Digitale handreiking november 2015

Lokale integrale aanpak voor gezondheid

Onderzoek en kennisdeling

Lokale integrale aanpak voor gezondheid

Onderzoek en kennisdeling

De focus ligt hier op (actie-begeleidend) onderzoek om de integrale aanpak voor gezondheid te evalueren op proces en effect (proces- en effectevaluatie) en uiteindelijk tot effectieve interventies en werkwijzen voor die integrale aanpak te komen en om effecten zichtbaar te maken en ervan te leren.

Expert Marije van Koperen:

‘De integrale aanpak kenmerkt zich door de inzet van verschillende interventies en andere inspanningen op meerdere niveaus, welke elkaar ook nog eens beïnvloeden. Hierdoor is het isoleren van effecten van losse interventies en inspanningen binnen de totale integrale aanpak welhaast onmogelijk en lijkt ook evaluatie onmogelijk. Hoewel belangrijk, toch draait het bij de evaluatie van de integrale aanpak niet (uitsluitend) om het bewijzen van de effectiviteit of om het demonstreren van het belang van de aanpak. De evaluatie van de integrale aanpak moet zich vooral richten op het verbeteren en bestendigen ervan, op het begrijpen van de integrale aanpak (wat gebeurt er echt) en op het stellen van de juiste vragen hiervoor.’

‘Research is to prove, and evaluation is to improve’ - ontleend aan M.Q. Patton en Daniel L. Stufflebeam

Enkele belangrijke doelen die met het evaluatieonderzoek van een integrale aanpak worden gerealiseerd zijn: 

  • Achterhalen of de beoogde doelstellingen zijn behaald. En waarom deze wel of niet zijn behaald.
  • De integrale aanpak verbeteren, bijsturen en zoveel mogelijk aan laten sluiten bij de lokale situatie.
  • Aan partners en belanghebbenden laten zien wat hun inzet in de integrale aanpak voor gezondheid teweeg brengt en zo het draagvlak bevorderen, hun inzet bij de planning en de uitvoering vergroten en daarmee de aanpak optimaliseren.
  • Tussentijdse successen zichtbaar maken en deze vieren. Hierdoor krijgt de integrale aanpak meer draagvlak en erkenning bij zowel de professionals als de doelgroep.

Voor een goede evaluatie van de lokale integrale aanpak voor gezondheid zijn in ieder geval 4 ingrediënten onmisbaar: 

  1. Een goede beschrijving van de te evalueren aanpak.
  2. Duidelijk beschreven en meetbare doelen van de aanpak als geheel en van onderdelen van de aanpak.
  3. Het bijhouden van de (tussentijdse) uitkomsten van de gehele aanpak of van onderdelen daarvan.
  4. Het betrekken van verschillende belanghebbenden van het programma bij de evaluatie opzet en uitvoering.

Taken en werkzaamheden

Voor het opzetten van de evaluatie van de integrale aanpak zijn 6 stappen leidend:

  1. Identificeer en betrek partners
  2. Beschrijf de integrale aanpak
  3. Focus evaluatie design
  4. Verzamel geloofwaardig bewijs
  5. Rechtvaardig de conclusies
  6. Zorg voor gebruik van de bevindingen en kennisdeling

Twee overzichtelijke systematische en praktijkgerichte planningstools voor de evaluatie van gezondheid bevorderende programma’s zijn:

Het CDC Program Evaluation Framework - Overzichtelijk stappenplan om de evaluatie van de integrale aanpak op te zetten, alles in te downloaden pdf’s. 

De Community Toolbox van de Kansas University - bijna alles wat je moet weten over integraal werken aan gezondheid kan je hierin vinden, achtergrondliteratuur, stappenplannen, oefeneingen, checklists etc. In de hoofdstukken 36-39 staat informatie over ‘Evaluating the Initiative’. Vanuit de ‘table of contents’ kan je zo doorklikken naar deze hoofdstukken. 

Het Nederlandstalige evaluatiehandboek van Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG), getiteld ‘Het Stappenplan voor wetenschappelijke evaluatie en begeleiding’ is op de planningstools van het CDC en van de Kansas University gebaseerd. 

