Welke signalen wijzen op een vechtscheiding? En welk hulpaanbod kunnen professionals vervolgens het beste inzetten, afhankelijk van die signalen? Dat is onderzocht binnen het multidisciplinaire project Ouderschap blijft in Rotterdam. De rechtbank kreeg een aparte indicatorenlijst en beslisboom, waar familierechter Monique Fiege dankbaar gebruik van maakt.

Medewerkers uit wijkteams en het schoolmaatschappelijk werk in Rotterdam konden al aan de slag met een triage-instrument en beslisboom. Die zijn ontwikkeld op basis van onderzoek, waarvoor rechters geanonimiseerde beschikkingen hebben aangeleverd. ‘De onderzoekers keken wat er aan de hand was, welke hulp geboden is en of die heeft geholpen’, aldus Fiege. Dit heeft samen met een theorieonderzoek geleid tot betere instrumenten voor screening, signalering en triage.

Instrument voor rechters

Nadat de onderzoekers de instrumenten hadden opgeleverd aan de Rotterdamse professionals, vroegen de rechters of een dergelijk instrument niet ook voor de rechtbank kon worden ontwikkeld. Dat is gelukt; het resultaat is een lijst met achttien indicatoren. Aan de hand van de score op de indicatoren kan de rechter via een beslisboom bepalen wat de juiste interventie is voor de ouders die bij hen langskomen.

portret Monique Fiege
‘De keuze voor een interventie is nu wetenschappelijk onderbouwd’

Interventies kiezen

In de emotionele fase zijn ouders boos, maar nog wel aanspreekbaar. Communicatie onderling is nog mogelijk. Een geschikte interventie is dan bijvoorbeeld mediation of ouderschapsbemiddeling. Fiege: ‘Maar zitten de ouders in de vechtfase? Dan helpen zulke interventies niet en moet je zwaardere ondersteuning inzetten, zoals een raadsonderzoek of de interventie Kinderen uit de Knel.’

Wetenschappelijke basis

Fiege is blij met de indicatorenlijst en beslisboom. ‘Natuurlijk maakten we daarvoor ook vaak de juiste keuze. Maar die waren gebaseerd op onze ervaringen, vaak beslisten we op gevoel. Deze instrumenten geven onze keuzes een wetenschappelijke onderbouwing. We hebben nu meer handvatten om te checken of onze beslissing op basis van kennis en ervaring wel de juiste is.’

Ouderschap blijft in Rotterdam

Om bij te kunnen dragen aan passende hulp voor gezinnen die te maken hebben met een scheiding, is er meer differentiatie en maatwerk in interventies nodig. Er bestaan nog geen betrouwbare instrumenten om vast te stellen wanneer een scheiding uitmondt in een conflictscheiding. De gemeente Rotterdam heeft samen met partners een intersectorale aanpak van dreigende vechtscheidingen ontwikkeld door een triage-instrument te maken. Dit triage-instrument bestaat uit een separate vragenlijst voor beide ouders en een vragenlijst voor kinderen vanaf 10 jaar, om de stem van het kind beter aan bod te laten komen. Daarna wordt een hulpadvies geformuleerd. Door dit project zijn de verschillende actoren in de Rotterdamse regio nader tot elkaar gekomen. Er is meer kennis bij de verschillende partijen ontstaan over de mogelijkheden die iedereen heeft en hoe elkaar te bereiken.

Uitgelicht

Behoeften van kinderen ten aanzien van hulp bij een conflictueuze scheiding zijn onder te verdelen in 4 categorieën: niets/met rust gelaten worden, het delen van ervaringen met lotgenootjes, hulp bij het omgaan met emoties en hulp bij de communicatie met hun ouders. De stem van het kind wordt echter nog onvoldoende gehoord in de Rotterdamse praktijk, zo bleek uit onderzoek naar de registraties bij verschillende actoren in dit veld. Kinderen worden slechts zelden gehoord, en wanneer dit wel gebeurt, blijkt uit de registratie niet dat hier veel waarde aan is gehecht bij de bepaling van het hulpaanbod. Met behulp van de vragenlijst voor kinderen wordt hiermee in het Rotterdamse veld een duwtje in de juiste richting gegeven.

Aanbevelingen

  • Heb meer aandacht voor de behoeften en ervaringen van het kind dat (mogelijk) in de knel zit. Schat deze ervaringen en behoeften daarnaast op waarde. Benut ze om het kind de juiste hulp te kunnen aanbieden.
  • Bespreek adviezen uitvoerig met de betrokkenen. Een hulpaanbod waartoe ook ouders en kinderen gemotiveerd zijn deel te nemen heeft een grotere kans van slagen.
  • Mediation kan helpend zijn voor ouders die er gezamenlijk nog uit willen komen en waarbij de situatie niet te erg geëscaleerd is. Wanneer mediation niet direct helpend is, lijkt het echter zinloos om dit meerdere malen opnieuw te proberen. Vaak is er na het mislukken van mediation iets anders nodig om de meest destructieve patronen doorbreken. In specifieke gevallen blijkt het nodig dat een externe partij een besluit moet nemen in het belangrijkste conflictpunt alvorens ouders bereid zijn samen verder te denken.

Meer weten?

Indicatoren aankruisen

‘Als we in het dossier zien dat signalen aanwezig zijn, kruisen we die aan’, vertelt Fiege. Indicatoren zijn bijvoorbeeld moeizame omgang, financiële problemen of ernstiger problemen zoals verslaving of geweld. ‘Aan de hand van deze indicatoren bepalen we of de relatie in de emotionele of de vechtfase zit. Dan weten we ook welke interventies we kunnen inzetten. Het heeft in veel gevallen geen zin om direct een beslissing te nemen over alimentatie of de zorg voor de kinderen. Eerst moet de relatie tussen de ouders verbeteren, anders zitten ze na een half jaar weer bij ons.’

Over het project Ouderschap blijft in Rotterdam

Uit: ZonMw-programma Effectief werken in de jeugdsector - Vechtscheidingen

Dit project is een samenwerking tussen Gemeente Rotterdam, Horizon Jeugdzorg en Onderwijs, Flexus Jeugdplein, Raad voor de Kinderbescherming en Hogeschool Rotterdam.

Bekijk alle publicaties over vechtscheidingen

Tekst Laura van de Mark - Leene Communicatie. Fotografie header Studio Oostrum. Portret Eric van Nieuwland.

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website