Hoe kun je de gezondheid van werknemers met een lagere sociaaleconomische positie (SEP) écht verbeteren op de werkplek? In 2018 gingen 20 onderzoeksprojecten van start. Waar zijn ze mee bezig? En waar lopen ze tegenaan?

Inhoud

Projectleiders praten elkaar in één ochtend bij

Op 24 oktober jl. presenteerden de projectleiders de stand van zaken in hun onderzoek en bespraken ze gemeenschappelijke vraagstukken in de Hogeschool Rotterdam.

Praktische toepasbaarheid van nieuwe kennis staat voorop, stelde dagvoorzitter Tinka van Vuuren, bijzonder hoogleraar Open Universiteit en commissielid programma Werk(en) is gezond in haar welkomstwoord. “Bedrijven moeten die kennis kunnen inzetten om de gezondheid van medewerkers met een lage sociaaleconomische positie daadwerkelijk te verbeteren.”

Onderzoek moet gezondheidsverschillen verkleinen

Circa dertig onderzoekers waren naar Rotterdam gekomen om elkaar te ontmoeten en meer te horen over elkaars projecten. Na het welkomstwoord verdeelden ze zich over twee parallelsessies met als thema’s: “Belangstelling en borging van interventies in bedrijven” en “Hoe betrek je werknemers van een lage sociaaleconomische positie?” Hier hield elke projectleider een korte pitch en bespraken de deelnemers gedeelde vraagstukken. Tijdens de afsluitende lunch was nog volop gelegenheid voor verdere uitwisseling.

Drie onderzoekslijnen

Werk(en) is gezond kent drie onderzoekslijnen: dertien projecten richten zich op (door)ontwikkeling en implementatie van interventies, één op effectiviteit van interventies op de werkplek en zes zoeken nieuwe inzichten door meta-analyses van bestaande onderzoeksresultaten. Het eerste project wordt eind dit jaar afgerond en het laatste begin 2021.

Interviews over vitaliteitsmanagement en meta-analyse

‘De werkomgeving is voor gezondheid net zo belangrijk als leefstijl’, vertelt Tinka van Vuuren, bijzonder hoogleraar vitaliteits-management. Wat is vitaliteit? En wat is belangrijk bij het stimuleren van gezondheid op de werkplek en wat zijn de uitdagingen?

Interview met Tinka van Vuuren

‘Met meta-analyses kan je bestaande data optimaal benutten’, vertelt Karin Proper, senior onderzoeker Lifestyle, Work and Health. Bestaande databestanden samenvoegen en analyseren kan tot nieuwe inzichten leiden.

Interview met Karin Proper

Themasessie: Belangstelling en borging van interventies in bedrijven

Interventies doen in de bedrijfspraktijk kent zo z’n uitdagingen. Projectleiders vertellen over hun ervaring.

Angelique de Rijk stelt dat samenwerken met bedrijven concessies vraagt van haar onderzoekshart. Een controlegroep met werknemers die niet meedoen met de interventie, is vaak onbespreekbaar. En hoe borg je de kwaliteit van interventies als je voor blootstelling eraan afhankelijk bent van HR-medewerkers?

Waar lopen andere projecten tegenaan?

In de groep is veel herkenning. Een aantal projecten blijkt een pragmatische beslissing genomen te hebben. Zonder controlegroep kun je weliswaar geen kwantitatief onderzoek uitvoeren, maar er zijn wel degelijk waardevolle kwalitatieve gegevens op te halen. Een ander stelt dat onderzoekers niet alleen concessies aan hun methodologie zouden moeten doen, maar ook aan hun vraagstelling. “Een vraagstelling opwerpen die je niet kan beantwoorden leidt niet tot onderzoeksresultaten die goed genoeg zijn voor publicatie.” Maar welke vragen kunnen dan wel wetenschappelijk worden beantwoord? Het is een aparte sessie waard. Hoe dan ook de ervaring en kennis die de onderzoekers opdoen, is van onschatbare waarde. “Hoe gaan we deze kennis delen?”

Jantien van Berkel

Wetenschappelijk onderzoeker Wageningen University & Research

Project: Responsive evaluation of stakeholder dialogue to promote health among employees with a lower socioeconomic position

“Interventies voor gezondheidsbevordering sloegen niet aan bij praktisch geschoolden binnen de organisaties waar wij onderzoek doen. Wij gooiden het roer om. We zetten de leefwereld van de medewerker centraal met een stakeholderdialoog als interventie en onderzoeken dit met responsieve evaluatie.

Ofwel: we investeren in relaties op de werkvloer, knopen gesprekken aan over wat de werknemer zelf onder gezondheid verstaat en wat er volgens hem of haar nodig is voor gezondheid. Deze aanpak vereist een totale omslag in denken.”

Cécile Boot

Universitair hoofddocent Arbeid en Gezondheid, Amsterdam UMC (locatie VUmc)

Project: Grip op gezondheid

“We hebben ontdekt dat de vormgeving van het interventiemateriaal nauw luistert. Hoe beter het aansluit bij de doelgroep, hoe sneller de boodschap wordt opgepakt. Samen met onze vormgever hebben we medewerkers allerlei ontwerpen voorgelegd. Het bleek dat de doelgroep heel andere associaties had met bepaalde icoontjes of heel andere kleurvoorkeuren had dan wij. Zo kun je voorkomen dat je project negatief wordt ontvangen.”

Allard van der Beek

Hoofd afdeling Sociale Geneeskunde, Amsterdam UMC (locatie VUmc)

Project: Improving health of employees with a low socio-economic position (SEP): a citizen science study at the workplace

“Voor borging zijn twee dingen belangrijk. Ten eerste: luister echt goed naar de werknemers en handel daarnaar. En ten tweede zorg dat je echt commitment van de hoogste directie hebt.

