Hoe kun je met de GO!-methode de leef-omgeving in dorpen gezonder inrichten? Dit kwam aan bod op de achtste leernetwerk-bijeenkomst van de ‘Maak ruimte voor gezondheid’ consortia, georganiseerd door GO! Noord Nederland op 20 juni 2022 op de Hogeschool Windesheim in Zwolle. Deelnemers konden zelf ervaren hoe de GO!-methode werkt.

Inhoud

De GO!-methode stelt het bewonersgesprek centraal

Aan het begin van de bijeenkomst vertelde projectleider Judith Hin van het RIVM over het onderzoek van GO! Noord Nederland, een samenwerking tussen de RIVM, GGD’s, hogescholen, gemeenten en een veiligheidsregio. GO! staat voor een Gezonde leefOmgeving. Doel is – in samenspraak met stakeholders en bewoners -  een gezondere leefomgeving in dorpen in de provincies Groningen, Fryslân en Drenthe te bereiken, een regionaal netwerk van beleid, praktijk en onderzoek op het gebied van gezonde leefomgeving te ontwikkelen en uiteindelijk ook een GO!-toolkit met werkboek en instrumenten op te leveren.

“Het bewonersgesprek staat centraal in de methode,” benadrukte Hin, want de beleving van bewoners kan heel anders zijn dan de data. “Inderdaad, in Westerkwartier leek een kruispunt op papier heel veilig,” reageerde onderzoeker Jacqueline Slopsema van die gemeente. “Maar bewoners vermeden het juist omdat ze het gevaarlijk vonden en daardoor gebeurden er inderdaad weinig ongelukken.” En in een ander geval, vertelde een andere deelnemer, hadden bewoners geen last van de stank van een plasticfabriek zoals je zou verwachten, maar dachten ze als ze de plasticlucht roken alleen maar: “Fijn, we zijn weer thuis”.

De deelnemers aan het ZonMw-bijeenkomst hadden nog meer opmerkingen en vragen over de methode. “Hoe maak je een keuze op basis van de uiteenlopende wensen?” vroeg Kevin Raaphorst, onderzoeker bij de Radboud Universiteit en van Space2Move (Nijmegen) zich bijvoorbeeld af. En Theo van Alphen, onderzoeker bij GO! Visie en van GO! Noord Nederland, noemde de uitdaging om bewoners bij de uitvoering van de maatregelen te betrekken.

GO!-toolkit en meedenken

Het consortium is nu een GO!-toolkit aan het samenstellen, met daarin een werkboek, dashboard op basis waarvan een dorpsprofiel of dataroos opgesteld kan worden en een eerste maatregelendatabase met effectieve interventies. Gemeenten, zowel dorpen als steden, maar ook provincies, kunnen dan zelf aan de slag met de methode. Hin benadrukte ten slotte dat de methode niet in beton gegoten is: “Het is leren door te doen; door er zelf mee aan de slag te gaan, waarbij het stappenplan van de GO!-methode de leidraad is.”

Wat is de GO!-methode?

Met de GO!-methode kan stapsgewijs samen met bewoners en lokale stakeholders bepaald worden welke behoeften en mogelijkheden er zijn om de openbare ruimte slim aan te passen om zo hopelijk een betere gezondheid te bereiken. Tijdens haar presentatie besprak Judith Hin van het RIVM de 6 stappen.

