Digitale handreiking november 2015

Lokale integrale aanpak voor gezondheid

Borging

Lokale integrale aanpak voor gezondheid

Borging

Ieder projectvoorstel eindigt met een paragraaf genaamd ‘borging’ of ‘verankering’ of ‘inbedding’ of ‘overdracht’. Een goede projectleider denkt immers na over wat er met het project moet gebeuren nadat de projectfinanciering stopt, zeker in tijden van schaarste.

Maar dan rijzen de vragen. Hoe borg je je aanpak? Wat versta je precies onder borging? Wat wil jij ermee bereiken? Wil je vooral gezondheidseffecten op de lange termijn? Of wil je het project kunnen integreren in een bestaande werkwijze? Of gaat het je meer om het empoweren van de bewoners? Welke elementen wil je dat blijven bestaan? En vinden anderen dat ook? Zijn daar ook mogelijkheden toe? 

Anita Vermeer: ‘Binnen de community health promotion hebben wij gemerkt dat de inhoud van een integrale aanpak vooraf nooit helemaal vaststaat, dus laat staan hoe de borging gaat plaatsvinden. Echter, borging moet gedurende de aanpak serieuze aandacht krijgen. De borgingskansen worden sterk vergroot als het thema bespreekbaar wordt gemaakt en als projectleden gedurende het hele traject worden uitgedaagd om hier afspraken over te maken. Laat je vooral niet beperken door één opvatting.

‘Meerdere wegen leiden naar Rome, maar spreek wel af wat die weg is en hoe je er wil komen.’ (Anita Vermeer)

Taken en werkzaamheden

Toolkit borging 'Tobacco control' 

In afwezigheid van een goede Nederlandse toolkit is deze Amerikaanse toolkit voor ‘Tobacco control’ handig en ook voor andere terreinen goed te gebruiken. De toolkit is simpel en bestaat uit diverse kleinere checklists die je snel verder kunnen helpen.

Lees meer over de Toolkit

Bronnen

Boek

Hoge hakken in de klei. Verankering van de Academische Werkplaatsen Publieke Gezondheid kansrijk in een ondernemende GGD. Door: Maria Jansen, Karin Burhenne en Mizzi Middelweerd. Academische Werkplaats Publieke Gezondheid / GGD Zuid Limburg, 2014. - Met name hoofdstuk 5 gaat over verankering.

Proefschrift

Duurzaamheid van wijkgerichte gezondheidsbevordering. Een praktijkgericht onderzoek naar de factoren die van invloed zijn op duurzaamheid van Zuid-Limburgse wijkgerichte gezondheidsbevordering. Proefschrift (digibook). Anita Vermeer, 2012. – De hoofdstukken 1, 2 en 6 zijn in het Nederlands. Op de pagina’s 123-126 staan aanbevelingen voor de praktijk. 

 

 

Artikelen

Borgen is een werkwoord: hoe na vette jaren, in magere jaren vorm te geven aan alcoholbeleid voor de jeugd? Cobi Izeboud; in: TSG, March 2014, Volume 92, Issue 3, pp 101-104. (niet het volledige artikel)

Duurzame wijkgerichte gezondheidsbevordering: wat is het en welke factoren spelen een rol? Anita J.M. Vermeer, Patricia van Assema, Maria Jansen, Bert Hesdahl, Nanne K. de Vries. tsg jaargang 90 / 2012 nummer 2 - pagina 97-103.

In Zwolle werken welzijnswerk en gezondheidsbevordering samen aan gezondheid in de wijk. Hiemstra-Willemsen, L., de Jong, M., & Schoot, R. (2011). TSG, 89(8), 400-402. (niet het volledige artikel)

Gezond Beleid. ten Dam, J. (2010). TSG Tijdschrift voor gezondheidswetenschappen, 88(5), 228-231.

 

 

Kennisdossiers

Kennisdossier Borging integraal gezondheidsbeleid - Over borging van integraal lokaal gezondheidsbeleid is weinig praktisch toepasbare kennis beschikbaar, zo constateerden de programmacommissie Gezonde Slagkracht en projectleiders. Commissielid Piet van der Smissen is bereid geweest om een kennisdossier samen te stellen met veel praktijkervaringen vanuit het programma Gezonde Slagkracht op basis van bruikbare literatuur. Het gaat in op vragen als: Wat is borging, hoe pak je dat succesvol aan, welke tips en instrumenten kunnen daarbij helpen en wat zijn succesvolle voorbeelden?  