Voor het kunnen inzien en gebruiken van het evaluatiehandboek is een inlogcode nodig. Deze is door docenten op te vragen bij het landelijke JOGG-bureau via Lideke.middelbeek@jogg.nl.

Bronnen

Boeken

Evaluating public and community health programs. Harris, M.J. 2010. Jossey-Bass, San Fransisco, USA. ISBN978-0-470-40087-6 - Harris geeft een introductie in programma evaluatie van zowel kleinschalige als wijkbrede volksgezondheid programma’s. Er wordt een planmatige aanpak beschreven van de programma evaluatie met daarin de community assessment, planning, programma design, data verzameling, data analyse en de rapportage van de gegevens. Ze gebruikt de evaluatie planning van het Amerikaanse CDC. Een goed onderbouwd en praktisch boekje.

Boeken 2

Handbook of Practical Program Evaluation. Joseph S. Wholey, Harry P. Hatry, Kathryn E. Newcomer (2010). 3rd Edition, Jossey-Bass, San Fransisco, USA. ISBN 978-0-470-52247-9 - Een mooi naslagwerk voor alles wat met evaluatie te maken heeft. 

Aanbeveling van de expert

‘Een internetversie van dit boekje is niet te vinden, maar het is zeker de moeite waard. Er is een tweede editie in 2013 en 2014 uitgekomen. Een aantal bibliotheken bezit een eigen exemplaar.’

Evaluation in a Nutshell: A Practical Guide to the Evaluation of Health Promotion Programs. Nutbeam D. and Bauman A. (2006). McGraw-Hill, North Ryde, Australia ISBN13-978-00747-1553-6

Nutbeam en Bauman geven in dit kleine boekje een overzicht van wat evaluatie is. De auteurs beschrijven de verschillende vormen van evaluatie, te gebruiken methoden en geven korte voorbeelden. Bovendien laten ze op eenvoudige wijze zien hoe de verschillende evaluatie vormen bij elkaar horen en elkaar aanvullen. 

Artikelen

Effectieve intersectorale governance voor gezondheid: een praktijkgerichte terreinverkenning. Wendy Reijmerink; Beleidsonderzoek Online, maart 2014. - Deze terreinverkenning op basis van literatuuronderzoek handelt over ‘intersectorale governance voor gezondheid’. De verkenning is geschreven voor de landelijke beleidspraktijk, vanuit het perspectief van nationale beleidsambtenaren als potentiële dragers van intersectorale governance. Er wordt aandacht besteed aan het belang van integrale beleidsvoering op centraal niveau en de hardnekkigheid waarmee het actief inzetten ervan uitblijft. Een focus op beleidsambtenaren als dragers van intersectorale governance biedt interessante mogelijkheden om uit die impasse te komen. Zeker als zij daarbij adequaat worden ondersteund door relevant onderzoek. Het artikel gaat tevens in op de rol van kennis(deling) voor beleid.

 

 

Over evaluatieraamwerk

New Approaches to Evaluating Communities Initiatives: Concepts, Methods, and Contexts. Connell PJ, AC Kubisch, LB Schorr, CH Weiss. Washington, DC: The Aspen Institute, 1995. - Overzichtswerk van de mogelijkheden en moeilijkheden van het evalueren van de omvangrijke programma’s in de Volksgezondheid.  

Over evaluatieraamwerk

Health Promotion Evaluation: Recommendations to Policymakers. WHO European Working Group on Health Promotion Evaluation, 1998, World Health Organisation: Copenhagen, Denmark. - Aanbevelingen van de WHO over het belang van evaluatie en hoe evaluatie in te voegen in het gemeentelijk beleid. Van een tijdje geleden maar nog steeds zeer relevant.

Monitoren en evalueren van integraal gezondheidsbeleid: een practice-based verkenning. Storm, I., Van Koperen, M., et al. Beleidsonderzoek Online, 2014 - In dit artikel worden ervaringen van integraal gezondheidsbeleid laten zien om richting te geven aan monitoring en evaluatie van IGB (een practice-based verkenning). Het doel is om kenmerken van integraal gezondheidsbeleid te identificeren op basis van ervaringen in de praktijk en deze logisch te ordenen, én om praktische instrumenten te vinden voor het systematisch kunnen monitoren en evalueren van deze kenmerken.

