Ability to adapt and self-manage is een concept van gezondheid waarbij veerkracht en eigen regie centraal staan. Wat houdt dit gedachtegoed precies in en op welke manier wordt er invulling aan gegeven? Grondlegger Machteld Huber heeft het op individueel niveau uitgewerkt tot Positieve Gezondheid en legt de nadruk op iemands persoonlijke zingeving. Canadees-Colombiaanse arts, filosoof en onderzoeker Alex Jadad heeft het concept uitgewerkt op gemeenschapsniveau met als begrip Trusted Networks.

Het leven biedt vele uitdagingen waar elk van ons voortdurend het hoofd aan moet zien te bieden, meent Huber. We moeten ons voortdurend aanpassen aan veranderende omgevingsfactoren. In de wetenschap heet dat homeostase: dat omvat alles wat iemand onderneemt om zich aan te passen aan de eisen die het leven stelt. Als de druk hoog wordt kan een periode van allostase aanbreken, maar die kan weer teruggaan naar homeostase. Maar die fase kan ook overgaan in een toestand van ziekte. Maar mensen zijn in principe veerkrachtige wezens die het in zich hebben om zich voortdurend aan te kunnen passen.

“Positieve Gezondheid is echt een paradigmaverandering, waarbij het gaat om breed en sector-overstijgend naar gezondheid te kijken en waarbij voor mensen hun zingeving centraal komt te staan. Het gaat er bij Positieve Gezondheid om dat mensen over zichzelf gaan nadenken: ‘Wat vind ik nou echt belangrijk?’ Op die manier worden mensen uitgenodigd om hun meest innerlijke drijfveer te ontdekken en vervolgens, met die drijfveer als kompas, de regie over hun eigen leven te pakken. Het is fantastisch om te zien hoe breed het inmiddels omarmd wordt en echt een beweging is geworden. Ik ben bijzonder verheugd dat Positieve Gezondheid echt een beweging is geworden die steeds meer, zelfs over de grenzen heen, navolging vindt.” - Machteld Huber, grondlegger Positieve Gezondheid

Controlemodel versus adaptatiemodel

Huber ziet dat als een kommetje waarin we onszelf in een dynamisch evenwicht houden en de variatie benutten. Soms kantelen we naar links en soms naar rechts, maar de groene bol – onze kern – blijft in balans. Dat is de essentie van de veerkrachtbenadering, de vertaling van het adaptatiemodel uit de ecologie waar Huber zich door heeft laten inspireren. Deze benadering is de tegenhanger van de gangbare benadering, die overeenkomt met het controlemodel uit de gangbare medische wetenschap, waarbij sprake is van een statisch evenwicht en de focus op het probleem ligt. Deze andere denkwijze vraagt echt om een paradigmashift in de zorg.

Machteld Huber (grondlegger van het gedachtegoed van Positieve Gezondheid en oprichter van het Institute for Positive Health)

Sleutelbegrip is verbinden

Machteld verwijst naar een boek dat haar zeer inspireerde, namelijk ‘Amsterdam, geschiedenis van de meest vrijzinnige stad ter wereld’ van de Amerikaan Russel Shorto. Shorto beschrijft hoe in de  zeventiende eeuw  Nederland een vrijplaats was van nieuwe denkbeelden en ontdekkingen. Hier ligt de kiem wat later de Westerse cultuur wordt. Maar ook een tijd waarin de filosoof Descartes stelde dat lichaam en geest twee aparte entiteiten zijn, een tweedeling die in onze hedendaagse gezondheidszorg nog steeds wordt doorwerkt. Maar zolang we dat zo zien, blijven we – volgens Machteld -vastzitten in een te eenzijdig zorgsysteem. Het sleutelbegrip is volgens haar verbinden. Laten we kijken naar de mens als geheel en als onlosmakelijk onderdeel van de natuur en de sociale omgeving. Door onze voorlopersrol van destijds hebben we nu misschien ook wel een ereschuld. Dan zou het ook aan Nederland zijn om deze nieuwe beweging in gang te zetten. Laten we in de zorg ons hart volgen, het hoofd gebruiken en vervolgens met beide iets gaan dóen, aldus Machteld.

