De impact van de coronacrisis op het mentale welzijn van laaggeletterden en mensen met een licht verstandelijke beperking (LVB) is groot. Wat is er aan de hand? En welke steun hebben ze nodig?

Vorig jaar zomer kwamen bij GGD Gelderland-Midden en de academische werkplaats Sterker op eigen Benen steeds meer signalen binnen: het ging niet goed ging met de groep laaggeletterden en mensen met een LVB. Projectcoördinator Fieke Raaijmakers van GGD Gelderland-Midden: “De Community of Care Midden-Gelderland liet weten dat ze zich zorgen maakt en deze mensen graag wilde steunen. Maar hoe? Met ons onderzoek naar de impact van COVID-19 op deze groep willen we daar antwoord op geven. We nemen daarvoor drie keer een speciaal voor deze doelgroep ontwikkelde digitale vragenlijst af. Na iedere vragenlijstronde gaan we met experts en de doelgroep dieper op de resultaten in om zicht te krijgen op oplossingen. Deze bespreken we vervolgens met gemeenten en zorgorganisaties. Zo vertalen we resultaten gelijk naar oplossingsrichtingen voor de praktijk. De eerste vragenlijst is in december afgerond.”

COVID Project team: Monique Koks, Fieke Raaijmakers, Anouk Menko, en Anneke van der Cruijsen

Hoe beschrijft u de groepen die u onderzoekt?

Monique Koks-Leensen is onderzoeker bij Sterker op eigen Benen, een academische werkplaats die zich richt op het bevorderen van gezondheid en gezondheidszorg voor mensen met een verstandelijke beperking: “De groep van 1,1 miljoen mensen met een LVB laat zich niet makkelijk in een hokje laat plaatsen. Voor het label LVB kijken we naar IQ, sociale aanpassingsvermogen en hoe je je kunt redden in de maatschappij. Alleen de mensen die in een instelling wonen of ambulante begeleiding krijgen zijn voor ons onderzoek als zodanig herkenbaar. Maar voor het leeuwendeel wonen deze mensen zelfstandig en maken ze deel uit van de naar schatting 2,5 miljoen mensen van 16 jaar en ouder die we als ‘laaggeletterd’ labelen, omdat ze moeite hebben met lezen en schrijven. Deze mensen vinden we bijvoorbeeld via plekken waar taalles wordt gegeven, zoals bibliotheek of taalhuizen. Maar de grote groep laaggeletterden die geen taalles heeft, is dus niet in beeld. Niet voor ons onderzoek en niet voor gerichte communicatie of ondersteuning.”

Wat is die impact op deze kwetsbare groep?

Fieke: “Uit ons onderzoek blijkt dat de impact van corona en de maatregelen groot is. Deze groep scoort twee keer zo slecht op alle indicatoren voor mentale gezondheid dan onze reguliere GGD-panels. Vooral het wegvallen van een dagstructuur door werk of de dagbesteding en een gebrek aan sociale contacten blijkt lastig. Mensen zitten thuis, hebben weinig te doen en worden somber. Daarnaast maken ze zich zorgen dat ze corona krijgen of anderen besmetten. Ze willen de maatregelen goed opvolgen. Maar doordat ze informatie niet begrijpen, de boodschap steeds verandert en iedereen wat anders zegt, raken ze in de war en worden ze onrustig.”

Is er al zicht op handelingsperspectieven voor beleid of praktijk?

Monique: “Allereerst moet de communicatie over het virus en de maatregelen veel makkelijker. Voor deze doelgroep is taalniveau B1 (begrijpelijk voor 90% van de bevolking) te moeilijk. Bij Pharos en Steffie hebben ze daar veel ervaring mee. En zorg vooral dat de boodschap eenduidig is, zeker als straks weer versoepelingen komen. Daarnaast zien we dat deze mensen moeilijk zelf in beweging komen om hun dag op een andere manier in te vullen. Uit het kwalitatieve onderzoek blijkt dat er ondanks de crisis nog best veel aanbod is voor een daginvulling en sociale activiteiten. Dus het zou helpen als deze groep actiever benaderd wordt.”

Zijn er ook nieuwe inzichten en kansen ontstaan door deze crisis?

Fieke: “Het lijkt erop dat de groep digitaal vaardiger wordt. Er is zoveel behoefte aan sociaal contact dat de weerstand tegen de computer en de digitale wereld verdwijnt. Je ziet dat mensen met wat hulp via digitale platforms contact met elkaar zoeken. Er is een digitale wereld voor ze opengegaan.” Monique: “De nieuwe makkelijke digitale vragenlijst is ook positief ontvangen. Die hebben we ontwikkeld samen met een co-onderzoeker met een licht verstandelijke beperking. En hebben we aangeboden op een doelgroepvriendelijk platform met voorleesfunctie. Ongeveer de helft kon de vragen zelfstandig beantwoorden. Voorheen hadden de meesten hulp nodig”

Als alles volgens planning verloopt, volgen in april en oktober/november de tweede en derde vragenlijst. Zo kan het team eventuele ontwikkelingen in de tijd volgen. Eind 2021 wordt het project afgerond.

Kwetsbare groepen tijdens de coronapandemie

Wat zijn de  behoeften van migranten, laaggeletterden, daklozen, mensen met licht verstandelijke beperking en overige kwetsbare groepen in het publieke domein? En wat is op de middellange termijn nodig is om hun situatie te verbeteren? Tijdens de bijeenkomst COVID-19 en Kwetsbare groepen op 10 februari 2021 lieten onderzoekers zien wat er speelt en wat we nu al kunnen doen om knelpunten aan te pakken en in behoeften te voorzien.

Meer informatie

Colofon

Tekst: Ellen Röling

ZonMw stimuleert gezondheidsonderzoek en zorginnovatie. ZonMw financiert gezondheidsonderzoek en stimuleert het gebruik van de ontwikkelde kennis – om daarmee de zorg en gezondheid te verbeteren. ZonMw heeft als hoofdopdrachtgevers het ministerie van VWS en NWO

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website