Vaak zegt de directie wel dat ze de vitaliteit van werknemers belangrijk vinden, maar zie je dat niet terug in de praktijk. In de praktijk hebben wij gezien dat betrokkenheid van de directie, door bijvoorbeeld bij bijeenkomsten aanwezig te zijn, energie geeft aan een projectonderzoek. Geeft de directie niet thuis, dan heeft dat een negatieve impact.”

Themasessie: Hoe betrek je werknemers met een lage sociaaleconomische positie?

Projectleiders lichten hun project toe en vertellen hoe ze werknemers met een lage SEP weten te bereiken en betrekken in hun interventies en onderzoeksprojecten.

Karen Nieuwenhuijsen van Coronel Instituut voor Arbeid en Gezondheid Amsterdam UMC (AMC) oppert dat betrokkenheid bij de doelgroep een voorwaarde is, maar hoe bewaak je een gepaste afstand? Gesprekken kunnen over intieme onderwerpen gaan als seksualiteit. In hoeverre mag je ethische onderzoeksprincipes verlaten om moeilijk bereikbare doelgroepen te bereiken?

Hoe gaan andere deelnemers met dit dilemma om?

Een deelnemer vertelt dat binnen haar project juist om die reden interventies alleen in groepen worden aangeboden. “Zo bewaar je afstand en kunnen werknemers steun bij elkaar vinden en elkaars rolmodel zijn. We moeten waken dat het geen persoonlijke councelling wordt.” Een ander verwijst naar de Antropological Association of America die online veel informatie aanbiedt over een goede ethische framing van onderzoek en interventies. Commissielid Tecla Aerts vult aan dat je mensen ook kunt doorverwijzen naar een vertrouwenspersoon. “Het feit dat je als onderzoeker stilstaat bij professionele grenzen is eigenlijk al heel goed. Er is geen gouden regel, het blijft maatwerk.”

Karen Oude Hengel

Onderzoeker arbeid en gezondheid Erasmus MC

Project: Promotion of healthy behaviour and prevention of obesity inworkers with a lower socioeconomic position: an equity specific analysis of what works and why

“Na meta-analyse van individuele data over deelname en effectiviteit blijkt dat interventies op de werkplek het gezond gedrag en BMI van zowel werknemers met lage SEP als werknemers met hoge SEP in het algemeen niet verbetert.

Wat vooral lastig blijkt voor werknemers met lage SEP is het interventieprogramma volhouden. Dat vraagt dus meer aandacht.”

Marieke Meeusen

Projectleider Wageningen University Research Centre

Project: Promoting healthy snacking at the workplace for workers in the low social-economic class: stimulating vegetable intake by employers and caterers

“Ongezonde eetgewoontes zijn lastig om te buigen. Iedereen wil diep in z’n hart gezond eten. Maar lange termijn gezondheidsvoordelen leggen het af tegen verleidingen op de korte termijn.

Met nudgingtechnieken geven we werknemers een duwtje in de rug: we passen de omgeving aan zodat gezonde keuzes makkelijker worden. In de kantine liggen de kroketten bijvoorbeeld een stukje naar achteren, zodat je erom moet vragen. De gezonde keuzes liggen vooraan. Die moeten er dan wel smakelijk uitzien en goed geprijsd zijn.”

Suzan Robroek

Assistent professor Erasmus MC

Project: PerfectFit2.0 – optimising an effective intervention for workers in low socioeconomic position
 
“Hoe makkelijker je deelname aan een onderzoek maakt, hoe hoger de deelname. Bij een van onze opdrachtgevers zijn zoveel mogelijk hordes weggenomen.

Als werknemers de vragenlijst maken, zit er iemand bij die helpt als het nodig is. De vragenlijst wordt achteraf gecheckt. Het onderzoek wordt uitgevoerd door bekenden: de interne arbodienst, en sluit aan bij een preventief medisch onderzoek. Achteraf faciliteert het bedrijf de benodigde acties.”

Pitches geven veelkleurig beeld van onderzoeksveld

Met korte pitches gaven projectleiders inzicht in hún bijdrage aan het stimuleren van gezond gedrag op de werkplek.

Meta-analyses, citizen science, responsive evaluation, materiaaldesign en meer. De pitches gaven een goed beeld van de grote diversiteit aanpakken, insteken en inzichten. De presentaties zorgden vaak voor veel herkenning in de zaal. De medewerker met lagere sociaaleconomische status bereiken vergt een omslag in deken. En hier en daar vonden projecten elkaar voor wederzijdse inspiratie of samenwerking.

Presentaties

Werk(en) is gezond

Mensen die werken zijn gezonder, blijkt uit onderzoek. Daarom zorgen we met ons kennisprogramma ‘Werk(en) is gezond’ voor kennis om gezondheid op de werkplek te stimuleren. Specifiek voor werkenden met een lage sociaaleconomische positie, waaronder mensen met een chronische aandoening.

De projecten binnen het programma Werk(en) is gezond zijn gericht op deze drie thema’s:

Meer weten?

Colofon

Foto’s: Studio Oostrum
Tekst: Ellen Röling
Eindredactie: ZonMw

ZonMw stimuleert gezondheidsonderzoek en zorginnovatie. ZonMw financiert gezondheidsonderzoek en stimuleert het gebruik van de ontwikkelde kennis - om daarmee de zorg en gezondheid te verbeteren. ZonMw heeft als hoofdopdrachtgevers het ministerie van VWS en NWO.

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website