Het NCVGZ, hét jaarlijkse congres voor volksgezondheid in Nederland, stond op 10 april jl. in het teken van preventie. Ook ZonMw verzorgde 5 volgeboekte workshops vol interessante showcases, inzichten en uitdagingen voor langer gezond leven.

Inhoud

Mindset op preventie van gezond zwanger tot beter oud

Impressie van de workshops Langer gezond leven van ZonMw op het NCVGZ 2018

“Het belang van preventie is van alle tijden”, stelde historicus Willem van ’t Geloof in zijn Wilhelmina Rouwenhorst-lezing, de plenaire opening van het congres in de Utrechtse Media Plaza. Daarna startte een bomvol programma met vrije keuze uit workshops uit zes thematische programma’s. ZonMw was trekker van een serie workshops over preventie, met het leven van jong tot oud als rode draad. Wat kunnen preventieve maatregelen betekenen voor een gezonde start van het leven? Hoe kunnen we een gezonde leefstijl stimuleren bij volwassenen? Hoe word je beter oud? En wat kunnen we nu al doen om ook straks, in 2040, gezond te blijven? Meer beweging en happy drinks misschien?  

Winst met een gezonde start

Voor een goede gezondheid maakt het nogal uit of je geboren wordt in een villawijk of een achterstandswijk. De sociale omgeving speelt een grote rol. Er blijkt veel winst te behalen met preventieve maatregelen tijdens en voor de zwangerschap. Dat vraagt een nauwe samenwerking tussen geboortezorg en de gemeente.

Als directeur van Healthy Pregnancy 4 All van Erasmus MC richt Adja Waelput zich al jaren op de belangrijke rol van gemeentes bij gezond en bewust zwanger zijn: “Sociale thema’s als armoede, psychosociale problematiek of schulden hebben grote invloed op het ongeboren kind, maar vallen buiten de invloedsfeer van de geboortezorg. Het is daarom belangrijk dat een gezonde start op de gemeentelijke agenda komt. Voor een effectieve aanpak moeten het sociaal domein en de zorg verbonden zijn en met elkaar de hulpverlening afstemmen. Sociale verloskunde staat voor gelijke kansen op een gezonde start.”

Adja Waelput: “Het is belangrijk dat een gezonde start op de gemeentelijke agenda komt”

Den Haag behoorde in 2008 tot de gemeentes met de hoogste perinatale sterfte, met name in de achterstandswijken. Samen met GGD Haaglanden is een ambitieus programma opgezet. Binnen 10 jaar wil de gemeente de circa 7000 kinderen die jaarlijks worden geboren, een gezonde start geven en de grote sterfteverschillen tussen de wijken verkleinen. Ook in Den Haag vormt brede samenwerking de basis van de aanpak. Marleen Sterker van de GGD: “Daarnaast zorgen we dat verloskundigen worden opgeleid voor hun bredere taak en doen we veel aan voorlichting: in sommige wijken of bevolkingsgroepen was 80% van de zwangerschappen niet gepland.” De aanpak werkt: de cijfers dalen.

Binnen het programma Zwangerschap en geboorte van ZonMw is in 9 regionale zorgconsortia al de nodige ervaring opgedaan met een samenhangende aanpak van geboortezorg en het sociale domein. Programmacoördinator Karin van Gorp: “Dit resulteerde onder meer in gerichte aandacht voor bewustwording bij zwangere vrouwen, preconceptiezorg en een blauwdruk voor psychosociale zorg voor kwetsbare zwangeren. Alle ervaring delen we graag.”

Een gezonde leefstijl: hoe houd je het vol?

De reclame doet het al jaren: mensen effectief verleiden tot – vaak ongezond - gedrag. Dus waarom niet gelijke middelen inzetten om gezond gedrag te stimuleren, zoals nudging of belonen? De resultaten zijn veelbelovend. Met deze hulpmiddelen blijkt een gezonde leefstijl, bewust of onbewust, makkelijker vol te houden.