 Kennisdossier Handreiking Gezonde Gemeente - De aandacht voor gezondheid binnen een organisatie kan door de tijd heen veranderen. Om te voorkomen dat deze aandacht wegebt als (ook) andere onderwerpen om aandacht vragen, is het aan te bevelen gezondheidsbeleid te borgen. In de Handreiking Gezonde Gemeenten staan tips.

Rapport

Eindrapport Monitor Verankering AWPG. Samenwerking tussen beleid, onderzoek en praktijk in de Academische Werkplaatsen Publieke Gezondheid. Door: Schokker DF, Keer M, Keijsers JFEM, Paulussen TGWM. TNO-rapport LS 2013 R10887, Leiden 2013 

Nieuwsbrief

Nieuwsbrief Gezonde Slagkracht nummer 19, maart 2013: Borging. Bewegen naar integraal gezondheidsbeleid - Gezonde Slagkracht is meer dan een verzameling mooie projecten. Het gaat erom een beweging tot stand te brengen – van ‘project’ naar ‘traject’ – zodat gemeenten hun resultaten op lokaal niveau kunnen borgen. De programmacommissie sprak erover met bestuurders en andere betrokkenen in 10 deelnemende gemeenten. 

Interview

Nieuwsbrief Gezonde Slagkracht nummer 19, maart 2013: Interview met Wim van den Heuvel en Piet van der Smissen - Lokale bestuurders hechten belang aan een integrale aanpak, maar vinden het lastig Gezonde Slagkracht-ervaring te vertalen naar structureel beleid. Dat bleek uit een rondgang langs tien gemeenten. Piet van der Smissen en Wim van den Heuvel, betrokken bij de gespreksronde, hebben er wel ideeën over. 

Praktijkvoorbeelden

Den Haag - Gezond Gezind; Project Wijs (Wat Is Jouw Stijl?)

Gezond Gezind is een integraal programma dat overgewicht bij jongeren van 0 tot 24 jaar wil terugdringen in de Haagse krachtwijken. Wereldwijd en ook in Nederland komt overgewicht vaak voor, zowel bij volwassenen als bij kinderen.

Den Haag geeft in haar lokaal gezondheidsbeleid sinds 2002 prioriteit aan de aanpak van overgewicht bij de jeugd. Kinderen met overgewicht lopen als ze ouder worden meer risico op diabetes, hart- en vaatziekten, gewrichtsklachten en verschillende vormen van kanker. Zo is Den Haag onder andere ook begonnen met het actieprogramma Gezond Gewicht. Dit programma richt zich met name op preventie en vroegsignalering van overgewicht en de begeleiding van kinderen.

De aanpak van Gezond Gezind kenmerkt zich onder andere door een geïntegreerde en wijkgerichte aanpak. Dat betekent dat verschillende partijen uit de buurt en omgeving zoals ziekenhuizen, buurtscholen, familie en vrienden bij de aanpak worden betrokken. Het streven is dat de wijkbewoners zoveel mogelijk zelf initiatieven ontplooien.

Resultaten

Parelelementen

Volhouden -  voor echt een lange tijd (8 jaar) inzetten op een wijkgerichte benadering. Dat werpt na jaren wel zijn vruchten af.

Regie en netwerkvorming - GG&GD bouwt een sterk netwerk op van partners (organisaties/instellingen/professionals, bewoners/initiatieven) en weet professionaliteit en enthousiasme te ‘regisseren’. 

Goed voorbeeld - Het project heeft in de volle breedte aan de doelstellingen en uitgangspunten van GS gewerkt. 

Overdraagbaar - het belangrijkste is de ontwikkelde werkwijze die duurzaam verankerd lijkt te zijn en daarmee overdraagbaar en continueerbaar is.

Meer lezen

Voorst - Alcoholmatiging Jeugd in de Achterhoek (AH) en Stedendriehoek (S3H) - Verzilvering en Verankering

Onderzoek laat voor het eerst in 10 jaar een daling zien in het alcoholgebruik onder jongeren. Ook de bewustwording onder ouders is hoger geworden. De Achterhoek werkt samen met politie, justitie en verslavingszorg. Het RIVM heeft het project 'Alcoholmatiging Jeugd in de Achterhoek' erkend als theoretisch goed onderbouwd.

