Op het podium zitten de sprekers klaar voor de paneldiscussie waarmee ’s middags de conferentie wordt afgesloten.

Via hun smartphones kunnen de conferentiegangers in de zaal hun mening geven over stellingen die op het scherm verschijnen.

staafdiagrammen varierend in kleur en hoogte
Stelling: Recognize individual contributions but assess team output: academic leadership and team leadership are orthogonal

Het overgrote deel van het publiek is het eens met deze stelling. ‘Academisch leiderschap zien we wel veel, maar we zien minder teamleiders,’ zegt Belle Derks van de Jonge Akademie. Veel onderzoekers zijn ‘vreselijke managers,’ stelt Hanneke Takkenberg van het Netwerk Vrouwelijke Hoogleraren. PNN-voorzitter Anne de Vries wijst erop dat veel PhD-onderzoekers erg individueel werken. ‘Als je een goede onderzoeker bent, ben je niet per se een goede manager,’ aldus De Vries. Tegelijk klagen jonge academici dat leiders niet zo goed op menselijk niveau zijn. Daarop stelt iemand in de zaal dat als een leider niet op niveau functioneert deze persoon een lagere positie zou moeten krijgen.

Variatie in carrière

Ook het thema van variatie in de carrière passeert de revue. Als je management doet, betekent het niet dat je carrière voorbij is. Je verandert van rol, stelt Derks. Geurts bevestigt die mogelijkheid. ‘Ik doe dit werk nu,’ zegt de ZonMw-voorzitter en hoogleraar, ‘maar de volgende jaren ben ik misschien weer 100 procent onderzoeker.’ Daarmee past de wetenschap binnen een trend, want ook in andere sectoren gebeurt het, aldus Jean-Eric Paquet, directeur-generaal Research and Innovation van de Europese Commissie.
Stan Gielen wijst op het belang van het team. ‘Spinozaprijswinnaars benadrukken allemaal het team,’ aldus de NWO-voorzitter. Daarop klinkt vanuit de zaal de oproep om teamwerk ook echt te belonen.

staafdiagrammen varierend in hoogte en kleur
Stelling: We should profile ourselves internationally as a community experimenting how to stimulate in a competitive system

‘Competitie is goed, totdat het doorslaat. We focussen er te veel op,’ stelt Gielen. Takkenberg vindt dat de grote nadruk op competitie nadelig uitpakt voor diversiteit. ‘Het gaat er om alle talenten in te sluiten, maar door competitie vallen mensen buiten de boot.’
Anne de Vries brengt het begrip ‘excellence’ in, dat tegelijk zo belangrijk en zo onduidelijk is. ‘Als we het hebben over onderwijs, wat bedoelen we daarmee?’ vraagt ze zich af. ‘We weten niet wat excellence is,’ beaamt Derks. Takkenberg: ‘Als je het publiek vraagt wat excellence is, krijg je driehonderd antwoorden.’ Gielen vindt het ‘een excellent point’, maar is het wel mogelijk om het begrip helemaal vast te leggen? Hij verwijst naar de beste jazzmusicus en de beste klassieke musicus. ‘We definiëren beiden anders,’ aldus Gielen. ‘We herkennen het, maar kunnen het niet definiëren,’ stelt Geurts. ‘Als er geen objectieve criteria zijn voor excellence heeft het geen betekenis,’ vindt De Vries.

Vreselijke term

Ook vanuit de zaal klinkt bezwaar tegen deze ‘vreselijke term.’ Van de wetenschappers mag dan 5 procent excellent zijn, maar de overige 95 procent zijn ook relevant, want zonder hen kan het onderzoek niet worden gedaan. Derks: ‘Als 5 procent behoort tot de excellente groep, wat is dan de rest? Ik denk trouwens dat 30 procent excellent is.’ Ze wijst op nog een punt. De verzoeken voor beurzen kunnen excellent zijn geformuleerd, maar zijn de researchers zelf ook excellent?
Takkenberg wijst op de ‘impliciete bias’ tegen vrouwen. Bij toepassing van het begrip excellent komen vrouwen er slechter van af dan mannen. ‘We hebben een beeld van een wetenschapper, en dat maakt het moeilijker voor hen,’ zei ze, terwijl diversiteit in talent zorgt dat ‘een team vleugels krijgt.’

staafdiagrammen varierend in kleur en hoogte
Stelling: If you don't want to work in a team, there is no added value to working at a university
staafdiagrammen varierend in kleur en hoogte
Stelling: The PhD system is the root of all evil