Over logische modellen

W.K. Kellogg Foundation Logic Model Development Guide  - Een mogelijkheid om de integrale aanpak goed te beschrijven kan het beste gebeuren met behulp van een of meerdere logische modellen. Deze modellen kunnen zowel leidend zijn voor de planning, de communicatie, de afstemming van doelen en uitkomsten als voor de proces en effectevaluatie. Hoe een logisch model te maken wordt o.a. uitgelegd door de W.K. Kellogs Foundation.

The use of logic models by community-based initiatives. Kaplan SA, KE Garrett. Hoofdstuk in ‘Evaluation and Program Planning’ (2005) p167-172. - Een beschrijving van de constructie en het belang van gebruik van logische modellen in drie community programma’s

Over participatory evaluation

Over evaluatiestandaarden

  • The program evaluation standards: A guide for evaluators and evaluation users (3rd ed.). Yarbrough DB, Shulha LM, Hopson RK, and Caruthers FA (2011).  Thousand Oaks, CA: Sage - De Joint Committee on Standards for Educational Evaluation (JCSEE) heeft een aantal standaarden voor evaluatie opgesteld. Het gebruik van deze evaluatie standaarden voor allerlei soorten evaluatie wordt aangemoedigd door de Amerikaanse Evaluatie Associatie (AEA; ). De standaarden geven richtlijnen op vijf aspecten van evaluatie nl: bruikbaarheid (utility), haalbaarheid (feasibility, correctheid (propriety), nauwkeurigheid (accuracy), verantwoording (accountability). Bij het plannen van een evaluatie helpen deze om te bepalen of je evaluatie goed in elkaar zit.

Over kennisdeling

Toolkits

Twee overzichtelijke systematische en praktijkgerichte planningstools voor de evaluatie van gezondheid bevorderende programma’s zijn:

  • Het CDC Program ‘Evaluation Framework’ - Overzichtelijk stappenplan om de evaluatie van de integrale aanpak op te zetten, alles in te downloaden PDF’s
  • De ‘Community Toolbox’ van de Kansas University - bijna alles wat je moet weten over integraal werken aan gezondheid kan je hierin vinden, achtergrondliteratuur, stappenplannen, oefeneingen, checklists etc. In de hoofdstukken 36-39 staat informatie over ‘Evaluating the Initiative’. Vanuit de ‘table of contents’ kan je zo door klikken naar deze hoofdstukken. 

Aanbeveling door Marije van Koperen

‘Het Nederlandstalige evaluatie handboek van Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG), getiteld ‘Het Stappenplan voor wetenschappelijke evaluatie en begeleiding’ is op de planningstools van het CDC en van de Kansas University gebaseerd. 

Voor het kunnen inzien en gebruiken van het evaluatie handboek is een inlogcode nodig. Deze is door docenten op te vragen bij het landelijke JOGG-bureau via Lideke.middelbeek@jogg.nl.’

Kennisdossier

Kennisdossier ‘Beleidsevaluatie en actie-begeleidend onderzoek’ uit de Handreiking Gezonde Gemeente - Beleidsevaluatie geeft inzicht in de effecten van het beleid en is van belang voor een volgende beleidscyclus. Daarnaast is evaluatie nodig om tussentijds bij te sturen, om verantwoording af te leggen en om betrokken partijen op de hoogte te houden van de vorderingen. Dit noemen we actie-begeleidend onderzoek. 

Rapport

Verslagen

  • ‘Het Evaluatie Raamwerk voor de Integrale Aanpak van Overgewicht’. Koperen, T.M., et al. Tijdschrift voor gezondheidswetenschappen, 2014. 92(2): p. 75-76. - Een verslag van een expertbijeenkomst over het evaluatie raamwerk voor de integrale aanpak voor overgewicht. De experts discussiëren over wat het evaluatie raamwerk is en wat erin zou moeten staan.

Interviews

Presentaties

Presentaties gegeven tijdens het NCVGZ op donderdag 9 april 2015: Symposium JOGG.   

