Wat zijn de effecten van de inrichting van de leefomgeving op gezondheid, duurzaam (on)gezond gedrag, en deelname aan de samenleving? Daarover is nog maar weinig bekend. Om daar verandering in te brengen, doen zeven consortia onderzoek naar de gezonde leefomgeving.

Groen in de wijk lijkt een positieve invloed op gezondheid te hebben. Maar hoe werkt dat precies? En wat voor soort groen is dan nodig? En hoe kun je de leefomgeving zo inrichten dat mensen meer bewegen en ze makkelijker kunnen meedoen in de samenleving? In Maak Ruimte voor Gezondheid gaan professionals uit praktijk, beleid en wetenschap uit verschillende vakgebieden samen op zoek naar antwoorden.

In de eerste fase, die eind 2019 werd afgerond, maakten de consortia een kennisagenda waarin ze beschreven welk lokaal/regionaal probleem ze willen aanpakken en op welke daaruit voortvloeiende vragen ze antwoorden willen hebben. Uit deze kennisagenda zijn een aantal vragen geselecteerd die ze gaan beantwoorden in fase 2 van hun project. Om de leercurve zo steil mogelijk te maken, delen de netwerken hun ervaring ook onderling in een leernetwerk.

De projecten

Participatie in het groen van Arnhem en Nijmegen: Samen werken aan groen voor gezondheid (PARTIGAN)

Groen in de wijk kan bijdragen aan het terugdringen van gezondheidsachterstanden. Hoe vergroen je de woonomgeving van kwetsbare burgers zodanig dat zij daar het meeste baat bij hebben?

Mensen met een groene woonomgeving zijn gezonder en leven gemiddeld langer. Vooral bewoners van armere buurten hebben baat bij groen. Zeker als ze er actief bij betrokken zijn en er gebruik van maken. Maar juist in die buurten is minder groen aanwezig en/of is dit van slechtere kwaliteit. Nijmegen en Arnhem willen daar verandering in brengen.

PARTIGAN onderzoekt samen met bewoners hoe hun omgeving groener kan worden ingericht en hoe je het gebruik ervan kunt stimuleren. Ook wil het team meer inzicht krijgen in het effect van groen op het welzijn en de gezondheid van de bewoners.

Het kompas van GEzonde sLimme wIJKen (GELIJK): een framework voor de ontwikkeling van een nieuwe gezonde en inclusieve wijk

In de regio Eindhoven (SRE) ontwikkelt consortium GELIJK ontwerpprincipes voor een slimme leefomgeving waarin iedereen kan meedoen. Met als beoogd resultaat: een ‘gezonde wijk van de toekomst’.

Hoe bouw je een nieuwe wijk die zowel inclusief als slim is? Een wijk waarin wordt geïnvesteerd in de bewoners, de gemeenschap, de gebouwen en de voorzieningen, zodat er meer sociale cohesie is, minder eenzaamheid is en iedereen mee kan doen, ook de meest kwetsbare bewoners?

Consortium GELIJK wil de ontwerpprincipes voor zo’n sociaal gezonde wijk in co-creatie met bewoners ontwikkelen en gebruikt daarvoor een nieuw te bouwen slimme wijk in regio Eindhoven als living lab. Naast ruimtelijke richtlijnen en praktische oplossingen, wil GELIJK ook handvatten opstellen voor integrale samenwerking rondom het maken van een ontwerp.

RuimteGIDS: Ruimte maken voor gezondheid in de stad

Hoe ondersteun je gemeenten en GGD’en om gezondheid mee te nemen in het ruimtelijk beleid en de omgevingsvisie, zodat er meer ruimte is voor sociaal contact, bewegen en participatie?

Met de komst van de Omgevingswet krijgen gemeenten meer verantwoordelijkheid om te zorgen voor een gezonde en veilige leefomgeving. Dit roept verschillende vragen op. Hoe werken de relevante disciplines en organisatie daarin samen? En hoe moet je de omgeving inrichten om gezondheidsgedrag, meedoen in de samenleving en gezondheid te bevorderen?  

Het Zuid-Limburgse consortium Ruimte maken voor Gezondheid In De Stad (RuimteGIDS) wil kennis genereren over het creëren en behouden van een (positief) gezonde leefomgeving. Het gaat daarvoor meedraaien in vier ruimtelijke planningsprojecten in Maastricht en Kerkrade. De nadruk ligt op participatie van de burger en de samenwerking tussen betrokken partijen.

IGLO Utrecht: Naar een omgevingsstrategie voor het verkleinen van gezondheidsverschillen in Utrecht: een systeembenadering

Utrecht gaat flink bijbouwen in de stad. Hoe kun je met ingrepen in de fysieke en sociale omgeving sociaaleconomische gezondheidsverschillen tussen wijken verkleinen? En hoe evalueer je dat?

In Utrecht bestaan forse gezondheidsverschillen tussen wijken. De komende jaren zal het aantal inwoners flink toenemen en zijn er dus meer woningen nodig. Deze “inbreiding” vindt vooral plaats in de wijken waar de gezondheid gemiddeld slechter is. De gemeente wil weten welke maatregelen in de leefomgeving bijdragen aan de bevordering van de gezondheid van kwetsbare inwoners en de sociale cohesie in de buurt.