Parelelementen

Succes:

  • De daling van het alcoholgebruik door jongeren in de regio
  • Het borgingstraject
  • De belangstelling en waardering die het project krijgt vanuit onder andere het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, het RIVM en Centrum Gezond Leven
  • De adviesfunctie van de projectleider aan Minister Schippers over haalbaar alcoholbeleid

Meer lezen

Nieuwsbrief Januari 2012, nr 9; ‘Alcoholmatiging is geen project maar een traject!’ Wethouder Edo Horstman van de gemeente Voorst vertelt het verhaal achter de alcoholvrije nieuwjaarsreceptie.

Achterhoek/Stedendriehoek: ‘Borging is een voortdurend proces’; Blijven investeren in je draagvlak is essentieel voor borging. Dat ervaart GGD Gelre-IJssel bij het verankeren van alcoholmatiging bij de jeugd in gemeenten in de Achterhoek en de Stedendriehoek. Projectleider Cobi Izeboud: ‘Borging is geen eindpunt, maar een actie.’

Handreiking Gezonde gemeente, genoemd als casus voor borging van alcoholbeleid 

Artikel in VNG magazine (2012); ‘Alcoholmatiging is kwestie van lange adem’; Deel 4 in de serie Gezonde slagkracht: Alcoholmatigingsbeleid in de Achterhoek werpt vruchten af. Alcoholgebruik bij jongeren neemt af, voor het eerst in 10 jaar en sneller dan de landelijke trend.  

 Meer zien 

Groningen - Dik doun in Grunn

Hoe krijgt een integrale aanpak daadwerkelijk vaste grond onder de voeten in een gemeente? Zie de aanpak in de Groningse wijk Vinkhuizen: Verbinden en verankeren van ‘Dik doun in Grunn’. 

Meer lezen

Nieuwsbrief Gezonde Slagkracht nummer 9, januari 2012 - Gezondheid is in Groningen een onderwerp voor alle beleidsterreinen, zo vertelt Inge Koekoek, beleidsmedewerker bij HVD en projectleider van Dik doun in Grunn. Het project in de Groningse wijk Vinkhuizen is eigenlijk nog maar een jaar echt op streek, maar de intensieve aanpak ervan is al stevig geworteld in het beleid van de gemeente. Het project is prototypisch voor opzet en uitwerking van de derde nota lokaal gezondheidsbeleid. 

Zaanstad - Bewegen op recept Zaanstad

In de Zaanse krachtwijk Poelenburg verwijzen steeds meer huisartsen hun patiënten naar de leefstijlinterventie Bewegen Op Recept. Zorgverzekeraar Achmea en de gemeente Zaanstad willen de succesvolle aanpak graag voortzetten.

Meer lezen

Nieuwsbrief Gezonde Slagkracht nummer 16, oktober 2012 - ‘Borgen in de wijk’; de gemeente is overtuigd van de meerwaarde van BOR en zoekt naar mogelijkheden om de proef om te zetten in een structureel aanbod. ‘De coördinatie ligt nu bij de GGD. Voor een goede borging is het belangrijk om BOR in de wijk zelf te verankeren. De gemeente is daarover in gesprek met Sportservice Zaanstad.’ Een belangrijk resultaat, naast de samenwerking met de eerste lijn, is volgens Versteeg een sportaanbod dat aansluit bij de behoefte van de doelgroep. ‘En er komen nieuwe verbindingen tot stand in het lokale beleid. Ik zit nu regelmatig met zowel de ambtenaar Sport als die van Zorg om tafel.’ 

 

 

Rivierenland - Jongeren, Alcohol & Drugs in Rivierenland

‘Gezamenlijk alcoholbeleid, mooie resultaten´ - De regio Rivierenland wil een ‘cultuuromslag’ realiseren rond drank- en drugsgebruik onder jongeren. Het beleid werpt inmiddels duidelijk vruchten af. Maar een echte mentaliteitsverandering vergt nog een lange adem.

Valkenburg aan de Geul - Buurtkracht: samen naar een gezonde en leefbare buurt 

In het project Buurtkracht streeft de gemeente Valkenburg a/d Geul ernaar om gezondheid een structurele plaats te geven in de organisatiestructuur, zodat het een onderdeel wordt van de zelfsturing in de kernen. Het adequaat vormgeven en borgen van het proces van zelfsturing binnen de nieuwe gemeentelijke afdelingen is essentieel voor het slagen van Buurtkracht.