Praktijkvoorbeelden

De 3 hieronder genoemde praktijkvoorbeelden hebben betrekking op het bredere terrein van onderzoek dan (uitsluitend) over de uitvoering van actie-begeleidend onderzoek of evaluatieonderzoek.

Zwolle - Kinderen in Beweging. Een integrale wijkaanpak in Zwolle volgens de richtlijnen van Epode

De Gezonde Slagkracht-middelen 'Kinderen in Beweging' zijn in Zwolle ingezet binnen het programma 'Zwolle Gezonde Stad'. Zwolle Gezonde Stad bouwt voort op de integrale wijkgerichte aanpak Samen Gezond (2006-2009). Middels de EPODE/JOGG (jongeren op gezond gewicht) methode is de integrale wijkgerichte aanpak in de aandachtswijken Diezerpoort en Holtenbroek verstevigd en geïmplementeerd. Het uiteindelijke doel is het stimuleren en mogelijk maken van een gezonde leefstijl (gezonde voeding en voldoende bewegen) ter preventie van het overgewicht en obesitas - en daarmee het bevorderen van de gezondheid van Zwolse jeugd van 0-19 jaar, als ook het bevorderen van gelijke kansen op gezondheid. Zwolle is sinds februari 2010 de eerste JOGG-Stad van Nederland.

Onderzoek

Bij aanvang van Zwolle Gezonde Stad in 2010 zijn de gezondheidstoestand van Zwolse kinderen en hun voeding - en beweeggedrag en mogelijke omgevingsfactoren die daarbij een rol spelen - in kaart gebracht (stand van zaken op 31 december 2009). Doel van de evaluatie na 3 jaar (stand van zaken 2012) is om te bestuderen of verbetering is opgetreden in de gezondheidstoestand van de Zwolse kinderen, vooral in de wijken Holtenbroek en Diezerpoort, hun gedrag, om een overzicht te geven van activiteiten die hebben plaatsgevonden en om processen te beschrijven die ten grondslag liggen aan de effecten van Zwolle Gezonde Stad. De evaluatie is nadrukkelijk geen eindmeting. Immers, de integrale aanpak ter stimulering van gezond gedrag is per definitie een aanpak van de lange duur. Inzichten uit deze evaluatie kunnen worden gebruikt voor eventuele aanpassingen in het programma.

De evaluatie is gebaseerd op bestaande data, beschikbare rapportages en aanvullende analyses. Verzamelde gegevens zijn afkomstig van de monitoringsgegevens van de GGD en OPOZ, rapportages van projecten die zijn uitgevoerd in het kader van Zwolle Gezonde Stad en uit beleidsdocumenten die zijn opgevraagd bij diverse partners binnen Zwolle Gezonde Stad. Waar informatie onvolledig of onvindbaar was, is contact opgenomen met de betrokken en relevante personen. Via mail of telefoon is er naar relevant informatie gevraagd en concreet antwoord op onderdelen van doelstellingen te kunnen geven.

Meer lezen

Vaals - Alcoholmatiging bij jongeren: handvatten voor de handhaving 

De gemeente Vaals wil schadelijk alcoholgebruik door jongeren onder de 16 jaar aanpakken. In het lokale uitvoeringsprogramma voor de beleidsperiode 2012-2015 is het reduceren van alcoholgebruik door jongeren onder 16 jaar een speerpunt. Op dit moment is er echter onvoldoende zicht op hoe de huidige leeftijdsgrens voor alcohol nageleefd wordt binnen sportkantines, horeca en het jongerencentrum. Ook is onduidelijk hoe de gemeente zelf omgaat met de handhaving van haar eigen verordeningen. Dit is te meer relevant gezien de aanscherpingen in de nieuwe Drank- en Horecawet per 1 januari 2013.

Het onderzoek geeft allereerst zicht op de omvang van alcoholproblematiek bij jongeren onder de 16 jaar. Verder wordt geïnventariseerd hoe horeca, sportkantinebeheerders, sportverenigingen en het jongerencentrum omgaan met de naleving van de huidige leeftijdsgrens. Ten slotte bekijken de onderzoekers hoe de gemeente Vaals nu de naleving van het verbod op het schenken van alcohol aan jongeren onder de 16 jaar handhaaft. 

