Een gesprek met Aukje Hilderink en Hans-Martin Don over financiering en organisatie.

ZonMw · #5 Beweging in kwetsbaarheid: Financiering en Organisatie

De vijfde talkshow van 27 mei 2021 ging over ‘Financiering en organisatie’. Voor de organisatie van een persoonsgerichte aanpak is een goed gecoördineerde aanpak nodig, die je soms heel lokaal en soms juist regionaal moet opzetten. Financieringsstromen liggen niet in elkaars verlengde, maar zorgen voor een scheiding tussen onderwerpen en verschillende vormen van hulpverlening. Dat belemmert vaak de continuïteit in de zorg en ondersteuning die iemand nodig heeft, en ook daadwerkelijk krijgt. In deze podcast gaan we nader in op de vraag hoe je een integrale aanpak slim kunt organiseren.

Aukje Hilderink realiseert zich heel goed hoeveel geluk zij in het leven heeft gehad. ‘Ik heb altijd moeite gehad met onrecht. Al jong ben ik actief geworden in het Landelijk Aktie Komitee Scholieren. Ik ben bestuurskunde gaan studeren om te kunnen bijdragen aan het begrijpen van maatschappelijke vraagstukken.’ Ook Hans-Martin Don is sterk gemotiveerd om iets aan ongelijkheid te doen. ‘Ik kan leed niet goed aanzien. Elke samenleving sluit mensen in of uit. Ik wil verschillen overbruggen met een uitgestoken hand.’ Don heeft het graag over ‘mensen tussen wal en schip’. Die omschrijving zegt volgens hem iets over de mens én het gat waar hij of zij in kan vallen.’ Het dichten van dat gat is een maatschappelijke opgave.

Zelforganiserend vermogen

Ook al zit er veel onlogica in het systeem, pleiten Don en Hilderink niet per se voor grote stelselwijzigingen. Voor de meeste mensen werkt het gewoon goed, zeggen ze, maar bij een vrij kleine, kwetsbare groep kan de ondersteuning veel beter. Zeker als een netwerk ontbreekt gaat het vaak mis. Don ziet mooie initiatieven op het vlak van het maken van verbinding. ‘In Eindhoven had je een heel actieve vrouw die allerlei groepen opstartte. Of het nu was voor mensen met kanker of een psychische kwetsbaarheid, ze prikkelde iedereen zichzelf te organiseren. Zelforganiserend vermogen zorgt voor onderlinge verbinding en saamhorigheid. Dat maakt de draagkracht van mensen groter. Vanuit mijn SP-achtergrond ben ik daarover enthousiast: neem het heft in eigen hand!’

Gesprekspartner worden

Hilderink deel het enthousiasme van Don. Maar, zegt ze, er zijn binnen de groep met een psychische kwetsbaarheid veel mensen die dit moeilijk voor elkaar krijgen, ‘Het vraagt wel wat extra’s als je de kansen eerder niet hebt gekregen, Het faciliteren van zelforganisatie is goed, dé oplossing voor alle problemen is het niet.’ Don is het daarmee eens, maar benadrukt nog eens hoe belangrijk het is dat mensen zelf samen een positie innemen tegenover de gevestigde orde. ‘Dan pas word je een gesprekspartner voor de ander.’ Dat is ook belangrijk om te zorgen dat professionals goed snappen wat er speelt in ingewikkelde levens.