  1. Inventariseren van de belangrijkste thema’s en trends in de regio en ambities van een gemeente op het gebied van de leefomgeving en gezondheid.
  2. Opstellen van een dataprofiel van een dorp in het GO!-dashboard, een tool waarin landelijk beschikbare data staan over onder andere groen, voorzieningen, milieu, maar ook over samenstelling van de bevolking en hun sociaaleconomische status en gezondheid. Deze ‘dataroos’ geeft in één oogopslag een eerste indicatie hoe een dorp ervoor staat op het gebied van de verschillende aspecten van de gezonde leefomgeving. Om het dorpsprofiel compleet te maken worden tenslotte nog een aantal aanvullende gegevens, onder andere op het gebied van sociale cohesie en ontmoetingsplaatsen toegevoegd die niet in landelijke databronnen beschikbaar zijn.
  3. Tijdens een bewonersbijeenkomst wijzen verschillende bewoners en lokale stakeholders op een grote plattegrond van hun dorp aan welke plekken en routes in het dorp fijn zijn of juist onaangenaam en waarom. Pas in tweede instantie wordt het dorpsprofiel met de data erbij gehaald en bewoners gevraagd of zij de uitkomsten herkennen.
  4. Op basis van de thema’s die voortkomen uit bewonersbijeenkomst stelt de gemeente samen met de GGD een aantal handelingsperspectieven op voor het dorp met behulp van de maatregelendatabase. Per thema betreft het handelingsperspectief een combinatie van zowel fysieke maatregelen (bijvoorbeeld aanleg beweegroute) als sociale maatregelen (activiteitenprogramma bij de beweegroute).  
  5. De gemeente kiest samen met de bewoners voor het meest passende handelingsperspectief om mee te beginnen en voert deze plannen uit.
  6. De onderzoekers monitoren het effect op van de maatregelen: in hoeverre worden de maatregelen gebruikt en bevorderen zij daarmee gezond gedrag, voor wie en op welke termijn? De uitkomsten geven weer input voor een volgende stap om de leefomgeving in een dorp te verbeteren – de GO!-methode is een cyclische manier van werken.

Meer informatie over de GO!-methode  

Dubbel interview met Jacqueline Slopsema en Judith Hin over de pilot in Westerkwartier

Judith Hin
Jacqueline Slopsema

Voor steden bestaan al allerlei methoden om de leefomgeving gezonder in te richten, terwijl er voor dorpen, waar weer andere thema’s spelen, veel minder is. In de gemeente Westerkwartier vindt een pilot met de GO!-methode plaats. Twee betrokkenen vertellen over de uitkomsten en de voor- en nadelen.

Lees het dubbel interview

De GO!-methode zelf ervaren

Na de uitleg over de GO!-methode namen de deelnemers in groepjes zelf de stappen van de methode door, met op tafel de kaart van een fictief Gronings dorp, de ‘dataroos’ en een overzicht met mogelijke interventies. Daarbij speelde elke deelnemer een rol: een jonge moeder, een tiener, een bewoner van 70, een gemeenteambtenaar, een GGD- of RIVM-medewerker.

“Ik vond het heel leuk om te doen. Ik hou van deze vorm van het gewoon gaan ervaren met elkaar in zo’n rollenspel. Dan zie je heel duidelijk voor je hoe het werkt. De GO!-methode is een goed hulpmiddel voor een gesprek met diverse partijen met verschillende belangen. De gesprekleider speelt een belangrijke rol in dit proces. Onze procesbegeleider deed dat geweldig. Ik heb een setje van het materiaal meegenomen omdat het ook leuk is om het met onze studenten Gezondheid en Maatschappij uit te proberen. De GO!-methode past ook bij stedelijke vergroeningsprocessen (het plannen, uitvoeren en het onderhoud), dus ik zou deze methode ook goed kunnen toepassen in mijn eigen onderzoek.”

- Lenneke Vaandrager, universitair hoofddocent en onderzoeker aan de Wageningen University & Research/ PARTIGAN (Arnhem).

“De combinatie van beleid, data en dit samenbrengen met de beleving van mensen is een sterk concept om het gesprek over aan te gaan. In korte tijd kun je erachter komen waar de behoefte van de bewoners ligt en welke interventies het meest effectief zullen zijn. Tijdens de bijeenkomst was de tijd wel erg kort en kwamen de fictieve bewoners te weinig aan bod om het effect van de methode echt te kunnen ervaren. Ik ben bezig met een woningbouwproject genaamd de Sportcampus in Stadionpark, een hele nieuwe wijk van circa 800 woningen in Rotterdam. Ik ga straks in de trein terug direct zo’n dataroos voor deze wijk opzoeken. Om dan in eerste instantie te kijken: klopt onze indruk met de data en waar zitten de eventuele verschillen? We hebben hele hoge ambities op het gebied van beweging en sport. Ik denk dat we de methode zouden kunnen toepassen, maar dan moet de data wel op buurtniveau uitgesplitst worden. De wijken in Rotterdam zijn namelijk zo groot dat er geen zinnige inzichten uitkomen.”

