Daklozen ervaren door de coronacrisis meer stress, meer eenzaamheid, meer discriminatie. Maar de crisis bracht ze ook veel goeds: meer rust door kleinschalige opvang en aandacht voor hun welzijn.

Door de coronacrisis stonden daklozen opeens hoog op de politieke agenda. Hoogleraar gezondheidsverschillen en straatdokter Maria van den Muijsenbergh ijvert voor structurele aandacht. Met het onderzoek Daklozen en corona wil ze de gevolgen van de crisis voor daklozen in kaart brengen. En lessen leren over het organiseren van adequate zorg en opvang voor de toekomst. Die lessen worden vervolgens omgezet in adviezen voor onderwijs, opvang en preventie.

Allereerst: wat zijn de gevolgen van de coronapandemie voor daklozen?

“We hadden verwacht dat we bij de groep daklozen meer zieken en besmettingen zouden zien. Maar dat is niet het geval, lijken we te kunnen concluderen uit de gegevens van straatdokters uit acht steden. Bij dakloze mensen lijkt corona niet veel vaker voor te komen dan bij de rest van Nederland. Ook het aantal ziekenhuisopnames per positief geteste personen is niet hoger dan het landelijk gemiddelde. Daarbij is opvallend dat mensen met een niet-Europese achtergrond relatief vaker in het ziekenhuis belanden.”

Waarom valt het aantal besmettingen mee?

“Na een aantal kleine uitbraken bij opvangcentra in maart 2020, is snel en adequaat gereageerd door gemeenten, GGD en straatdokters. Ze zorgden voor noodopvang waar mensen goed afstand konden houden en het aantal bedden per kamer werd verminderd. Ook mochten mensen vaker de hele dag binnen blijven. Deze kleinschalige opvang brengt mensen rust, waardoor ze zich beter voelen. Een van hen vertelde me dat hij nu eindelijk de kans had om na te denken over zijn toekomst.”

Maria van den Muijsenbergh

Wat zijn de mentale gevolgen?

“Die zijn groot. De daklozen ervaren veel meer stress. Ze maken zich zorgen over corona, voelen zich eenzaam en hebben minder geld. Sommigen vertellen dat ze zich meer gediscrimineerd voelen, omdat mensen hen nog meer mijden. De rust die ze in de opvang ervaren, weegt hier niet tegenop.”

En wat is de impact van corona geweest op de zorg voor daklozen?

“In het voorjaar 2020 is veel veranderd: door corona stopte de dagopvangactiviteiten. Ook de zorg werd minder toegankelijk: afspraken met de GGZ werden online. Maar dat is verre van ideaal voor deze groep. Aan de andere kant zagen wij – als straatdokter – ze ook minder aan ons bureau. Voelden ze zich beter door de kleinschalige opvang of mijden ze de zorg?”

Uw onderzoek loopt nog. Welke concrete oplossingen en adviezen kunt u al geven?

“We moeten de kleinschalige opvang en dagopvang handhaven. We zien dat dat leidt tot meer rust en een betere gezondheid. Dit geeft mensen ook de kans om aan zichzelf te werken en hun leven weer op te pakken. Daarnaast is het wenselijk dat gemeenten, GGD en opvangcentra korte lijnen houden over daklozenzorg. Vóór de coronacrisis was het heel moeizaam om iets voor elkaar te krijgen voor daklozen. Maar toen dat door de coronacrisis echt nodig was, bleek dat er heel snel en efficiënt geschakeld kon worden. Onderhoud die contacten. Tot slot: als de overheid belangrijke informatie heeft voor burgers, zorg dan dat deze begrijpelijk is voor iedereen, en alle burgers bereikt. Ook de dak- en thuislozen.”

Wat vraagt nog om verder onderzoek?

“Wij straatdokters zien een toename van de zogenoemde ongedocumenteerden onder de daklozen en van arbeidsmigranten. Dat zijn mensen zonder verblijfsvergunning die in Nederland werken in de huishouding, de  tuinbouw of vleesindustrie. Vaak zijn werk en woning gekoppeld. Door de coronacrisis zijn ze hun baan kwijt geraakt en daardoor ook hun verblijfplaats. Ze hebben moeilijk toegang tot testen en maken zich zorgen dat ze geen vaccinatie krijgen. Verder zou ik willen onderzoeken wat de gevolgen zijn van de uitgestelde zorg bij dakloze mensen in het afgelopen jaar op lange termijn. Ook zou ik willen weten hoe de samenstelling van de daklozenpopulatie verandert door de pandemie. Daar hebben we nog onvoldoende inzicht in.” Het huidige onderzoek loopt tot eind 2022.

Kwetsbare groepen tijdens de coronapandemie

Wat zijn de  behoeften van migranten, laaggeletterden, daklozen, mensen met licht verstandelijke beperking en overige kwetsbare groepen in het publieke domein? En wat is op de middellange termijn nodig is om hun situatie te verbeteren? Tijdens de bijeenkomst COVID-19 en Kwetsbare groepen op 10 februari 2021 lieten onderzoekers zien wat er speelt en wat we nu al kunnen doen om knelpunten aan te pakken en in behoeften te voorzien.

Meer informatie

Colofon

Tekst: Ellen Röling

ZonMw stimuleert gezondheidsonderzoek en zorginnovatie. ZonMw financiert gezondheidsonderzoek en stimuleert het gebruik van de ontwikkelde kennis - om daarmee de zorg en gezondheid te verbeteren. ZonMw heeft als hoofdopdrachtgevers het ministerie van VWS en NWO.

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website