Resultaten

Gerichte adviezen over hoe Vaals haar eigen verordeningen kan aanpassen in het kader van de nieuwe Drank- en Horecawet, met een focus op de handhaving van de leeftijdsgrens

Meer lezen

“Spot op: Praktijkgericht onderzoek helpt gemeente Vaals” - Er is al veel bekend over de gezondheid van de Limburgers. Ook de vierjaarlijkse Jeugdmonitor bevat belangrijke gegevens voor het beleid. Maar hoe zit het nu precies met de jeugd van Vaals? Hoe gaan ouders tegenwoordig om met alcohol en opvoeding? En wat doen kantinebeheerders als iemand onder de 16 een biertje bestelt? Voor Marjolein Wassenberg, beleidsadviseur bij de gemeente Vaals, zijn het belangrijke vragen. Zeker nu de Drank- en Horecawet een stuk strenger is geworden. ‘We zullen goed moeten handhaven, maar dat kan alleen als je weet waar de problemen precies zitten. En welke partners je dus nodig hebt om je beleid te realiseren.’  

 

“Onderzoekers beantwoorden beleidsvraag; Lokaal alcoholbeleid wetenschappelijk onderbouwd”. - Hoe kun je handhaving van de Drank- en Horecawet combineren met een preventieve aanpak van drankmisbruik onder jongeren? Een praktijkgericht onderzoek van de Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Limburg leverde de gemeente Vaals bruikbare antwoorden.

Laarbeek - ‘Gezondheidsrace’ - Samen gezond in Laarbeek: het ontwikkelen van een methodiek gezondheidsbevordering vanuit een burgerinitiatief

Met het project ‘Gezondheidsrace’ maakt de gemeente Laarbeek haar inwoners enthousiast voor een gezonde leefstijl, een gezond eetpatroon en voldoende beweging. De Gezondheidsrace is een burgerinitiatief. Iedereen kan meedoen. Vier teams strijden om de titel 'de fitste kern van Laarbeek’. De gemeente stelt faciliteiten beschikbaar, maar de teams geven zelf handen en voeten aan de Gezondheidsrace. De Gezondheidsrace is gestoeld op het beleidsplan lokaal gezondheidsbeleid 'Samen gezond in Laarbeek'. De deelnemers winnen punten met onder andere afvallen, conditieverbetering en het aanzetten van anderen tot een gezondere leefstijl. 

Onderzoek

De gemeente voert actie-begeleidend onderzoek uit. De onderzoekers volgen het traject en zetten de ervaringen om in een draaiboek. Zo wordt de Gezondheidsrace een overdraagbare methodiek om gezondheidsbeleid te borgen vanuit burgerinitiatieven.  

Resultaten

Vanwege het succes krijgt de Gezondheidsrace een vervolg. Naast de thema’s overgewicht en beweging wil Laarbeek zich ook op alcohol, drugs en roken richten. Daarnaast wil Laarbeek meer jongeren, ouders en ouderen bij het project betrekken.

Onderstaande onderzoeken zijn binnen het programma Gezonde Slagkracht uitgevoerd om geaggregeerde kennis over de integrale aanpak voor gezondheid te ontwikkelen.

AMC/Universiteit Maastricht - Local50; de evaluatiestudie van het programma Gezonde Slagkracht

Onderzoekers van Local50 onderzoeken 34 projecten, waarin ruim 130 gemeenten deelnemen. Het onderzoek levert informatie op over de resultaten van de ondersteuning van het programma Gezonde Slagkracht bij integrale beleidsprocessen in de gemeenten. Lukt het om de maatregelen uit dit beleid goed te implementeren en vooral ook te bestendigen? En wat doen de interventies in de lokale projecten met zowel de determinanten van gezondheid als de gezondheid van de burgers? Wat gebeurt er daadwerkelijk in de projecten en wat kunnen we ervan leren? Met dank aan de medewerking van alle projectleiders wordt de kennis en ervaring uit de Gezonde Slagkrachtprojecten gebruikt om te komen tot inzichten en adviezen over lokale en regionale integrale aanpak van gezondheid.

