Kunnen beide naast elkaar bestaan? Wetenschap is van oudsher een individualistische aangelegenheid, maar de tijd van de solitaire wetenschapper lijkt voorbij. Grote vragen worden in teams beantwoord. Maar hoe beoordeel je teams? Wat maakt iemand tot een goed teamlid en hoe beoordeel je die kwaliteiten? En zijn teams wel in elke discipline onvermijdelijk en nuttig?

Team science

Team science lijkt het nieuwe toverwoord, waarbij het idee is dat de aandacht niet alleen naar supersterren, maar vooral naar teams moet. Het is ontegenzeglijk waar dat veel wetenschap tegenwoordig in teams wordt gedaan, zo stelde workshop-inleider Sarah de Rijcke, hoogleraar wetenschaps- en evaluatiestudies aan de Universiteit Leiden. (In de andere sessie over teamspelers en supersterren hield Jeroen de Ridder, universitair hoofddocent aan het Center for Molecular Medicine, UMC Utrecht, een soortgelijk betoog.)

De Rijcke wees erop dat het gemiddelde aantal auteurs per paper is gestegen naar 4 à 5. Natuurkundigen hebben het record veelvoudig-auteurschap met meer dan vijfduizend auteurs op één paper. Papers met meer dan honderd auteurs zijn niet uitzonderlijk meer.

Maar er zijn ook nog veel vragen over team science, aldus De Rijcke. Want wat is het eigenlijk? Moeten teams samen alles doen (onderzoek, onderwijs, outreach, bestuur) of kun je ook ‘pure’ onderzoeksteams hebben? Hoe organiseer je de boel intern? Moet iedereen alles doen of is specialisatie beter? Wat betekent het voor het evalueren en waarderen van wetenschappers? Moeten ook ‘zachte’ criteria meetellen als leiderschap, cultuur, groei, en het aantrekken en behouden van talent?

Verschillen tussen vakgebieden

De Rijcke wees erop dat er grote verschillen zijn tussen vakgebieden, zoals tussen geneeskunde en filosofie. Denk daarbij aan de aard en omvang van projecten, benodigde dataverzameling, apparatuur en soorten methoden. Het maakt dat team science er in elk geval heel verschillend uit kan zien en voor sommige disciplines heeft het misschien zelfs nauwelijks toegevoegde waarde. Dus moeten we voorzichtig zijn in het opleggen van team science als een mal voor iedereen, aldus De Rijcke.

Een eerste indicatie van hoe beoordelingscommissies denken over samenwerken, blijkt uit een klein verkennend onderzoek dat is gehouden onder commissieleden uit het gehele wetenschapsveld, uitgevoerd door NWO. Daaruit bleek dat 83 procent van de leden stelde dat samenwerking één van de indicatoren van wetenschappelijke kwaliteit is. Ook vond ruim de helft (52 procent) dat er voldoende ruimte is voor team science beurzen.

Jeroen de Ridder
Discussie over 5 stelllingen

1.    Zonder team science is er geen wetenschappelijke doorbraak mogelijk

  • Team science is niet in iedere discipline van meerwaarde.
  • Voor wetenschappelijke doorbraken moet je samenwerken.
  • Je hebt in teams individuen nodig die supersterren zijn.
  • Als je een doorbraak als team wil ‘vieren’ moet duidelijk zijn wat de hiërarchie en taakverdeling was.

2.    Het waarderen en evalueren moet op team-niveau gebeuren

  • Waardeer de rol van elke teamlid, want alle leden zijn complementair.
  • Hoe kan de rol van een individu in een team het best worden beoordeeld.
  • Beoordeel een onderzoeksteam als een voetbalteam: het team als geheel deelt in de prijzen en waardering.
  • Zichtbaarheid van individuele teamleden is een issue. Er staat maar 1 persoon op het podium.
  • Bij onderzoeksfinanciering moeten vooraf heldere voorwaarden en ‘incentives’ worden afgesproken, op basis waarvan teams worden beoordeeld.
  • Financiering van onderzoek moet de structuur van een team volgen, inclusief onderwijstaken.
Hester den Ruijter

3.    Alleen wetenschappelijke supersterren kunnen teams leiden

  • Een superster hoeft het team niet te leiden, maar moet kwaliteiten hebben zoals inspireren door wetenschappelijke excellence, generositeit en vertrouwen.
  • Het leiden van een team kan al worden gezien als een prestatie van een ‘superster’ en dat kan ook een manager zijn.
  • Het binnenhalen van een grote onderzoekbeurs bepaalt of je wordt gezien als een superster.

4.    Teams zijn in alle wetenschappelijke disciplines nodig

  • Alle wetenschap heeft teams nodig.
  • Hoe groot is een team? Een groep van honderd mensen wordt niet gezien als een team dat daadwerkelijk samenwerkt. Een team hoeft niet fysiek bij elkaar te zitten. Kan een team ook de groep internationale peers zijn?
  • Het combineren van disciplines kan een redding zijn voor kleine disciplines waarbij samenwerking in teams lastig is.
  • Specialistische kennis is nodig om een team te versterken. Hyperspecialisatie staat team science niet in de weg, als er maar een goede balans is.
Sarah de Rijcke

5.    Universiteiten en fondsen moeten team science meer pushen

  • Teams zijn belangrijk, maar er moet een mogelijkheid blijven om individueel te werken.
  • Team science moet het gevolg zijn van een wetenschappelijke vraag/probleem, niet als voorwaarde van universiteiten of financieringsorganisaties.
  • Met het bewust sturen op team science verlies je de dynamiek die in team nodig is.
  • Er is zo weinig geld dat wanneer er financieringsinstrumenten voor teams komen, er automatisch ook voorstellen komen.

Moderatoren: Prof.dr. Sarah de Rijcke, directeur Centre for Science and Technology Studies Universiteit Leiden, Prof.dr.ir. Jeroen de Ridder, universitair hoofddocent filosofie VU Amsterdam en dr.ir. Hester den Ruijter, universitair hoofddocent experimentele cardiologie UMC Utrecht.

In samenwerking met:

ZonMw stimuleert gezondheidsonderzoek en zorginnovatie. ZonMw financiert gezondheidsonderzoek en stimuleert het gebruik van de ontwikkelde kennis - om daarmee de zorg en gezondheid te verbeteren.

Evolutie of revolutie? Praat mee over de wetenschapper 2030 is door ZonMw in samenwerking met NWO georganiseerd. Het programmateam bestond uit: Cassandra Appelman, Martijntje Bakker, Anita Bos, Roula Dambrink, Maaike Damen, Olivier Morot, Jacqueline Mout, Sanne Raes, Annelein Stax, Rita Struhkamp en Jos Zandvliet

Tekst: Tjitske Lingsma
Fotografie: Sannaz Moghaddam Sannaz Fotografie
Eindredactie: Marja Westra en Cassandra Appelman (ZonMw)

Uitgave ZonMw, juni 2019

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website