Gemeenten weten niet goed hoe zij moeten omgaan met gezondheidsproblemen van erkende vluchtelingen bij de toeleiding naar werk en participatie. Onderzoekers van Regioplan, het Verwey-Jonker Instituut, Movisie en Pharos leverden hiervoor kennis en handvatten.

Psychische en fysieke gezondheidskwesties kunnen een belemmerende rol spelen bij de arbeidsmarktpositie van vluchtelingen met verblijfsvergunning, ook wel status- of vergunninghouders genoemd. Deze groep heeft een verhoogd risico op onder meer chronische ziekten, chronische pijnklachten, diabetes, overgewicht en psychische klachten. Zo heeft onder vluchtelingen 13 tot 25 procent last van PTSS of depressie en ook angststoornissen komen regelmatig voor.

Aanbevelingen voor gemeenten

  • Het opbouwen van een vertrouwensband en het bieden van maatwerk is essentieel
  • Daartoe is het nodig dat professionals voldoende handelingsvrijheid en tijd hebben. Daarbij is ook deskundigheidsbevordering belangrijk om te zorgen dat professionals gezondheidsproblemen van statushouders beter kunnen signaleren.
  • Het is van belang dat er voldoende zorg- en welzijnstrajecten zijn die op vluchtelingen zijn afgestemd.

Taboe op psychische problemen

De afgelopen jaren voeren gemeenten beleid om vluchtelingen te helpen bij integratie, werk en participatie, maar klantmanagers en trajectbegeleiders vinden het vaak moeilijk gezondheidskwesties aan de orde te stellen of daarvoor het juiste traject te vinden. De vergunninghouders zelf zijn vaak niet duidelijk over hun psychische klachten. Enerzijds omdat er een taboe op kan rusten, anderzijds omdat zij vragen over ‘gezondheid’ vooral interpreteren als vragen over fysieke gezondheid.

‘Ik vraag in een intake wel of ze rustig in hun hoofd zijn. En dan praten we er ook over. Soms kun je het ook al zien.’

Wantrouwen speelt een rol

Sommige vergunninghouders zijn wantrouwend tegenover de gemeente en de professionals, uit angst ergens ‘op afgerekend’ te worden. Mede daardoor vertellen ze niet altijd dat ze kampen met gezondheidsproblemen. Trajectbegeleiders hebben dit niet altijd (direct) in de gaten. Verder blijkt dat trajectbegeleiders het lastig vinden om om te gaan met acute, ernstige problemen. Het is niet altijd duidelijk naar wie zij de statushouders in dergelijke spoedgevallen kunnen verwijzen waardoor ze worstelen met de vraag of en wat zijzelf kunnen of zouden moeten doen.

Maatwerk en vertrouwensband

Uit het onderzoek blijkt dat de uitvoering tussen de gemeenten van elkaar verschilt, niet alleen door het verschil in handelingsvrijheid tussen de begeleiders, maar ook door ervaring en expertise. Daarnaast zijn er gemeenschappelijke knelpunten, zoals de beperkte toegankelijkheid en geschiktheid van de geboden zorg. Er zijn wachtlijsten in de specialistische zorg, zorgtrajecten zijn nauwelijks afgestemd op vluchtelingen en ook kosten voor bijvoorbeeld het eigen risico of reiskosten naar zorginstellingen zijn voor hen te hoog.

Over het onderzoek

Onderzoeksbureaus Regioplan, Movisie en het Verwey-Jonker Instituut deden verkennend onderzoek naar de invloed van de gezondheid van statushouders op de gemeentelijke ondersteuning bij werk en participatie. Bij de gemeenten Amersfoort, Amsterdam en Katwijk brachten zij, met hulp van expertisecentrum Pharos, de ervaringen van statushouders in beeld. Ook waren er werksessies met klantmanagers en trajectbegeleiders uit de drie gemeenten, om de uitvoeringspraktijk en het lokale gezondheidsbeleid voor vluchtelingen in kaart te brengen.

Tips voor professionals

In alle drie onderzochte gemeenten is de begeleiding van vergunninghouders belegd bij professionals die zich specifiek op deze doelgroep richten. Speciaal voor hen maakten de onderzoekers een handleiding met praktische tips, zowel over het bespreken van gezondheid tijdens de intake, het signaleren van problemen, het doorverwijzen als het volgen en opvolgen. Zo kan het nuttig zijn om na een doorverwijzing naar een behandelaar een vinger aan de pols te houden en te vragen naar de afspraken met en de tevredenheid over de behandeling.

Dit artikel is in iets beknoptere vorm eerder verschenen in Mediator 36 van ZonMw

Vakkundig aan het werk

Om gemeenten beter op weg te kunnen helpen, voert ZonMw op verzoek van het ministerie van SZW en in nauwe samenwerking met Divosa, SAM, VNG, UWV en VWS het kennisprogramma Vakkundig aan het werk uit. Dit programma levert kennis op voor gemeenten om de dienstverlening op het terrein van Werk en Inkomen te verbeteren. Onder meer over effectieve aanpakken om vergunninghouders te ondersteunen in het krijgen en behouden van regulier betaald werk.

Meer weten?

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website