De meest kwetsbare groepen in de samenleving, burgers met een lage sociaaleconomische status (SES), hebben vaker gezondheidsproblemen en een minder lange (gezonde) levensverwachting. Ook kampen ze vaak met andere problemen waardoor het lastig is gezonde(re) keuzes te maken. Hoe kunnen we gezondheidsachterstanden verklaren, voorkomen en verkleinen?

Tussen groepen in de samenleving bestaan grote verschillen in gezondheid en (gezonde) levensverwachting. De verschillen lijken groter te worden. Hoe lager op de maatschappelijke ladder, hoe kleiner de kans op een lang en gezond leven. Daarom is er behoefte aan meer kennis om die verschillen te voorkomen en te verminderen. Zoals kennis over effectieve interventies.

Om deze gezondheidsachterstanden te verklaren, te voorkomen en te verkleinen doen elf projecten kennis en inzicht op over sociaaleconomische gezondheidsverschillen (SEGV). Zes projecten werken aan integrale lokale aanpakken om gezondheidsachterstanden te verminderen. Vijf projecten willen met verklarend onderzoek inzicht geven in de mechanismen, dynamiek en interacties die een rol spelen bij het ontstaan en voortduren van verschillen.

Projecten integrale lokale aanpakken

Projecten verklarend onderzoek

Healthy Ageing en wijkverbetering in stad Groningen

Ook Groningen kent wijken waar de gezondheid van bewoners achteruitgaat ten opzichte van het stedelijk gemiddelde. Met een wijkvernieuwing wil de gemeente werken aan verbetering voor en door bewoners, gericht op gezondheid en welbevinden. Daarvoor gaan gemeente en professionals mét de bewoners aan de slag voor zowel de woningen, de openbare ruimte en de sociale cohesie.

Project Healthy Ageing en wijkverbetering in stad Groningen wil met de uitvoering van een ‘segmentatiestudie’ in de pilotwijk Selwerd kennis genereren over de wisselwerking tussen de formele structuren, zoals wijkteams en gezondheidscentra, en informele structuren (initiatieven van en voor bewoners zelf) en het effect van deze interactie op de zelfredzaamheid van inwoners.

Kansrijk opgroeien in Rotterdam

Met programma ‘Kansrijk Opgroeien’ wil Rotterdam de sociaaleconomische verschillen bij de jeugd verminderen. Werkt het programma en wat kan beter?

De gemeente Rotterdam wil met het programma ‘Kansrijk Opgroeien’ de sociaaleconomische verschillen in gezondheid, veiligheid en talentontwikkeling bij de jeugd verminderen. Per wijk wordt op basis van analyse gekozen voor een optimale mix van effectieve aanpakken samen met lokale partners en vertegenwoordigers van ouders en jongeren. De gemeente wil weten of de aanpak werkt.

Kansrijk opgroeien (Promising Neighbourhoods) is een effect- en evaluatieonderzoek naar ‘Kansrijk groeien’. Welke onderdelen van het programma zijn wel of niet werkzaam en waarom is dat? Met deze informatie kan het programma en de uitvoering worden verbeterd.

Twaalf jaar Zwolle Gezonde Stad

Met ‘Zwolle Gezonde Stad’ werkt Zwolle sinds 2010 aan het terugdringen van gezondheidsverschillen. Hoe staat het met de implementatie en lokale organisatie van de aanpak? En hoe kan de samenwerking met de doelgroepen beter?

‘Zwolle Gezonde Stad’ biedt een lokale integrale aanpak om sociaaleconomische gezondheidsverschillen te verkleinen. De aanpak wordt sinds 2010 ingezet in Zwolse wijken waar relatief veel mensen wonen met gezondheidsachterstanden en een lage sociaal economische status (SES).

Met het project Twaalf jaar Zwolle Gezonde Stad willen de onderzoekers twee onderzoeksvragen beantwoorden: Wat is er in de periode 2010-2022 concreet gedaan op het niveau van de lokale organisatie en de implementatie binnen de aanpak dat bijgedragen heeft aan het succes? En hoe kan de samenwerking met de doelgroepen 4 t/m 12-jarigen en senioren (65+) woonachtig in de lage SES wijken in die aanpak verbeterd worden?

Kinderen beschermen tegen roken: routekaart voor Rookvrije Generatie

Roken en meeroken zijn belangrijke oorzaken van sociaaleconomische gezondheidsverschillen. Alliantie Nederland Rookvrij! gaat voor een Rookvrije Generatie. Leidt dit ook in lage SES-wijken tot niet (mee)rokende kinderen?

Roken en meeroken zijn belangrijke oorzaken van sociaaleconomische gezondheidsverschillen. Om kinderen te beschermen tegen (mee)roken ontwikkelde de Alliantie Nederland Rookvrij! een routekaart om een Rookvrije Generatie te creëren. Maar profiteren lage SES-groepen in gelijke mate van de Rookvrije Generatie als hoge SES-groepen?

