Al vóór de geboorte wordt de basis gelegd voor de groei, ontwikkeling en gezondheid van het kind op latere leeftijd. Daarom is prenatale zorg zo ontzettend belangrijk, vertelt prof. dr. Tessa Roseboom. 'Hoe beter de vroege ontwikkeling verloopt, hoe groter de kans dat het kind zijn of haar volledige potentie kan ontwikkelen.'

‘Goede prenatale zorg is belangrijk’, benadrukt Tessa Roseboom, hoogleraar Vroege ontwikkeling en gezondheid aan de Universiteit van Amsterdam (AMC-UvA) en auteur van het boek De eerste 1000 dagen. ‘In de zwangerschap worden alle organen aangelegd, het is het fundament waarop we de rest van ons leven bouwen. Als de omgeving waarin het ongeboren kind zich ontwikkelt niet optimaal is, dan beïnvloedt dat de structuur en functie van de organen, met blijvende gevolgen voor het kind. Allerlei omstandigheden kunnen maken dat een kind een ‘valse start’ maakt. Bijvoorbeeld psychische of financiële problemen van de aanstaande ouders, stress door gebrek aan werk of een vaste woonplaats, verslavingsproblematiek of een klein sociaal netwerk. Een prenataal huisbezoek door de JGZ maakt het voor ouders mogelijk om al tijdens de zwangerschap ondersteuning te zoeken – en voor de JGZ om deze hulp te bieden.’

Portretfoto Tessa Roseboom

Prenatale zorg

De gezondheid van een kind voor, tijdens en na de geboorte blijkt een belangrijke voorspeller te zijn van fysieke en/of mentale problemen op latere leeftijd. Daarom is het belangrijk dat met name kwetsbare zwangere vrouwen en gezinnen passende ondersteuning krijgen, zodat meer kinderen gezond en veilig opgroeien. Om dit te bevorderen ligt er een wetsvoorstel voor dat per 1 juli 2021 de mogelijkheid biedt voor een prenataal huisbezoek voor kwetsbare gezinnen. Dit houdt in dat kwetsbare gezinnen tijdens de zwangerschap - op basis van een signaal van de geboortezorg - een huisbezoek aangeboden krijgen van de JGZ. Om te bepalen óf en zo ja, welke hulp of zorg nodig is in het gezin. Doordat de JGZ gezinnen eerder in beeld heeft, kan de JGZ effectiever zijn in de vroegsignalering vanaf de zwangerschap. Samenwerking tussen de geboortezorg en de JGZ is hierbij essentieel en vergt van alle betrokkenen rondom de zwangere vrouw een gezamenlijk inzicht in onder meer wie een prenataal huisbezoek nodig heeft, hoe wordt samengewerkt en de manier waarop informatie wordt gedeeld.

Rol van ZonMw

ZonMw investeert in onderzoek en ontwikkeling binnen de JGZ. We financieren de totstandkoming van interventies met als doel dat ouders worden begeleid naar het aanstaande ouderschap en naar een goede start met hun kind. Om ouders te ondersteunen in hun ouderschap zijn er verschillende vormen van begeleiding en opvoedondersteuning mogelijk. Zo helpt het gespreksprotocol PreSPARK JGZ-professionals in het ondersteunen van ouders in hun nieuwe rol als opvoeders. En ondersteunt SamenStarten met bijbehorende app de JGZ-professional om het gesprek met ouders aan te gaan over lastige onderwerpen vanuit de behoefte van de ouder. De interventie Voorzorg ondersteunt en begeleidt kwetsbare jonge aanstaande moeders bij hun zwangerschap, verzorging en opvoeding van hun kind. Begin 2021 wordt door de JGZ, partners uit de geboortezorg en ouders een publiekscampagne gelanceerd die het vragen van steun aan zorgprofessionals door ouders in de zwangerschapsperiode helpt normaliseren en ouders zicht geeft op de mogelijkheden. Bekijk hier het projectenoverzicht ‘prenatale zorg’.