Consortium IGLO Utrecht wil de gezondheidseffecten van veranderingen in de leefomgeving onderzoeken en daarnaast kennis en ervaring opdoen over hoe dit op een innovatieve manier kan worden onderzocht, bijvoorbeeld door gebruik te maken van systeemmodellen en data cubes. IGLO Utrecht vertaalt samen met beleidsmakers, uitvoerende partners en bewoners deze onderzoeksresultaten naar handvatten voor beleid en praktijk.

Urban Design for Improving Health in Groningen (UDIHiG)

Wat is de invloed van de woonomgeving op de gezondheid van bewoners in naoorlogse wederopbouwwijken. En met welke stedenbouwkundige ingrepen kun je een gezondere leefstijl – en dus betere gezondheid - stimuleren?

De gezondheid van bewoners van naoorlogse wederopbouwwijken, zoals de Groningse wijk Paddepoel, is gemiddeld slechter dan van bewoners van woonwijken uit andere perioden. De stedenbouwkundige opzet van deze wijken speelt hierin een rol. Kun je met stedenbouwkundige interventies dit soort wijken gezonder maken? En zo ook een brug slaan tussen public health en stedenbouwkundig ontwerp?

Consortium UDIHiG onderzoekt hoe architectonisch-stedenbouwkundige interventies een gezondere leefstijl stimuleren en daarmee de gezondheid bevorderen. De bewoners spelen hierbij een belangrijke rol: zij kennen de wijk en weten welke interventies voor hen kunnen werken. UDIHiG gebruikt virtual reality zodat de bewoners de ontworpen interventies kunnen ervaren en evalueren, zonder dat deze interventies direct gerealiseerd hoeven te worden.

Ruimte voor Bewegen in de Regio (Space2Move)

Bewegen is gezond, niet bewegen is ongezond. Hoe moet je de fysieke ruimte inrichten om mensen die normaal weinig bewegen, toch te stimuleren om dagelijks meer in actie te komen?

Mensen die niet genoeg bewegen verkorten hun levensverwachting en hebben een grotere kans op chronische ziekten. Helaas zijn deze mensen met bewegingsarmoede moeilijk te verleiden om te gaan sporten. Kunnen maatregelen in het fysieke domein, zoals meer groen of een mooi fietspad, mensen aanzetten tot meer en actiever bewegen? En heeft dat een positief effect op de gezondheid?

Space2Move (Arnhem/Nijmegen) gebruikt bestaande projecten, zoals de vergroening van een wijk of de aanleg van een fietspad, om te onderzoeken of dit mensen die weinig bewegen, kan verleiden in beweging te komen. Ook wil het project nagaan of bewegingsarmoede überhaupt wel een relatie heeft met de fysieke omgeving.

GO! Noord Nederland, samen werken aan een gezondere leefomgeving in kleine kernen in Noord-Nederland

Hoe kun je bewoners en beleidsmakers in plattelandsgemeenten in Noord-Nederland ondersteunen bij het ontwikkelen en toepassen van kennis en vaardigheden om een gezonde leefomgeving te versterken met de GO! methode?

Plattelandskernen hebben andere kansen en uitdagingen dan stedelijke gebieden op het gebied van gezonde leefomgeving, zeker in het noorden waar dorpen sneller krimpen en vergrijzen dan in de Randstad. Het decentralisatiebeleid legt taken en verantwoordelijkheden rond een gezonde leefomgeving vanuit de omgevingswet bij gemeenten. Kleinere gemeenten hebben maar beperkte kennis en capaciteit om dit te realiseren.

Consortium GO! Noord Nederland wil plattelandsgemeenschappen helpen de leefbaarheid te bevorderen met de GO! methode. Eenmaal ingeregeld maakt GO! in één oogopslag zichtbaar hoe het met de leefbaarheid van de kern of wijk gesteld is en wat de aanbevolen maatregelen zijn. Daarna kunnen de gemeenschappen GO! zelf gebruiken om de leefbaarheid te monitoren en verder te verbeteren.

Programma Maak ruimte voor gezondheid

Wat zijn de effecten van de inrichting van de leefomgeving op gezondheid, duurzaam (on)gezond gedrag en deelname aan de samenleving? Zeven consortia van partijen uit beleid, praktijk en uitvoering uit verschillende vakgebieden onderzoeken het in het programma Maak ruimte voor gezondheid.

Hoe stimuleer je het gebruik van erkende interventies en hoe bevorder je een brede lerende aanpak in gemeentelijke preventieprojecten? Zes lokale consortia zorgen voor kennis en inzicht voor preventief gemeentebeleid.

Naast de (tussentijdse) resultaten op het gebied van de inrichting van de leefomgeving, leest u in deze publicatie ook over preventief gemeentebeleid, ‘Wonen en leven in een gezonde wijk en omgeving’, sociaal economische gezondheidsverschillen, en leefomgeving en gezondheid.

Preventieonderzoek naar gezonde wijk en omgeving

Preventieonderzoek zorgt voor kennis over de gezonde wijk en omgeving. En dat deze zijn weg vindt in de praktijk, zodat alle burgers er wat aan hebben. Dit doen we samen met onderzoekers, beleidsmakers, onderwijsinstellingen, gemeenten en professionals en met burgers zelf.

Meer weten?

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website