Zelfs het merendeel van de mensen met hart- en vaatziekten blijkt snel weer in oude gewoontes te vervallen, vertelt Deborah Alfarez van de Hartstichting, terwijl bij deze mensen de gevaren evident zijn. Vandaar dat de stichting samen met ZonMw onderzoek financiert naar manieren om gedragsverandering te stimuleren en dat lijkt te lukken met BENEFIT. In dit ‘ecosysteem voor persoonlijke gezondheid’ krijgen patiënten punten voor goed gedrag, zoals stoppen met roken of meer bewegen. Met de punten kunnen ze korting krijgen op producten of uitjes.

BENEFIT is een aanvulling op de bestaande medische begeleiding. Deelnemers krijgen via de computer toegang tot een persoonlijk gezondheidsportaal, dat laat zien hoe hun leefstijl en gezondheid ervoor staan. Hier zijn ook mogelijkheden voor e-coaching door zorgverleners. Onderzoeksleider professor Andrea Evers, Universiteit Leiden: “Hoe eenvoudiger de gewenste gedragswijziging, hoe beter BENEFIT blijkt te werken. BENEFIT leidt tot minder ziektekosten.”

Margreet de Graaf: “No nudge, no glory!”

In Friesland experimenteert de GGD met nudging onder het motto ‘No nudge, no glory’. Door kleine ingrepen in hun omgeving worden mensen onbewust verleid tot gezond gedrag. Directeur Margreet de Graaf vertelt over de succesvolle experimenten in het hoofdkantoor van GGD Fryslân. Slimme markering zorgt voor gebruik van de trap in plaats van de lift. Waar voorheen de cup-a-soup stond, staat nu thee en water. (De soep staat in een kastje.) En het aangeklede dakterras moet zorgen dat medewerkers sneller een frisse neus halen. De medewerkers reageerden enthousiast. Er worden interne nudging-adviseurs opgeleid en de GGD heeft al eerste pilots gedraaid met advisering bij relaties.

Ouderen zelf expert in beter ouder worden

Hoe kun je zorgen dat ouderen langer gezond blijven en beter oud worden? Vraag het ze zelf. Op 10 april presenteerde het ouderenplatform BeterOud de kersverse meetlat voor goede en relevante ouderenprojecten en gaf het advies over de beste manier om ouderen te betrekken en vitaal te houden.

Het BeterOud Toetsingskader zoals de meetlat officieel heet, geeft aan wat ouderen zelf belangrijk vinden aan bijvoorbeeld wonen, welzijn en zorg. Het biedt een kader voor beleidsmakers om plannen te toetsen of te verbeteren. Daarnaast geeft het ouderen houvast bij hun eigen keuzes voor een betere leefomgeving. Wim van Minnen, actief bij een van de ouderen platforms: “Je kunt bijvoorbeeld toetsen of een project of idee zorgt dat je sociaal, fysiek en mentaal actief blijft. Actief blijven is belangrijk voor gezond ouder worden. Je kunt de regie houden over je eigen leven. En dat betekent meer levenskwaliteit voor jezelf, maar ook voor de samenleving: ouderen kunnen nog veel toegevoegde waarde hebben voor hun omgeving.”

Wim van Minnen: “Gezondheid is afhankelijk van genen, geluk en gedrag. Gedrag heb je in eigen hand.”

In de bijlage bij het toetsingskader zijn projecten opgenomen die de toets van BeterOud hebben doorstaan. Het Netwerk van Ouderenorganisaties voor Oudere Migranten (Noom) werkt al 4 jaar met ‘Is alles besproken voor Nu, Zo en Later?’. Jeanny Vreeswijk-Manusiwa, coördinator zorg en welzijn bij NOOM en projectleider ‘Sociaal Vitaal': “Het zijn 8 simpele vragen, bijvoorbeeld ‘Heb ik genoeg steun om mij heen?’. Hiermee kunnen we eenvoudig op een dieper niveau in gesprek komen met onze doelgroep om te achterhalen wat er speelt en waar behoeftes liggen. Soms komt het gesprek op gang in een groep, soms een-op-een. Aan de hand van de uitkomst kunnen we bijvoorbeeld een gericht huisbezoek inplannen of een vervolg groepsgesprek. Nu doen we deze gesprekken als vrijwilliger en op projectbasis, maar het zou effectiever zijn als gemeentes deze aanpak structureel gaan inzetten om ouderen vitaal te houden.”