Onderzoek

Het landelijke onderzoek bestaat uit 3 deelonderzoeken: 

  1. Hoe ontwikkelt zich het integrale beleidsproces? Wie zijn daarbij betrokken en op welke manier?
  2. Welke maatregelen en interventies worden uitgevoerd? Wie zijn daarbij betrokken en op welke manier?
  3. Welke effecten zijn nu te verwachten? Welke effecten zijn straks vast te stellen?

Om bovenstaande vragen te kunnen beantwoorden, is het volgende uitgevoerd:

  • Netwerkanalyse van de beleidsprocessen in de gemeenten: in beeld brengen wie met wie samenwerkt
  • Afnemen van een vragenlijst over de concrete maatregelen en plannen van de projecten
  • Effectmeting naar de determinanten van gezondheid en de gezondheid zelf

Universiteit Tilburg - Enhancing effective implementation of national guidelines on health promotion: developing concrete tools and handles for improving implementation at the local level

Proefimplementatie van de Handreiking Gezonde Gemeente bij de GGD'en Gelre IJssel en Hart van Brabant. Het onderzoek heeft betrekking op de stimulering van het gebruik van ondersteunende evidence based instrumenten voor de beleidsontwikkeling op het gebied van de gemeentelijke volksgezondheid.

In de 2 genoemde GGD-organisaties is een proefimplementatie uitgevoerd met als doel: verzamelen van belemmerende en bevorderende factoren ten behoeve van een te ontwikkelen strategie voor effectiever gebruik van de Handreiking Gezonde Gemeente (HGG). 

De HGG is gericht op de preventie van overgewicht, alcohol misbruik, roken, seksuele gezondheid, letselpreventie en depressie. De bevindingen uit de proefimplementaties zijn in een case studie vergeleken met 2 controle GGD'en, die de HGG bewust intensief of nauwelijks hebben gebruikt.

Resultaten van literatuurstudie, de case studie, samen met gegevens uit een landelijke enquête naar het gebruik van de HGG en resultaten uit kwalitatieve onderzoeksmethoden (bijvoorbeeld interviews) zijn gebruikt om te komen tot een set van 'bouwstenen' voor gerichte implementatie van de HGG in de GGD-organisatie. Deze bouwstenen kunnen gezien worden als aanbevelingen voor professionalisering van een integrale aanpak van het lokale gezondheidsbeleid.

Resultaten

Uit het onderzoek is een set van 'bouwstenen' voortgekomen voor ondersteuning van een op-maat-implementatie van de Handreiking Gezonde Gemeente in de GGD organisatie. Voor een effectieve implementatiestrategie van de Handreiking (HGG) in de GGD-organisatie, lijkt het noodzakelijk om sterker in te zetten op voorwaarden die een rol spelen bij adoptie van de HGG. Hierbij is van belang om:

  1. De diverse beloningsoriëntaties van medewerkers, leidinggevenden en managers goed in beeld te krijgen.
  2. De HGG te integreren in de eigen voorkeursinstrumenten van GGD en gemeente, waarbij niet de Handreiking, maar het eigen instrument (bijvoorbeeld regionaal kompas, rVTV) de toegang tot de benodigde kennis is.
  3. De GGD-organisatie te screenen op de ruimte voor meewerkend leiderschap in de managementcultuur en sturing via collectieve ambitie.
  4. De doelen en ambities voor gezondheidsbevordering en gemeentelijke ondersteuning (advisering) in de organisatie helder over te brengen en te vertalen naar gewenste concrete resultaten.
  5. De mate te bepalen waarin medewerkers ruimte hebben om over de HGG te praten met elkaar.
  6. Een peiling, of scan uit te voeren van bestaande werkwijzen en van het ambitieniveau van de GGD organisatie (en gemeenten) op de professionalisering van (advisering voor) het gemeentelijk gezondheidsbeleid.

Succesfactoren

Wetenschappelijke onderbouwing van het beleid

Onmisbaar voor een duurzame aanpak is de wetenschappelijke onderbouwing van het beleid. Dat betekent zoveel mogelijk gebruik maken van bewezen effectieve interventies of – als die niet voorhanden zijn – toch zeker de theoretisch goed onderbouwde methodieken. En heel belangrijk: een gedegen cijfermatige onderbouwing van je prioriteiten. Volgens Van Veldhuizen en Wiering uit Rotterdam is de Gezondheidsmonitor van de GGD een goede bron, maar de basis moet breder. 

