (jong) ouderschap2019 - 2025Marieke Breden/ Patty ProostVWS: Marcel de Kort, Marjolein van der Wolk-Zwart (PG)
Suïcidepreventie2016 - 2019Julia van OsVWS: Inge Bruggers (CZ)
Vakkundig aan het werk 12015 - 2022Anne BalleringSZW: Anneke van der Giezen
Vakkundig aan het werk 22021 - 2025Anne BalleringSZW: Anneke van der Giezen
NWA Schulden en Armoede2019 - 2023Anne BalleringSZW: Pieter Roos
Economische zelfstandigheid van vrouwen (6e ronde Vakkundig aan het werk)2020 - 2023Carine StroetOCW: Anita de Groot-Meinema; SZW: Anneke van der Giezen
Kwaliteit Kinderopvang2017 - 2020Patty ProostSZW: Reina Kloosterman
Verbetering Kwaliteit poortwachtersproces2020 - 2025Femke ReijengaSZW: Claudia Willems-Buijs
NWA Gezondheidsverschillen – beter benutten van het gezondheidspotentieel2020 - 2025

Astrid van den Broek
Jet Goppel

VWS: Rudo van den Brink (PG), Bart van Overbeek; SZW: Maloe Bosch
Verbetering re-integratie 2e spoor (in voorbereiding)2021 - 2026

Karin van Gorp
Caroline de Pater

SZW: Jelle Tiernego
Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website