Overig praktijkvoorbeeld

Heerlen - MSiP Meer Samen in Praktijk

MSiP (Meer Samen in Praktijk) is een duurzaam samenwerkingsverband voor de disciplines zorg, welzijn en preventie in de Heerlense Krachtwijk MSP, met als doel de zorg- en dienstverlening in de wijk beter af te stemmen ten behoeve van de bewoners van de wijk. Het is in 2008 gestart met behulp van projectfinanciering van de gemeente Heerlen. In 2012 is de samenwerking geïntegreerd in de reguliere werkprocessen van de betrokken organisaties. Gemeente Heerlen heeft de belangrijkste lessen bovendien meegenomen in de vormgeving van de sociale wijkteams. 

Succesfactoren

Op basis van rapportages van Gezonde Slagkracht-projecten, interviews met projectleiders en gesprekken die de programmacommissie Gezonde Slagkracht heeft gevoerd met bestuurlijk verantwoordelijken, is een top 10 van succesfactoren voor kansrijke borging van integraal lokaal gezondheidsbeleid tot stand gekomen. Voor de clustering hiervan is gebruik gemaakt van de factorenindeling van Vermeer et al (2012).

Een top 10 van succesfactoren voor borging 

  1. Breed bestuurlijk draagvlak
  2. Verbind gezondheid met belangrijke actuele lokale politieke en bestuurlijke thema’s en initiatieven
  3. Een actieve en zichtbare rol van bestuurders
  4. Betrokken managers en vaardige programmaleiders
  5. Interactieve beleidsvorming
  6. Gezondheid gelabeld aan een lokaal maatschappelijke vraagstuk
  7. Actieve, betrokken burgers
  8. Verbeeldend communiceren
  9. Aansprekende resultaten
  10. Beschikbaarheid van benodigde randvoorwaarden

Altijd informeel op de agenda

‘Samen optrekken kun je ook zonder subsidie doen. Na afronding van het project is het onderwerp inmiddels een vanzelfsprekend onderdeel van het werk en krijgt het tijdens overleggen de nodige aandacht, zonder dat het formeel op de agenda staat. Dat is een resultaat van een intensief proces, dat ooit begon met het spreekwoordelijke “aan elkaar snuffelen”. Inmiddels weten mensen wie ze moeten hebben én wat ze van elkaar kunnen verwachten.’

Eigen bijdrage

‘Een eigen bijdrage hoort er steevast bij. Dus scholen betalen bijvoorbeeld ook mee aan de lespakketten die we willen gaan inzetten. Zo prikkel je iedereen om na te denken hoe een activiteit ook op langere termijn kan doorgaan.’  

Actieve rol

Een actieve rol van burgers én lokale partners zorgt voor blijvende betrokkenheid.  

Blijven investeren in je draagvlak

Blijven investeren in je draagvlak is essentieel voor borging. Borging is geen eindpunt, maar een actie. Wat duidelijk helpt, is een breed gevoelde urgentie in de samenleving. ‘Steeds meer mensen zien iets op tv of lezen er bij wijze van spreken over in de Libelle. Daardoor raken ook meer mensen gemotiveerd er wat mee te doen; als ouder, als sportcoach, als leraar. Allemaal brandstof voor het voortdurende proces van borging.’ 

Concrete project in beeld houden

‘Borging betekent niet alleen werken aan het inbedden in een breed beleid, maar ook zorgen dat het concrete project in beeld blijft. Dus vertel ik erover in de stuurgroep die de gezondheidsnota voorbereidt, en is de wethouder betrokken bij het project.’ 

Knelpunten/faalfactoren

In het proefschrift van Vermeer (2012) worden op de pagina’s 123-126 aanbevelingen met referenties gegeven voor verbetering van veel voorkomende problemen/obstakels/valkuilen ten aanzien van de duurzaamheid van integrale community-programma’s.

Effecten onvoldoende zichtbaar

Aanbeveling: Maak effecten zichtbaar - Om de duurzaamheid te verbeteren zouden programma’s meer aandacht moeten hebben voor het verspreiden van hun kleine successen en/of harde bewijzen onder een breed publiek. Voor het behouden van samenwerkingspartners zijn vooral de kleine en snelle successen belangrijk. 

Onvoldoende aansluiting bij de behoeften van wijkbewoners

Aanbeveling: Sluit meer aan bij behoeften van de wijkbewoners - Aansluiten bij de behoeften van de wijkbewoners blijkt lastiger te realiseren dan beoogd. Bekend is dat de inhoudelijke doelstellingen vaak geformuleerd worden door beleidsmakers en dat de doelgroep pas wordt betrokken op het moment dat de daadwerkelijke activiteiten opgezet en geïmplementeerd worden. Voor duurzaamheid is het echter essentieel dat de eindgebruikers achter de invulling van de aanpak staan. 