Juiste analyses uitvoeren

Genereer niet alleen gezondheidscijfers maar neem ook aspecten als veiligheid, participatie en talentontwikkeling mee. Zo maak je gezondheidsbeleid relevant.

Evidence-based werken

Doe dus alleen wat bewezen werkt, of op zijn minst dat wat volgens de theorie zou moeten werken.

Kaders vaststellen

Laat je niet opjagen door elke hype die maar langskomt, maar werk vanuit duidelijke kaders. Dat geeft houvast en handelingsperspectief, en maakt het mogelijk te sturen op resultaat.

Meten is weten

Je kunnen alleen goed werk leveren als je weet waar de problemen precies zitten. En welke partners je dus nodig hebt om het beleid te realiseren.

Open staan voor elkaars wereld

Besef als onderzoeker dat de samenleving geen laboratorium is waar je ongestoord een experiment kunt opzetten. En beleidmakers moeten snappen hoe een slimme wetenschappelijke vraag eruit ziet. Durf over en weer lastige vragen te stellen, net zo lang tot je elkaar vindt. 

Maak als gemeente gebruik van onderzoek expertise 

Bijvoorbeeld via een academische werkplaats. In je eentje kun je niet overzien welke kennis beschikbaar en mogelijk bruikbaar is. Een praktijkgerichte onderzoeker kan heel goed helpen om informatie te trechteren en af te bakenen wat je kunt uitzoeken. 

Proactief handelen door onderzoekers

Stel je als academische werkplaats proactief op. Nu zegt de werkplaats nog veelal: “als jullie een vraag hebben, laat het ons dan weten!” Maar die vraag komt vaak niet vanzelf vanuit de gemeente. Niet uit onwil, maar meer vanuit onbekendheid met de mogelijkheden. 

Praktisch evalueren

Vraag mensen die direct met de einddoelgroep werken om feitelijke informatie over het bereik (bijvoorbeeld een bakker over aantallen verkochte broodjes gezond). Of: laat een wethouder scoren op een kleiner geworden ‘snoepspoor’, de resten snoepverpakkingen langs de routes naar school. 

Kennisdeling 

Leer van elkaar. Deel de grootste uitdagingen binnen de projecten met elkaar en wissel tips en tricks uit. Alleen nieuwsbrieven en ander leesvoer is niet genoeg. Het meeste steek je op van de directe uitwisseling met collega’s. Dus: zoek elkaar op, ga naar bijeenkomsten en bel elkaar als je ergens een vraag over hebt.

Knelpunten/faalfactoren

‘Binnenkort verschijnen er 2 artikelen die gaan over de barrières van de evaluatie van de integrale aanpak binnen gemeenten en GGD’en in Nederland. Hou dit in de gaten!’ (Tip van Marije van Koperen)

Op dit moment zijn de meest geraadpleegde artikelen over methodologische barrières van evaluatie en onderzoek binnen de integrale community aanpak:

Theoretische onderbouwing

CIAO

Het Consortium Integrale aanpak van Overgewicht (CIAO) heeft in opdracht van ZonMw een vijftal onderzoeken gedaan naar diverse elementen van de integrale aanpak van overgewicht. Informatie over CIAO en de resultaten van deze onderzoeken zijn te vinden op de website van CIAO.

Instrumenten en methodieken

Monitoring en evaluatie als onderdeel van het implementatieplan

Monitoren en evalueren is belangrijk. Maak daarvoor dan ook een gedegen plan. Wie gaat er bijvoorbeeld zorg voor dragen? Wanneer laat u een meting doen en op welke manier? Reken door in tijd en geld wat u nodig heeft en neem dit mee in uw actieplan.

