Onderzoekers van het Amsterdam UMC hebben ontdekt welke klinische symptomen van frontotemporale dementie (FTD) samenhangen met verschillende types eiwitklonteringen in de hersenen. Met deze ontdekking wordt het voor neurologen makkelijker om de juiste diagnose te stellen op basis van klinische symptomen.

Projectleider Anke Dijkstra verwacht ook dat het testen van medicijnen tegen FTD hierdoor gerichter kan plaatsvinden. 'Nu we weten welke symptomen bij welk type eiwitten horen, kunnen we een homogenere klinische onderzoeksgroep samenstellen. Nu zijn onderzoeksgroepen vaak nog heel divers: deelnemers kunnen uiteenlopende symptomen of zelfs verschillende vormen van dementie hebben, waardoor het moeilijk is effect te meten. Met de resultaten van dit onderzoek, kunnen we gerichter gaan testen.'

Wanneer spreken we van FTD?

'Dat ligt aan de locatie van de eiwitklonteringen in de hersenen. Dat is voornamelijk in de frontale kwab en de temporale kwab. Het type eiwit kan echter verschillen, evenals de symptomen. Zelfs bij genetische varianten van FTD kunnen de symptomen zich anders presenteren. Een broer en zus met dezelfde genmutatie kunnen dus andere kenmerken laten zien.'

Nieuwe kennis 

Voor dit onderzoek onderzocht zij met haar team hersenweefsel van 150 donoren die de diagnose FTD hadden gekregen. 'Met de huidige technieken hebben we deze weefsels opnieuw bekeken, dat kan nu beter dan toen dit weefsel de eerste keer werd onderzocht. Er zijn de laatste 10 jaar veel oorzaken van dementie ontdekt, zoals genmutaties en 3 types eiwitten (TDP43, tau en FUS) die gaan ophopen en zo FTD kunnen veroorzaken. Die eiwitstapelingen kunnen weer op verschillende manieren verspreiden in het brein. Dat maakt de pathologie van FTD erg complex.’

ouder stel loopt hand in hand

Symptomen

Zo bleek onder andere dat in het verleden bij sommige mensen foutief FTD was vastgesteld. De methoden en technieken waren niet altijd toereikend om de juiste diagnose te stellen. Dijkstra legt uit: 'Bij 24 procent van de donoren bleek er toch sprake van een andere vorm van dementie, vaak de ziekte van Alzheimer, waarbij ook vaak Lewy Body-pathologie voorkwam. Het is dan lastig te achterhalen wat de biologische oorzaak is van de dementie. Klinische symptomen zijn daarom heel belangrijk. Zo is in 2011 in de diagnostische criteria opgenomen dat hyperoraliteit (voorwerpen in de mond stoppen) vaak in de vroege fase van FTD voorkomt, dat helpt ook bij het stellen van de juiste diagnose. Het aantal juiste diagnoses is daardoor toegenomen van 72 naar 93 procent.'

Diagnose

Toch zullen neurologen in de praktijk vaak bepaalde symptomen wel herkennen die officieel nog niet bij FTD hoorden, vermoed Dijkstra. 'Dementie kan ook gepaard gaan met psychiatrische klachten. Bij de ziekte van Alzheimer of Parkinson is dit vaak depressie. Hallucinaties komen voor bij zowel FTD als Lewy Body-dementie. Maar bij FTD is de aard van de hallucinaties auditief, bij Lewy Body visueel. Dit zal voor neurologen uit de praktijk wel bekend zijn, maar het is nog niet opgenomen in de diagnose als een symptoom van FTD. Daarom is het goed dat dit nu een keer is uitgezocht. Ook voor de familieleden van de donoren.’

Medicijnen

‘Op dit moment is er nog geen medicatie tegen FTD. Voor het ontwikkelen van medicatie is het belangrijk om een indicatie te hebben welk type eiwit in de hersenen opstapelt, zodat  we ook een specifiekere onderzoeksgroep kunnen samenstellen,’ vertelt Dijkstra. ‘Zo worden resultaten betrouwbaarder. We weten nu bijvoorbeeld dat hallucinaties voornamelijk voorkomen bij patiënten die TDP43-stapelingen hebben, en niet bij de eiwitten tau of FUS. We concluderen hieruit dat we op basis van de symptomen een betere voorspelling kunnen doen over welk eiwit de FTD veroorzaakt. De afgelopen 10 jaar is er al heel veel verbeterd op het gebied van diagnostiek. We kunnen nu gebruik maken van biomarkers, lumbaalpuncties en scans. Met dit onderzoek kunnen we nu ook klinische en psychiatrische symptomen koppelen aan een type eiwit. Dat maakt de juiste diagnose stellen makkelijker en zo kun je gerichter gaan behandelen.’

ZonMw stimuleert gezondheidsonderzoek en zorginnovatie. ZonMw financiert gezondheidsonderzoek en stimuleert het gebruik van de ontwikkelde kennis - om daarmee de zorg en gezondheid te verbeteren. ZonMw heeft als hoofdopdrachtgevers het ministerie van VWS en NWO.

Colofon Fotografie Shutterstock Tekst Dionne Boekestijn

Meer informatie

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website