Samenwerking

ZonMw werkt voor de jeugdgezondheidszorg samen met talrijke organisaties, zoals het Nederlands Centrum Jeugdgezondheid, het Nederlands Jeugdinstituut, beroepsverenigingen, brancheorganisaties, praktijkinstellingen, hogescholen, universiteiten en kennisinstituten zoals TNO en Trimbos instituut.

ZonMw-programma’s speciaal voor de JGZ

Er zijn 2 programma’s die zich specifiek op de JGZ richten. Het programma Richtlijnen Jeugdgezondheidszorg 2013-2018 (www.zonmw.nl/richtlijnenjgz) moet leiden tot verdere professionalisering en uniformering in de jeugdgezondheidszorg. Dit gebeurt door de ontwikkeling en herziening van richtlijnen, samenwerkingsrichtlijnen en producten die de invoering van richtlijnen ondersteunen. 

De webbased gepubliceerde richtlijnen zijn gemakkelijk te raadplegen. Elke richtlijn heeft een eigen startpagina met links naar extra informatie, ondersteunende producten, informatie voor ouders en een toolkit voor implementatie. Met de Richtlijnen app maken we het nog makkelijker om de JGZ-richtlijnen te raadplegen.

Het programma Versterking Uitvoeringspraktijk Jeugdgezondheidszorg 2015 – 2018 (www.zonmw.nl/versterkingjgz) richt zich op het verder onderbouwen en waar nodig doorontwikkelen van veelbelovende werkwijzen daar waar deze werkwijzen nog onvoldoende onderzocht zijn. Daarnaast richt het programma zich op innovatieve werkwijzen voor de JGZ die de positionering van de JGZ in het sociale domein betreffen. 

‘Als de omstandigheden van aanstaande ouders niet optimaal zijn, is het van belang dat er vroegtijdig ondersteuning aangeboden wordt die kan bijdragen aan een goede ontwikkeling van het ongeboren kind.’

Hulp in een vroeg stadium

Samenwerking tussen verschillende partijen is cruciaal voor goede prenatale zorg. ‘De verloskundige kan door haar intensieve begeleiding in de zwangerschap problemen namelijk vroeg signaleren, maar kan problemen rondom huisvesting, verslaving of schulden bijvoorbeeld niet oplossen’, legt Tessa uit. ‘Een JGZ-professional staat vaak dichter bij de gemeente, waardoor hulp soms sneller geboden kan worden. Bovendien houdt de zorg van de verloskundige vlak na de bevalling op, terwijl de zorg van de JGZ dan juist begint. Het prenatale huisbezoek kan bijdragen aan een soepele overgang van verloskundige zorg naar het vertrouwde gezicht van de JGZ-professional met wie groei, ontwikkeling en opvoeding van het kind laagdrempelig kan worden besproken.’

Kansen voor de lange termijn

Volgens Tessa biedt prenatale zorg enorme kansen om problemen bij kinderen te voorkomen. ‘Internationaal onderzoek laat zien dat kinderen zowel op korte als lange termijn baat hebben bij deze ondersteuning: ze zijn gezonder, hebben betere leerprestaties en komen minder in aanraking met politie en justitie. Ook ouders kunnen op langere termijn beter voor zichzelf en hun kind zorgen. Prenatale zorg levert dus op heel veel vlakken winst op, ook financieel gezien.’

Om het gezin heen staan

Tegelijkertijd zijn er ook uitdagingen. ‘Zo vraagt het ondersteunen van ouders veel van de menselijke en communicatieve kwaliteiten van professionals’, licht Tessa toe. ‘Het is belangrijk om ouders vooral het vertrouwen te geven dat je er bent om hen te helpen, en niet om hen op fouten te wijzen. Het is dus zaak om vooral ook te benoemen wat er goed gaat en om zelfvertrouwen op te bouwen. Een andere uitdaging ligt bij de afstemming tussen de JGZ en partijen zoals de verloskundige, huisarts, psychiater, gemeente en schuldhulpverlening. Idealiter zou het werk van elk van deze professionals elkaar moeten aanvullen, zodat je met z’n allen echt om zo’n gezin heen gaat staan.’

Tekst Leene Communicatie. Portret Martin de Bouter. Sfeerbeeld Studio Oostrum

Gerelateerde links

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website