Het heeft geen zin om te evalueren als u geen consequenties verbindt aan de uitkomsten. Vaak leidt evalueren tot een actie. Dat kan van alles zijn. Misschien is het nodig om de strategie bij te stellen. Of om opnieuw te kijken of u belangrijke factoren over het hoofd heeft gezien. Het kan ook zijn dat u tevreden bent met de uitkomsten. Mogelijk is dat een reden om meer snelheid in het proces te brengen of om een nieuwe uitdaging aan te gaan. 

Het Nederlandstalige evaluatiehandboek van Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG), getiteld ‘Het Stappenplan voor wetenschappelijke evaluatie en begeleiding’ is op de planningstools van het CDC en van de Kansas University gebaseerd. 

Voor het kunnen inzien en gebruiken van het evaluatiehandboek is een inlogcode nodig. Deze is door docenten op te vragen bij het landelijke JOGG-bureau via Lideke.middelbeek@jogg.nl.

Gastsprekers

Marije van Koperen

Marije heeft bij de Vrije Universiteit 6 jaar onderzoek gedaan naar de evaluatie van de integrale aanpak van overgewicht oa bij EPODE (integrale aanpak van overgewicht bij kinderen in Frankrijk) en JOGG in Nederland. In die periode heeft zij JOGG geholpen bij het opzetten van de lokale evaluaties en heeft het JOGG Evaluatie Handboek geschreven en de daarbij behorende tools, checklists en instrumentenontwikkeld. Geeft trainingen en advies op maat aan gemeenten en GGD-en over (onderdelen van) de evaluatie van de integrale aanpak van overgewicht.

Contactgegevens

  • Functie: Onderzoeker, adviseur Evaluatie Integrale Aanpak en Community-brede Interventies
  • Instelling: Cuprifère Consult 
  • Bezoekadres: Planetenstraat 60, 1223GV Hilversum
  • Postadres: Planetenstraat 60, 1223GV Hilversum
  • Telefoonnummer: 06-52678634
  • e-mail: marije@cuprifere.nl
  • Website: www.cuprifere.nl

Marije van Koperen 

Thema: Onderzoek en kennisdeling

Toelichting m.b.t. de inhoud van een gastcollege: theorie en constructie van logische modellen; uitleg over en ondersteuning bij de evaluatie van de integrale aanpak; maken danwel het geven van feedback op evaluatie en implementatieplannen;

Voorwaarden: Inzet voor hoorcolleges, trainingen en curriculum planning; maatwerk is bespreekbaar. In ieder geval vergoeding van reiskosten.

Rianne van der Kleij

Contactgegevens

  • Drs. RMJJ van der Kleij
  • Functie: Onderzoeker
  • Instelling: LUMC
  • Bezoekadres: Albinusdreef 2, 2333 ZA Leiden
  • Postadres: Public Health & Primary Care, Postbus 9600 zone V-0-P, 2300 RC  Leiden
  • Telefoonnummer: 071-5265763; Mobiel: 06 26642623
  • e-mail: m.j.j.van_der_kleij@lumc.nl

Thema: Onderzoek en kennisdeling

Toelichting m.b.t. de inhoud van een gastcollege: Opzetten van een netwerkanalyse (van ontwerp tot uitvoering); analyseren van procesevaluatie data (mogelijkheden en valkuilen); Mogelijkheid tot verzorgen training ‘actiegericht implementatieonderzoek bij een integrale, community aanpak’  

Voorwaarden: Inzet voor hoorcolleges en trainingen, maatwerk is bespreekbaar. In ieder geval vergoeding van reiskosten.

Marjan Westerman

Contactgegevens

  • dr. M.J. Westerman, 
  • Functie: Docent kwalitatieve onderzoeksmethoden.
  • Instelling: Vrije Universiteit, Faculteit der aard- en levenswetenschappen (sectie Methodologie en Toegepaste Biostatistiek)
  • Bezoekadres: De Boelelaan 1085, 1081 HV Amsterdam
  • Telefoonnummer: +31 20 59 82900 
  • e-mail: m.j.westerman@vu.nl

Thema: Onderzoek en kennisdeling

Toelichting m.b.t. de inhoud van een gastcollege: kwalitatief onderzoek (in algemene zin) – het opzetten en het uitvoeren ervan.

Voorwaarden: inhoud nader af te stemmen op behoefte, vergoeding van tijd en reiskosten.