Uit verschillende onderzoeken blijkt dat een grote groep mensen met een licht verstandelijke beperking (LVB) moeite heeft om mee te komen in onze steeds complexer wordende samenleving.

Zij hebben minder vaardigheden om met de eisen die de samenleving stelt om te gaan. Als gevolg daarvan komen zij relatief vaak met justitie in aanraking en hebben zij eerder kans om verward te raken. Om deze groep goed te kunnen aanpakken en ondersteunen is domeinoverstijgende samenwerking vereist. Het ministerie van Justitie en Veiligheid en ZonMw slaan daarom de handen ineen voorin de subsidieoproep ‘LVB en veiligheid’, waarin zij gemeenten en andere partners uitnodigen om voorstellen voor proeftuinen in te dienen.

'De eigen regie die wij van LVB’ers verwachten is voor velen van hen teveel gevraagd.'

‘De meeste mensen met een licht verstandelijke beperking (LVB) doen het gelukkig goed in de maatschappij’, vertelt Hasan Göleli, hoofd van de afdeling Veiligheid met Sociaal domein bij het ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV). ‘Maar dat geldt niet voor een grote groep mensen met een LVB: zij hebben niet voldoende vaardigheden om bijvoorbeeld met toenemende digitalisering om te gaan. Dit leidt op verschillende vlakken tot problemen: we zien bij deze groep meer schooluitval, werkeloosheid, dakloosheid en gezondheidsproblemen.’ Bovendien hebben mensen met een licht verstandelijke beperking eerder kans om verward te raken. ‘Zij krijgen in hun leven regelmatig te maken met een omgeving die ze niet goed begrijpen en dit leidt tot stress. Uit onderzoek blijkt dat zelfs iemand met een gemiddeld IQ onder stress moeite heeft om rationeel te handelen’, aldus Göleli. 

Het gevolg is dat LVB’ers, al dat niet met verward gedrag, relatief vaker met justitie in aanraking komt: bijna de helft van de gedetineerden heeft een licht verstandelijke beperking. Mensen met LVB die - bijvoorbeeld na een gevangenisstraf of een verblijf in een gesloten instelling - weer terugkeren in de maatschappij, hebben passende ondersteuning nodig op het gebied van zorg, onderwijs, veiligheid, wonen, werk en inkomen. Of het nu gaat om het voorkomen van probleemgedrag, het bieden van goede woon- en werkvoorzieningen of re-integratie na een detentie: zonder hulp is de kans op een terugval groot. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor deze kwetsbare groep, maar de eigen regie, zelfredzaamheid en eigen verantwoordelijkheid die zij van LVB’ers verwachten is voor velen van hen teveel gevraagd: zij kunnen de weg in zorg en ondersteuning, regelingen en voorzieningen moeilijk vinden en vallen daardoor tussen wal en schip.

'Met deze subsidieronde hopen we gemeenten te ondersteunen bij het ontwikkelen van een aanpak die past bij hun lokale context.'

Slimmer en gerichter werken

In oktober 2018 moet overal in Nederland een goed werkende aanpak voor mensen met verward gedrag zijn. Dat is nu vaak nog niet het geval. Göleli is van mening dat een deel van de problemen is gecreëerd door alles los van elkaar te organiseren. ‘Lokaal en nationaal is veel  redelijk verkokerd georganiseerd, terwijl mensen met LVB juist baat hebben bij ontkokering. In de praktijk zijn er bij meervoudige en complexe problemen vaak verschillende hulpverleners betrokken vanuit verschillende instanties. Zij weten niet altijd van elkaar wat ze doen en kunnen elkaar daardoor onbedoeld tegenwerken. We zien dat er op lokaal niveau behoefte is om hier iets aan te doen.’ Gemeenten kunnen daarom tot eind januari 2018 een subsidieaanvraag indienen voor kleinschalige, praktijkgerichte projecten. Deze projecten duren maximaal een half jaar en zijn gericht op de ontwikkeling van samenhangend beleid, lokale aanpakken en maatwerk om de verbinding tussen het sociale, zorg- en justitiële domein te verbeteren. Volgens Göleli is het vroegtijdig signaleren, herkennen en vooral ook delen van de problemen de helft van het werk. ‘Vervolgens moeten de juiste partners, waaronder gemeenten, zorginstellingen en onderwijsorganisaties, elkaar beter weten te vinden om gerichter en slimmer samen te werken aan een oplossing. Dit moet zo behapbaar en overzichtelijk mogelijk zijn, zodat mensen met een licht verstandelijke beperking het goed kunnen begrijpen. We willen voorkomen dat deze kwetsbare mensen in de problemen komen. En áls ze in de problemen komen, dan willen we ze helpen om daar zo snel mogelijk weer uit te komen.’

'Gemeenten kunnen tot eind januari 2018 een subsidieaanvraag indienen voor kleinschalige, praktijkgerichte projecten.'

Beter leven

Zowel het ministerie van JenV als ZonMw stellen € 250.000,- beschikbaar voor deze subsidieronde, wat het totale budget op € 500.000,- brengt. Dit betekent dat er minimaal tien aanvragen voor kortlopend, praktijkgericht onderzoek kunnen worden gehonoreerd. Göleli is blij met de samenwerking met ZonMw. ‘We willen gezamenlijk proberen domeinoverstijgende oplossingen te ontdekken die aansluiten bij de belevingswereld van de doelgroep. ZonMw heeft binnen het programma ‘Gewoon Bijzonder’ al veel kennis en ervaring opgedaan met vergelijkbare subsidierondes. Vanwege de inhoudelijke link met verwarde personen is ook het Actieprogramma ‘Lokale initiatieven voor mensen met verward gedrag’ betrokken bij deze subsidieoproep. Wij maken graag gebruik van deze expertise om gemeenten een duwtje in de rug te geven, omdat er binnen de eigen organisatie niet altijd voldoende tijd en geld is om aan een nieuwe aanpak te werken.’ Göleli vindt het belangrijk om problemen en knelpunten op lokaal niveau veel meer in co-creatie aan te pakken. ‘Iets kan nog zo goed geregeld zijn op papier, toch gaat het vaak mis in de vertaling naar de praktijk.

Met deze subsidieronde hopen we gemeenten te ondersteunen bij het ontwikkelen van een aanpak die past bij de lokale context. Door die aanpak vervolgens breed beschikbaar te stellen, helpen we ook andere gemeenten. Ten slotte biedt dit ons meer inzicht in hoe we landelijk beleid kunnen verbeteren, zodat de papieren werkelijkheid op een juiste manier in de praktijk wordt gebracht. Uiteindelijk willen we namelijk allemaal hetzelfde: dat deze kwetsbare groep mensen grip krijgt op hun situatie en hen zo perspectief geboden wordt.’

Tekst: D-Taled, Dieuwke de Boer

Meer informatie

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website