Project Kinderen beschermen tegen roken: routekaart voor Rookvrije Generatie wil de Rookvrije Generatie evalueren. Daarbij wordt gekeken naar toepassing, uitvoering, bereik en draagvlak van de Rookvrije Generatie-elementen. En hoe bewust mensen zijn van de schadelijkheid van meeroken, het draagvlak om kinderen te beschermen tegen rook en de bereidheid om niet te roken bij kinderen in de buurt.

INDIGO, de invloed van de Groene loper en de Blauwe zorg op het verminderen van sociaaleconomische gezondheidsverschillen in Maastricht

In vier Maastrichtse buurten met kwetsbare inwoners zijn twee interventies die gezondheidsverschillen willen verkleinen: De Groene Loper en pilot Blauwe Zorg. Hebben de interventies effect en versterken ze elkaar?

Tot voor kort werden vier achterstandsbuurten in Maastricht doorkruist door de snelweg A2. Onlangs is de snelweg ondertunneld en is bovengronds plaatsgemaakt voor een lange parklaan: de Groene Loper. In dezelfde buurten is gestart met de pilot Blauwe Zorg, waarin inwoners, zorgverzekeraars en lokale overheden krachten bundelen om de positieve gezondheid van kwetsbare inwoners te verbeteren.

In project INDIGO wordt onderzocht hoe effectief deze interventies zijn in het verkleinen van verschillen tussen inwoners van Maastricht op het gebied van positieve gezondheid en hoe de twee programma’s elkaar mogelijk versterken. Ook wordt gevolgd hoe de twee programma’s zijn ingevoerd, en hoe verschillende samenwerkingsstrategieën bijdragen aan duurzame verbeteringen in de buurt.

Zin in de wijk

Sociale wijkondernemingen kunnen bewoners van lage SES-wijken actiever, gezonder en zelfredzamer maken. Arnhem onderzoekt de impact van zes sociale wijkondernemingen en onderzoekt wat de succes- en faalfactoren zijn.

Kan een sociale wijkonderneming een bijdrage leveren aan het terugdringen van sociaaleconomische gezondheidsverschillen in Arnhem? In een sociale wijkonderneming kunnen wijkbewoners elkaar ontmoeten, werkervaring opdoen en zelf initiatieven ontwikkelen om hun wijk fysiek en sociaal aantrekkelijker te maken. Kern van de aanpak is dat wijkbewoners actief en gezonder worden en daarin zelf keuzes maken.

Project Zin in de wijk - sociaaleconomische gezondheidsverschillen in kwetsbare wijken verkleinen door sociale wijkondernemingen onderzoekt de effecten van de activiteiten van de sociale wijkondernemingen op de gezondheid van de inwoners en leefbaarheid van de wijk en zet de succes- of faalfactoren van deze wijkondernemingen op een rij.

TRANSSES, gezondheidsverschillen verklaard door ouderlijke en individuele sociaaleconomische status.

Wil je gezondheid(sverschillen) verklaren, dan spelen de ‘ouderlijke’ en ‘individuele’ sociaaleconomische status een rol, net als de levensfase waarin diverse invloeden zich afspelen. Wat zijn de verbanden en wisselwerking tussen deze factoren in relatie tot gezondheid?

Sociaaleconomische gezondheidsverschillen zijn hardnekkig. Het is bekend dat zowel transgenerationele factoren als factoren gedurende de levensloop een rol spelen, ook in combinatie en in wisselwerking met elkaar. Daarnaast kan de invloed van de sociaaleconomische status (SES) per levensfase variëren en gaan sommige levensfases gepaard met een verhoogde gevoeligheid voor externe invloeden, bijvoorbeeld rond de geboorte.

In project Unravelling the mediating pathways between SES and health: a transgenerational and lifecourse perspective (TRANSSES) willen de onderzoekspartners meer inzicht krijgen in de mechanismen die de ouderlijke SES en individuele SES met gezondheid verbinden, daarbij rekening houdend met werk, gezin en leefstijl.

Sociaaleconomische verschillen: een bewegend doel voor beleid?

Na dertig jaar interventies om sociaaleconomische gezondheidsverschillen te verkleinen, zijn die nog nauwelijks afgenomen. Hoe kan dat? Zijn de factoren die een rol spelen wellicht in de loop der tijd veranderd?

Verschillen in gezondheid tussen mensen met een hogere en lagere sociaaleconomische positie kunnen grotendeels verklaard worden door verschillen in leefstijl, sociale contacten en psychologische eigenschappen. Is het belang van die factoren nog steeds even groot als begin jaren negentig? Zo nee, dan zou beleid zich (steeds) moeten aanpassen.

Project Cohort differences in psychological, social, and behavioural explanations of socioeconomic inequalities in health and mortality: Has policy been aiming at moving targets? onderzoekt of de rol van factoren als opleiding en inkomen is veranderd en ook of het belang van psychosociale en gedragsmatige kenmerken voor sociaaleconomische gezondheidsverschillen (SEGV) in die periode is veranderd.