- Tim Langelaan, projectmanager Sportcampus en Mobiliteitsopgave bij de gemeente Rotterdam/ Space2Move (Nijmegen).

 “Ik speelde een inwoner van 70. Het is wel grappig om je eens te proberen je te verplaatsen in iemand anders en dacht daarbij aan de ouderen die ik gesproken heb voor ons eigen onderzoek. Er zijn data en daarover heb je een gesprek: er zijn meerdere methoden die dat doen en dit is een hele mooie methode. Ik vraag me wel af: hoe borg je dit nou, is er iemand die zich verantwoordelijk blijft voelen voor deze projecten zodat het echt een cyclus wordt? Ik begreep dat er bij GO! wel over nagedacht is en dat dit ligt bij iemand van de gemeente, maar wat gebeurt er als die persoon een nieuwe baan krijgt. Daar ben ik wel benieuwd naar.”

- Yvonne Vendrig-de Punder, postdoc onderzoeker aan het Julius Centrum UMC Utrecht/ IGLO (Utrecht).

“Het was een leuke en leerzame ervaring. Het was interessant om via dit rollenspel enigszins te kunnen ervaren hoe stakeholders vanuit verschillende perspectieven kunnen bijdragen aan een dergelijke co-creatie sessie. In ons onderzoek brengen we verschillende methoden om met de doelgroep te spreken in kaart. De GO!-methode hebben we voorbij zien komen. Vanuit ons ontwerpers-perspectief zouden wij de GO!-methode aanvullen met visueel materiaal en het werken met maquettes.”

- Sophie Peters en Leonie van Buuren, onderzoekers aan de Technische Universiteit Eindhoven/ GELIJK (Helmond).

Warme overdracht van kennis vanuit de 7 consortia samen

Er zijn plannen om gezamenlijke producten te maken van de opbrengsten van de 7 ‘Maak ruimte voor gezondheid’ consortia met als doel een ‘warme overdracht’ van de opgedane kennis, inzichten en ervaringen. Els de Maeijer, van de Fontys Hogeschool en van consortium GELIJK, vertelde erover aan het eind van de bijeenkomst.

We zijn van plan met de consortia samen alle kennis te bundelen en aan een breed publiek bekend te maken. De kennis willen we verder bespreken met onderzoekers en ervoor zorgen dat overheden er gebruik van maken in hun beleid en praktijk, bijvoorbeeld in de vorm van handreikingen en bouwstenen voor beleidsontwikkeling kunnen.

De aanvraag voor deze gezamenlijke producten wordt in de zomer ingediend, als Verspreidings- en Implementatie Impuls (VIMP, een speciaal soort subsidie aanvraag op uitnodiging). Als deze goedgekeurd wordt, kunnen de consortia hier in het najaar mee aan de slag.

Bekijk een samenvatting van de plannen in deze presentatie.

Opbrengsten en leerpunten van de consortia in beeld

Verschillende consortia hadden een poster meegenomen met details over hun project. Voordat de bijeenkomst afgesloten werd, kon iedereen nog even langs de tafels lopen om de posters te bekijken, vragen te stellen en nog even na te praten. Er was vandaag heel wat te bespreken. We praten graag verder op de volgende bijeenkomst van de consortia: op 26 september (11:00-16:30 uur) in Maastricht.

GELIJK
GO! Noord Nederland
UDIHiG

Partigan

Space2move

Klik hieronder op de links voor een grotere weergave van de posters

Maak ruimte voor gezondheid

Wat zijn de effecten van de inrichting van de leefomgeving op gezondheid, duurzaam (on)gezond gedrag, en deelname aan de samenleving? Daarover is nog maar weinig bekend. Om daar verandering in te brengen, werken 7 consortia aan onderzoek naar de gezonde leefomgeving.

Meer weten?

Colofon

Tekst: Thessa Lageman, thestorytellingstudio.nl

ZonMw stimuleert gezondheidsonderzoek en zorginnovatie. ZonMw financiert gezondheidsonderzoek en stimuleert het gebruik van de ontwikkelde kennis - om daarmee de zorg en gezondheid te verbeteren. ZonMw heeft als hoofdopdrachtgevers het ministerie van VWS en NWO.

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website