Afrekenen op kpi’s

Tijdens de talkshow sprak Don over de landelijke productiekaders waarbinnen zijn organisatie moet opereren. ‘Alleen al dat woord’, zei hij erbij. In de podcast illustreert hij de effecten van het productiedenken aan de hand van de jeugdbescherming. ‘Als directeur weet ik heel goed of we voldoen aan de kpi’s, de kritische prestatie-indicatoren. Dus ik weet of we het voor elkaar krijgen om na een melding een kind binnen de vereiste vijf dagen aan de jeugdbescherming te koppelen. Maar intussen weet ik niet goed hoe het met de kinderen zélf gaat. De gemeente is vooral geïnteresseerd in de kostprijs en rekent mij af op juist die kpi’s. Maar waar is nu het verhaal van dat kind?’ Volgens Hilderink zijn de intenties achter het werken met kpi’s op zich goed. ‘Het is belangrijk om inderdaad binnen een bepaalde tijd een plan voor een kind te hebben. Maar het getal moet niet de enige maat zijn. Soms is een paar dagen extra beter, omdat je die tijd nodig kunt hebben voor meer onderzoek. Je haalt je kpi dan misschien niet, maar hebt wél een beter plan.’

Ruimte voor fouten

Een dergelijke aanpak vergt een zekere moed bij managers en bestuurders, vindt Hilderink. ‘Zij moeten durven zeggen: ik sta voor mijn mensen, ik ga ervan uit dat zij naar beste kunnen het allerbeste doen wat ze voor elkaar kunnen krijgen. Die moed is nodig in een samenleving waarin vooral veel oog is voor rechtmatigheid en rendement. En die sterk gestuurd wordt door risicobeheersing, terwijl er ook ruimte moet zijn voor het maken van fouten.’ Don onderschrijft dat. Volgens hem is het nodig de beslissers verhalen te vertellen over hoe het in de praktijk gaat. ‘Ik veronderstel zelf ook heel snel dat de ander wel snapt hoe het in elkaar zit. En dat klopt vaak niet. Zodra die ander ziet wat jij in je concrete praktijk meemaakt, is het een stuk moelijker een afstandelijke positie te blijven innemen. Ik moet dus op de koffie bij de wethouder, en neem dan iemand uit mijn organisatie mee om de praktijkverhalen te vertellen.’

Oog voor wat wél lukt

Bij dit alles is het belangrijk niet te denken dat alles maakbaar is, vindt Hilderink. ‘De maakbaarheidsillusie wordt steeds sterker. Dus het idee dat we alles kunnen oplossen, en het ‘dus’ iemands schuld is als het niet goed gaat. Maar soms lúkt iets gewoon niet, Ook dan moeten we uitgaan van vertrouwen dat de ander er wel alles aan heeft gedaan.’ Bij dit realisme is het volgens Hilderink zaak oog te blijven hebben waar het ondanks allerlei ingewikkeldheden wél lukt. ‘Het is ook mijn rol als onderzoeker om dat soort verhalen naar boven te krijgen.’ Daar is Don het hartgrondig mee eens. Zijn credo: ‘Doe het en laat het zien!’

Meer horen over financiering en organisatie van zorg en ondersteuning in een inclusieve samenleving? Luister dan naar het volledige gesprek tussen Aukje Hilderink en Hans-Martin Don.

Aukje Hilderink is adviseur bij Andersson Elffers Felix (AEF). In haar onderzoeks- en adviesprojecten ziet ze vaak hoe de logica van het stelsel en de uitwerking in de praktijk uiteenlopen. Naast haar werk bij AEF studeert ze psychologie aan de Open Universiteit.

Hans-Martin Don is directeur van Leger des Heils Jeugdbescherming en Reclassering. Hij studeerde verpleegkunde en later verplegingswetenschappen. Voor de SP was hij zowel wethouder van maatschappelijke zorg in Eindhoven als lid van de Eerste Kamer. Hij is commissievoorzitter van het Actieprogramma lokale initiatieven voor mensen met Verward Gedrag van ZonMw.

Meer weten over Beweging in kwetsbaarheid?

Van januari tot en met juni 2021 besteedden ZonMw, VNG en Impuls Werkplaats onder de noemer Beweging in kwetsbaarheid’ aandacht aan verschillende thema’s die bijdragen aan een meer inclusieve samenleving met passende zorg en ondersteuning voor (psychisch) kwetsbare mensen. Met een maandelijkse talkshow, podcasts en publicaties.

Colofon tekst Marc van Bijsterveldt, portretten aangeleverd door de geïnterviewden.

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website