Verband SES en cognitieve en sociaal-emotionele ontwikkeling

In hoeverre dragen de omstandigheden thuis, op school en in de buurt bij aan sociaaleconomische verschillen in cognitieve en sociaal-emotionele ontwikkeling? Een analyse van gegevens uit Generation R en Als ik later groot ben.

In Nederland bestaan sociaaleconomische verschillen in levensverwachting, chronische aandoeningen en ongezond gedrag. Deze verschillen kunnen kleiner worden als kinderen op jonge leeftijd een optimale cognitieve en sociaal-emotionele ontwikkeling doormaken.

In Understanding socioeconomic inequalities in educational achievement, mental health and risk taking behaviour from birth to adolescence: the role of family, school and neighbourhood characteristics wordt onderzocht in hoeverre de omstandigheden waarin kinderen van ouders uit lagere en hogere sociaaleconomische groepen opgroeien kunnen verschillen, en zo mogelijk bijdragen aan het ontstaan van sociaaleconomische verschillen in cognitieve en sociaal-emotionele ontwikkeling.

Genetics as a research tool: the causal effects of social mobility on health

Waarom hebben mensen met een lagere sociaaleconomische status (SES) vaker gezondheidsproblemen en waarom geldt dit ook vaak voor hun kinderen? Is die relatie causaal, of spelen genen en de omgeving in de jeugd een rol?

Uit onderzoek blijkt dat SES-indicatoren als opleidingsniveau, inkomen en de omgeving van invloed zijn op gezondheid. Maar het is ook bekend dat de sociaaleconomische status van generatie op generatie overgaat. Is opleiding nu echt een bepalende factor voor gezondheid? ? Of ligt het anders? En zorgen de omgeving in je jeugd en/of je genen dat succes op school en gezondheid hand in hand gaan?

Genetics as a research tool: A natural experiment to elucidate the causal effects of social mobility on health bekijkt met behulp van duizenden tweelingen, broers en zussen en complexe genetische modellen welke SES-indicatoren: opleidingsniveau, inkomen en sociale achterstand van de buurt, een causaal effect hebben op lichamelijke en mentale gezondheid.

The DINAMICS project

The DINAMICS project wil sociaaleconomische gezondheidsverschillen verklaren vanuit systeemperspectief: welke dynamische processen liggen ten grondslag aan die verschillen, hoe interacteren die met elkaar en tot welke inzichten leidt de dynamiek.

Volksgezondheid kan worden beschouwd als een systeem dat bestaat uit veel verschillende elementen (bijv. individuen) op veel verschillende niveaus (bijv. netwerken waarin individu participeert). Deze elementen interacteren met elkaar en leiden in hun onderlinge dynamiek tot een uitkomst die zich aanpast aan veranderende omstandigheden. Hoe zijn vanuit dit systeemperspectief sociaaleconomische gezondheidsverschillen te verklaren?

Understanding fundamental causes and effects of socio-economic inequalities in health using a systems science approach (The DINAMICS project) wil de mechanismen, dynamiek en interacties in dit complexe systeem begrijpen en ontwikkelt een Systeem Dynamisch Model (SDM) met diabetes type 2 als voorbeeld. Het team werkt samen met beleidsactoren om te zorgen dat de kennis die wordt gegenereerd, aansluit bij hun behoeften.

Sociaaleconomische gezondheidsverschillen

De meest kwetsbare groepen in de samenleving, burgers met een lage sociaaleconomische status (SES), hebben vaker gezondheidsproblemen en een minder lange (gezonde) levensverwachting.

Lokale netwerken ontwikkelen effectieve integrale aanpakken om gezondheidsachterstanden te verminderen. En verklarend onderzoek geeft inzicht in de mechanismen, dynamiek en interacties die een rol spelen bij het ontstaan en voortduren van gezondheidsverschillen.

Naast de (tussentijdse) resultaten op het gebied van sociaal economische gezondheidsverschillen, lees je in deze publicatie ook over ‘Wonen en leven in een gezonde wijk en omgeving’, preventief gemeentebeleid en leefomgeving en gezondheid.

Preventieonderzoek naar gezonde wijk en omgeving

Preventieonderzoek zorgt voor kennis over de gezonde wijk en omgeving. En dat deze zijn weg vindt in de praktijk, zodat alle burgers er wat aan hebben. Dit doen we samen met onderzoekers, beleidsmakers, onderwijsinstellingen, gemeenten en professionals en met burgers zelf.

Subsidieoproep ‘Gemeenten Samen Gezond’ nu open

Houdt u zich bezig met gezondheidsbevordering in een gemeente? Met de subsidieronde ‘Gemeenten Samen Gezond’ stimuleren we implementatietrajecten die beleid en uitvoering in de gemeenten versterken, gecombineerd met actieonderzoek. Dit gebeurt op basis van de behaalde kennisopbrengsten, waarover u leest in deze digitale publicatie. Deze (kennis)opbrengsten dienen als input en ter inspiratie voor de nu opengestelde subsidieoproep. Bekijk de publicatie om te zien hoe u gebruik kunt maken van de opbrengsten en waar u op kunt aansluiten.

Meer weten?

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website