Niet de juiste samenwerkingspartners kunnen vinden

Aanbeveling: Blijf actief zoeken naar nieuwe samenwerkingsvormen - Het vinden van de juiste samenwerkingspartners kan lastig zijn. Bijvoorbeeld de betrokkenheid van huisartsen. Die is niet altijd vanzelfsprekend binnen wijkgezondheidsprogramma’s. Door dicht bij de bestaande werkwijze van de huisartsen aan te sluiten, zoals via een ketenaanpak of een leefstijlinterventie op recept, kan de samenwerking met huisartsen toch worden vormgegeven. 

Onvoldoende goodwill bij betrokkenen

Aanbeveling: Investeer in goodwill - Coalities zijn voor hun voortbestaan vaak afhankelijk van goodwill; niet alleen van vrijwilligers, maar ook van professionele samenwerkingspartners. Een goede sfeer wordt gecreëerd door open en frequente communicatie tussen de samenwerkingspartners, een goede conflicthantering en door een hoge mate van inspraak op de besluitvorming. Inspraak bij de besluitvorming kan gaan over keuzes die worden gemaakt binnen het programma, maar wordt effectiever als verantwoordelijkheden van de kartrekker door middel van ‘gedeeld leiderschap’ worden verspreid over diverse professionele of vrijwillige samenwerkingspartners.

Teveel hooi op de vork

Aanbeveling: Meer aandacht voor onderhandelingsvaardigheden - Kartrekkers blijven vaak veel taken te ‘gemakkelijk’ naar zich toe trekken. Om de betrokkenheid van de samenwerkingspartners te vergroten, moeten samenwerkingspartners worden aangesproken op hun eigen rol. De kartrekkers moeten zich realiseren dat aansluiten op de behoefte van de wijk niet betekent “u vraagt en wij draaien”. Het is een gelijkwaardig onderhandelingsproces over ieders inzet. 

Missende verbindende schakel

Aanbeveling: Onderschat de rol als entrepreneur niet - De rol als entrepreneur wordt belangrijk gevonden om duurzaamheid te realiseren. Vooral als de kartrekker zich opstelt als schakel tussen de belangen van samenwerkingspartners, kunnen creatieve oplossingen worden gevonden voor problemen die passen binnen bestaande werkwijzen of organisatiestructuren. In Nederland wordt op diverse plaatsen in het land geëxperimenteerd met deze rol in het verbinden van gemeentelijk beleid aan de vraag van de burger, onder de naam “gezondheidsmakelaar”.

Onvoldoende financiële zekerheden

Aanbeveling: zorg voor een ‘program champion’ - Kartrekkers houden zich binnen de programma’s te weinig bezig met het zeker stellen van financiële middelen. De kartrekkers zouden zich meer moeten gedragen als program champions. Zij moeten daarvoor strategisch geplaatst zijn in de organisatie, waardoor ze controle hebben over de dagelijkse gang van zaken, maar ook toegang hebben tot andere lagen in de organisatie. Samenwerking dient zowel op het uitvoerende niveau, als op het management- en het bestuurlijke niveau gerealiseerd te zijn. Belangrijk is dat de program champion op zoek gaat naar creatieve oplossingen om financiering te genereren. Gedacht kan worden aan publiek private samenwerking, organisatieveranderingen en dergelijke. De kartrekkende organisatie moet de kartrekker ondersteunen door bijvoorbeeld intervisie en coaching bij het adopteren van de nieuwe rol.

Geen organisationele borging

Aanbeveling: Zorg voor organisationele borging - Een van de belangrijkste lessen is dat wijkgezondheidsprogramma’s niet overgedragen kunnen worden aan de wijk na een aantal ‘projectjaren’. Het is dus essentieel dat zij organisatorisch worden geborgd. Dit betekent dat GGD’en op zoek gaan naar een manier om de werkwijze structureel te verankeren in de eigen organisatie of een andere organisatie. Belangrijk is daarbij dat rekening wordt gehouden met 4 zaken: het hebben van stabiele middelen (memory), het aanpassen aan de organisatiecontext (adaptation), het passen bij bestaande waarden en doelstellingen in de organisatie (values), en het hebben van formele afspraken over verantwoording, planning, taakomschrijving en procedures (rules).