Wim van Minnen: “Wil de overheid dat ouderen meer bewegen dan moet ze de fysieke woonomgeving veilig en goed toegankelijk maken. Ouderen moeten hierbij een zware stem krijgen. Dan krijg je betere plannen die beter aansluiten.”

Presentatie

Werk mee aan een nieuwe preventiekoers!

Het animo om mee te werken aan een nieuwe preventiekoers was groot onder de deelnemers van het NCVGZ congres. In een volle zaal deelden mensen hun mening en expertise om deze nieuwe preventiekoers vorm te geven. RIVM presenteerde de belangrijkste uitdagingen op het gebied van gezondheid (VTV), de kennisagenda preventie (Nationale Wetenschapsagenda) werd gepresenteerd en ZonMw bood met een sneak preview een blik op de eerste contouren van het nieuwe preventieprogramma.

Vernieuwen

Een belangrijk signaal dat werd afgegeven is dat vernieuwing nodig is om het potentieel van preventie te benutten. Vernieuwing van determinanten van gezondheid maar ook nieuwe vormen van samenwerken, financiering en vormen van onderzoek en vernieuwende manieren om het benutten van kennis te stimuleren.  Uiteraard kwamen ook belangrijke thema’s aan bod. Bekende én nieuwe thema’s. In de vervolgprogrammering van het preventieprogramma, zal ZonMw putten uit deze inbreng van de experts.


Een aantal highlights uit deze sessie, gebundeld per thema:

Alcohol
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Mogelijke acties voor nu en in de toekomst:

  • Zet nu in op attitudeverandering met voorlichting (alcohol= ‘niet cool’)
  • Communiceer heldere normen over alcoholgebruik
  • Start klein en bouw langzaam uit (bijv. gezonde sportkantines)
  • Strengere wet- en regelgeving (accijnsverhoging, reclameverbod, minder verkooppunten , leeftijdsgrens omhoog) & handhaving op alcoholgebruik/schenken

Roken
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Acties voor nu en in de toekomst:

  • Focus op niet beginnen (voorlichting & maatregelen gericht op jeugd, rookvrije schoolpleinen)
  • NL Rookvrij!: strenge wet- en regelgeving: prikkelarm beleid, hogere accijnzen en minder verkooppunten
  • Rol gemeente samen met GGD: binnen alle sectoren thema stoppen met roken ondersteunen (openbare ruimte, welzijn en 1ste zorg, jeugd) Trainingen stoppen met roken inbedden in brede leefstijlprogramma’s
    Overgewicht
    Dit item is dichtgeklapt
    Dit item is opengeklapt

    Acties voor nu en in de toekomst:

    • Wettelijke maatregelen gericht op jeugd: verplicht aantal buitenspeelplaatsen per wijk, gratis schoolfruit, meer bewegingsonderwijs
    • Wet- en regelgeving: financiële prikkels (beloon aanbieder in resultaten van preventie; voer vettax in)
    • Start lokale/regionale experimenten met brede coalities
    • Meer benutten van MKBA om effecten preventie zichtbaar te maken zodat alle beleidsterreinen aangesproken worden
      Slaap
      Dit item is dichtgeklapt
      Dit item is opengeklapt

      Acties voor nu en in de toekomst:

      • Voorlichting aan ouders over belang slaap, naast voeding en bewegen
      • Inzetten op kennisverwerving: slaap(problemen) is nog een onontgonnen terrein
      • Ontwikkelen van een integraal model (slaap in relatie tot andere dimensies bekijken zoals dimensies dagelijkse functioneren, mentale welbevinde, van Positieve gezondheid, en  relatie individu enomgeving)
        Stress / Burn out
        Dit item is dichtgeklapt
        Dit item is opengeklapt

        Acties voor nu en in de toekomst:

          • Voorlichting gericht op bewustwording & vaardigheden om te gaan met stress gerelateerd aan belangrijke momenten zoals ouderschap, overgang, ouder worden
          • Versterken rol zorgprofessionals signalering stressklachten
          • Vergroten rol scholen, werkgevers, andere sectoren zoals schuldhulpverlening voor preventie van stress
          • Vergoeden van cursussen stressreductie/mentale weerbaarheid  (zorgverzekeraars)
          Andere thema's
          Dit item is dichtgeklapt
          Dit item is opengeklapt

          Acties voor nu en in de toekomst:

          • Integrale visie van Rijksoverheid breed over gezondheid naast VWS, ook ministerie van SoZaWe en J&V zijn aangehaakt: inbedding in wettelijke kaders
          • Bestuurlijke inbedding voor preventie
          • Regulering zout en  suiker via voedingsindustrie
          • Werkgevers aan de onderkant van de arbeidsmarkt met veel flexwerkers, goedkope krachten zetten volop in op leefstijlprogramma’s
          • Mondgezondheid
          • Zonbescherming (voorlichting, lesprogamma’s)
          • Intergenerationele problemen (bijv. van armoedebestrijding)
          • 21ste eeuw vaardigheden voor maatschappelijke vraagstukken zoals weerbaarheid
          • Maatschappelijke participatie in relatie tot veroudering/chronisch zieken en (langer) doorwerken, uitsluiting op basis van etniciteit, gender, inzet technologie

          Beleef het zelf!

          Preventie is hot. Een preventie-akkoord is in de maak, zorgverzekeraars zien steeds meer de winst van preventie, en preventie op maat is in aantocht. Maar wat levert preventie daadwerkelijk op? In de sessie ‘Beleef het zelf’ beleef je aan den lijve wat preventie betekent. Zo maak je bijvoorbeeld mee hoe jongeren met overgewicht letterlijk in hun kracht worden gezet. Wat is het geheim van kracht? Hoe krijg je ouderen in beweging? En hoe happy word je van een drankje?

          Onder leiding van Jaap de Graaf werden 3 inspirerende voorbeelden op een bijzondere manier gepresenteerd. Je leerde meer over de innovatieve aanpak, maar zag ook zelf wat deze aanpak op kan leveren. De innovatieve voorbeelden richten zich op overgewicht, bewegen en het tegengaan van alcoholmisbruik.

           

          Gill ten Hoor - Kracht voor Kracht

          Het project ‘Kracht van kracht’ waar Gill ten Hoor de NCVGZ-scriptieprijs voor won, is bedoeld voor jongeren met overgewicht. Het spreekt hen aan omdat het focust op wat deze jongeren in huis hebben: meer spiermassa en dus ook meer kracht. ‘We focussen niet op gewicht of afvallen, maar juist op gezonder worden, op een betere verhouding tussen vet en spiermassa. Alle jongeren doen mee, dus is er geen stigma’, aldus Gill.

          Presentatie:

           

          Brenda Berendsen - Dansintermezzo en Actief Plus

           

          In het Actief Plus programma worden 50-plussers bewust gemaakt van hun eigen beweeggedrag en gemotiveerd om voldoende te gaan en blijven bewegen. De presentatie van projectleider Brenda Berendsen werd ingeleid met een swingende dansintermezzo door Annelies Gietelink. Zij verzorgt in Utrecht de les ‘Bewegen op muziek’ voor dames van 55+ (mannen zijn ook welkom).

          Presentatie:

           

          Arvid Bruinier en Lex Lemmers - Happy Drinks

          Als afsluiter van de sessie ‘Beleef het zelf’ konden deelnemers zelf de kick ervaren van de alcoholvrije cocktails van ‘Happy drinks’, mogelijk gemaakt door het Trimbos Instituut. Spicy, bitter en zuur: cocktails met een kick!

          Presentatie:

          ZonMw stimuleert gezondheidsonderzoek en zorginnovatie. ZonMw financiert gezondheidsonderzoek en stimuleert het gebruik van de ontwikkelde kennis - om daarmee de zorg en gezondheid te verbeteren. ZonMw heeft als hoofdopdrachtgevers het ministerie van VWS en NWO.

          Links

          Naar boven
          Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website