Voorkomen dat hoog-risico patiënten reumatoïde artritis (RA) ontwikkelen, dat is wat onderzoekers willen. Ondanks vroege klachten van deze patiënten als gewrichtspijnen, kunnen artsen hen helaas nog niet behandelen zolang de diagnose nog niet gesteld is. Met een speciale beeldtechniek willen onderzoekers hoog-risico patiënten opsporen, nog voordat ze uitwendig vast te stellen gewrichtszwelling ontwikkelen. Met zicht op toekomstige effectieve behandelingen, is de hoop dat in de toekomst de ontwikkeling van RA kan worden voorkomen.


Pijnlijke gewrichten komen vaak voor en kunnen tot allerlei klachten leiden bij patiënten. Pas wanneer er daadwerkelijke zwelling van gewrichten optreedt, kan de arts met geschikte testen de diagnose RA stellen. De gewrichtszwelling is uitwendig niet altijd te zien en dan komt er bij verdenking op RA een bloedtest aan te pas. Een bloedtest toont in sommige gevallen aan dat er bepaalde antistoffen tegen reuma aanwezig zijn in het bloed die de kans op RA verhogen. "Maar slechts de helft van de patiënten met die antistoffen in het bloed ontwikkelt daadwerkelijk RA en de andere helft toch niet. De bloedtest is dus niet voorspellend genoeg", zegt Conny van der Laken, reumatoloog bij Amsterdam UMC. "Het is dus heel belangrijk dat we de diagnose verbeteren, zodat we de patiënt eerder kunnen behandelen en zo de ernst van de ontwikkeling van de ziekte kunnen verminderen. Misschien is de ziekte zo zelfs te voorkomen."

Beeldtechniek

Van der Laken verbetert een bestaande diagnostische beeldtechniek om de ontsteking van gewrichten op tijd aan te tonen. Dat is belangrijk bij patiënten die pijnlijke, maar nog geen gezwollen gewrichten hebben, en die tegelijkertijd antistoffen tegen reuma in het bloed hebben. Met de beeldtechniek zijn bepaalde afweercellen, die een rol spelen bij de ontsteking, zichtbaar in de gewrichten. In één fotosessie zoekt het apparaat in het hele lichaam naar gewrichtsontstekingen. Met een merkerstof kan het de ontstekingen in bijvoorbeeld handen en polsen in beeld brengen, nog voordat het verdere schade aan omliggende weefsels toebrengt.     
Uit een eerste inventariserend onderzoek blijkt dat de onderzoekers er zo 1 tot 2 jaar eerder bij zijn voordat de patiënt RA ontwikkelt. Dit biedt kansen om behandelingen te ontwikkelen die verdere ontwikkeling van RA en daarmee ernstige bot- en kraakbeenschade kunnen voorkomen.

Patiënt volgen in de tijd

Een eerste onderzoek onder 60 patiënten, die dus gewrichtspijn ervaren en een positieve bloedtest voor reuma lieten zien, is gestart. Een jaar lang volgen de onderzoekers hen. Van der Laken: "Patiënten vinden het fijn en geruststellend dat ze gevolgd worden. We maken aan het begin beelden van het gehele lichaam om gewrichtsontstekingen op te sporen. Daarna worden de patiënten om de 3 maanden lichamelijk onderzocht om te kijken of er nog geen ontsteking is. Zodra de patiënt RA ontwikkelt, wordt de studie beëindigd en dragen onderzoekers de patiënt over voor behandeling aan de reumatoloog."

Preventieve behandeling

Zodra de beeldtechniek verder geoptimaliseerd is, kan het hoog-risico patiënten die waarschijnlijk reuma gaan ontwikkelen eerder opsporen. Van der Laken hoopt op een snelle en effectieve behandeling voor deze groep op termijn, zodat de patiënt minder ziektelast ervaart. "We denken aan een 'reset' van het immuunsysteem, waardoor de ontsteking afneemt en er weer gezonde gewrichten terugkomen, en de ziekte zich niet verder ontwikkelt. RA is tenslotte een ziekte van het afweersysteem."
 
Daarnaast wil Van der Laken ook onnodige medicatie bij de groep patiënten, die het uiteindelijk toch niet nodig blijkt te hebben omdat ze geen reuma ontwikkelen, voorkomen. "Om dat te bereiken moeten we dus beter de hoog-risico groep opsporen en daar zou de beeldtechniek bij kunnen helpen. Er is overigens nog genoeg ruimte om meer patiënten mee te nemen in het onderzoek."

Interesse om deel te nemen? Neem dan contact op met Conny van der Laken via j.vanderlaken@amsterdamumc.nl of telefoonnummer 020-4443432.

Dit project is onderdeel van het Programma Translationeel Onderzoek.

Keer terug naar de homepagina Translationeel Onderzoek.

Tekst Ilse Bos-Naus
Beeld Nature

© ZonMw 2022

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website