PhD-studenten

Anne de Vries is het oneens met de stelling, maar is wel voor verandering. Het huidige systeem brengt PhD-studenten voort die veel extra werk doen, maar daar nooit voor worden betaald. ‘Als je ze slecht behandelt, vertrekken de besten en wordt het systeem arm,’ aldus De Vries. Een deelnemer in de zaal vindt dat er betere supervisors nodig zijn die ook echt om PhD-studenten geven. Een ander merkt op dat een leider met veel onderzoekers, die allemaal individueel werken, misschien niet het beste team met meeste impact heeft.
Gielen stelt dat het PhD een trainingsprogramma is om wetenschapper te worden. Maar voor al die mensen is geen werk, zegt iemand in de zaal. ‘Hoeveel mensen moeten we opleiden terwijl er geen posities zijn. We maken de berekeningen niet. We moeten stoppen met al dat geld in PhD-ers te stoppen.’ Gielen is het er niet mee eens. PhD-onderzoekers hoeven niet alleen voor een academische positie te gaan, maar kunnen ook de samenleving veel brengen.

tafle met mensen
Panelleden onder leiding van Maria Henneman in discussie met de zaal

In samenwerking met:

Rolmodel

‘Als Einstein nu leefde, zou hij bij NWO geen beurs krijgen,’ citeert Geurts een veelgehoorde opmerking. Gielen: ‘Is Einstein dood? Ja. Deed hij alles alleen? Nee. De oorspronkelijke stelling luidde: zonder team geen wetenschappelijke doorbraken. Maar onze conclusie is dat we supersterren nodig hebben, maar dat ze in een team werken.’
In de zaal merkt een deelnemer op: ‘De discussie gaat over supersterren, maar Einsteins vrouw hielp hem. Hij deed het niet in zijn eentje.’ Een ander vraagt waarom de Spinoza-prijs voor individuele wetenschapper is. Takkenberg: ‘Je hebt rolmodellen nodig, maar wat is een betere rolmodel dan een diverser team.’

wolk met woorden
Vraag: Als het om erkennen en waarderen van wetenschappers gaat, wat kan dan in de prullenbak?

Geurts: ‘Dit is een uniek moment. Het is nooit eerder in de geschiedenis vertoond dat we zo eensgezind zijn in onze opvatting dat zaken veranderd moeten worden. Ik ben er trots op. Ook op de discussie vandaag.’

wolk met woorden
Vraag: Als het om erkennen en waarderen van wetenschappers gaat, wat MOÉT dan blijven?
wolk met woorden
Vraag: Wat is uw droom op dit punt?

Aan het einde van de conferentie kijkt Gielen terug op een geslaagde dag die in een open sfeer is verlopen en een breed spectrum aan suggesties heeft opgeleverd. ‘Het is een buitengewoon mooi startpunt om verder te gaan,’ aldus Gielen.
‘Ik ben helemaal blij met jullie,’ zegt Geurts aan het einde van deze kick-off. Er zullen grote en kleine bijeenkomsten volgen. ‘We gaan veel pilotten.’

Panelleden: prof. dr. Belle Derks (Jonge Akademie), prof. dr. Jeroen Geurts, prof. dr. Stan Gielen, Jean-Eric Paquet, prof. dr. Hanneke Takkenberg (Landelijk Netwerk Vrouwelijke Hoogleraren), mr. drs. Anne de Vries (Promovendi Netwerk Nederland)

ZonMw stimuleert gezondheidsonderzoek en zorginnovatie. ZonMw financiert gezondheidsonderzoek en stimuleert het gebruik van de ontwikkelde kennis - om daarmee de zorg en gezondheid te verbeteren.

Evolutie of revolutie? Praat mee over de wetenschapper 2030 is door ZonMw in samenwerking met NWO georganiseerd. Het programmateam bestond uit: Cassandra Appelman, Martijntje Bakker, Anita Bos, Roula Dambrink, Maaike Damen, Olivier Morot, Jacqueline Mout, Sanne Raes, Annelein Stax, Rita Struhkamp en Jos Zandvliet

Tekst: Tjitske Lingsma
Fotografie: Sannaz Moghaddam Sannaz Fotografie
Eindredactie: Marja Westra en Cassandra Appelman (ZonMw)

Uitgave ZonMw, juni 2019

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website