Download en bekijk de presentatie van Machteld Huber

Trusted Networks als fundament

Jadad steekt van wal met het tonen van een beeld van een groep parachutisten die met nog gesloten parachutes in formatie in de lucht hangen. Dit illustreert het belang van vertrouwen hebben in elkaar en dat de onderlinge connecties bepalen hoe sterk de groep is. Ons leven is volgens Jadad gebouwd op netwerken, zowel fysiek als digitaal. Elk van ons heeft een inner circle, daaromheen een kring vrienden en daar weer omheen een grotere kring. Deze vermenigvuldigen zich tot een netwerk, dat onderdeel is van het grotere geheel. Dat is er, maar het is niet zichtbaar. Zo zijn er veel zaken die we niet kunnen zien, zoals klimaatverandering en het coronavirus. Het vraagt om geloof en vertrouwen in elkaar, zodat we deze globale, grootschalige uitdagingen aan kunnen gaan en oplossingen bedenken. Trusted Networks zijn het fundament voor een nieuwe adaptieve samenleving.

Alex Jadad (arts, filosoof, leraar, onderzoeker en innovator)

Alex Jadad, Canadees-Colombiaanse arts, filosoof, leraar, onderzoeker en innovator, zei dat het beste voorbeeld te vinden is in Colombia waar 35 organisaties zich rond zorgverzekeraar Compensar verzamelden en in drie jaar tijd een bloeiend en zeer betaalbaar zorgsysteem opbouwden voor 1,3 miljoen mensen. Daarbij draaide het vooral om vertrouwen en leiderschap. Ik vond het opmerkelijk om te zien hoe bijna 90 procent van de bevolking die door dit vertrouwde netwerk wordt bediend, zichzelf als gezond beschouwde. Dat gold destijds voor slechts 76 procent van de mensen in Nederland. Deze bevindingen kunnen van grote waarde zijn voor gemeenschappen over de hele wereld die hun zorgstelsels ontwerpen of opnieuw vormgeven. Het is nu het momentum om Positieve Gezondheid, gedreven door vertrouwen, in te zetten om tot een veerkrachtige samenleving te komen.

Gezondheidszorg van wereldklasse in Colombia

Het bewijs daarvan is te vinden in Colombia, zo vervolgt Jadad. 35 toonaangevende zorgverlenende organisaties bundelden hun krachten rond zorgverzekeraar Compensar EPS om zorg te verlenen aan 1,3 miljoen mensen. Het beschikbare budget om dat te bereiken, is slechts 500 USD per persoon per jaar. Drie jaar later biedt Compensar gezondheidszorg van wereldklasse en blijkt het netwerk beter te presteren dan de meeste gezondheidszorgsystemen van de geïndustrialiseerde landen. En dat in een land dat grossiert in corruptie en politieke crises. Wat Jadad betreft is dit een schoolvoorbeeld van wat er kan gebeuren als organisaties met gedeelde waarden samenwerken en geloven én investeren in de kracht van vertrouwen.

Download en bekijk de presentatie van Alex Jadad

Uitreiking boek aan Alex Jadad

Van links naar rechts: Alex Jadad (onderzoeker), Machteld Huber (auteur), Hans Peter Jung (auteur) en Karolien van den Brekel-Dijkstra (auteur)

Uitreiking aan Alex Jadad van het eerste exemplaar van Handbook Positive Health in Primary Care | The Dutch Example (een vertaling in het Engels van het Handboek Positieve Gezondheid). Auteurs: Machteld Huber, Hans Peter Jung en Karolien van den Brekel-Dijkstra.

Download en bekijk de presentatie over het handboek

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website