Theoretische onderbouwing

Instrumenten en methodieken

Toolkit borging 'Tobacco control' 

In afwezigheid van een goede Nederlandse toolkit is deze Amerikaanse toolkit voor ‘Tobacco control’ handig en ook voor andere terreinen goed te gebruiken. De toolkit is simpel en bestaat uit diverse kleinere checklists die je snel verder kunnen helpen.

Lees meer over de Toolkit

Gastsprekers

Anita Vermeer

Contactgegevens 

  • Functie: Senior beleidsfunctionaris
  • Instelling: Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Limburg
  • Bezoekadres: Geleenbeeklaan 2, Sittard-Geleen
  • Postadres: Postbus 2022, 6160 HA Geleen
  • Telefoonnummer: 046 8506666
  • e-mail: anita.vermeer@ggdzl.nl  

Thema: Borging en community werkwijze

Toelichting m.b.t. de inhoud van een gastcollege: kan drie ‘standaard’ colleges verzorgen die gaan over de volgende thema’s.  

  1. Planning en uitvoering van wijkgerichte gezondheidsbevordering
  2. Duurzaamheid van coalities en (wijkgerichte) gezondheid bevorderende programma’s
  3. Verbinding tussen preventie en curatie in de wijk

Deze colleges zijn voornamelijk geschikt voor studenten Health Promotion of Health Policy. Voorwaarden: reiskostenvergoeding is een vereiste. Maatwerk kan in overleg.

Piet van der Smissen

Contactgegevens

  • Functie: Projectmanager/coördinator kennisdeling AWPG Brabant
  • Instelling: GGD West-Brabant/Academische werkplaats Publieke Gezondheid Brabant
  • Bezoekadres: Doornboslaan 225-227 Breda
  • Postadres: Postbus 3369, 4800 DJ Bred
  • Telefoonnummer: 06-51518630
  • e-mail: p.smissen@ggdwestbrabant.nl

Thema 1: Borging
Thema 2: Politiek bestuurlijk draagvlak
Thema 3: Kennisdeling

Toelichting m.b.t. de inhoud van een gastcollege: Borging integraal lokaal gezondheidsbeleid (basis is kennisdossier, werkbezoeken/gesprekken met lokale bestuurders over borging, theoretische verdieping); Eventueel andere thema’s: kennisdeling en politiek bestuurlijk draagvlak

Voorwaarden: Vergoeding (reiskosten, declaratie uren t.b.v. voorbereiding/uitvoering colleges) is voorwaarde. Hierover zijn nader afspraken te maken.

Ina van Oostenbrugge

Contactgegevens  

  • Functie: Programmamanager Zwolle Gezonde Stad, Projectleider Pilot Preventie Leefstijl adolescenten, Beleidsadviseur Kennis en Expertise Centrum
  • Instelling: GGD IJsselland
  • Bezoekadres: Zeven Alleetjes 1, 8011 CV Zwolle (v.a. voorjaar 2016)
  • Postadres: Postbus 1453, 8001 BL Zwolle
  • Telefoonnummer: 038 428 1574 en mobiel: 06 48751622
  • e-mail: i.van.oostenbrugge@ggdijsselland.nl

Thema: Borging

Toelichting m.b.t. de inhoud van een gastcollege: gericht op de lokale integrale JOGG aanpak in Zwolle, met speciale aandacht voor: 

  • Proces van borging van begin tot eind van het project/programma
  • Borging op de werkvloer (in het veld) en borging binnen het management (beleid)
  • Voorwaarden voor borging, w.o. (politiek) bestuurlijk draagvlak
  • Financiën en borging

Voorwaarden: nader te bespreken

Joop ten Dam

Contactgegevens 

  • Functie: lector De Gezonde Stad
  • Instelling: Hogeschool Windesheim
  • Bezoekadres: Campus 4 Zwolle
  • Postadres: Postbus 10090 8000 GB Zwolle
  • Telefoonnummer: 088 469 9096 (managementassistente)
  • e-mail: j.ten.dam@windesheim.nl

Thema 1: Samenwerken: integraal, intersectoraal en/of publiek-privaat
Thema 2: Borging
Thema 3: Politiek Bestuurlijk Draagvlak

Toelichting m.b.t. de inhoud van een gastcollege: gezond beleid, gezonde wijk, preventie overgewicht, gezondheidsverschillen, publiek-private samenwerking, politiek draagvlak, borging. 

Voorwaarden: bespreekbaar