‘Verpleegkundigen, verpleegkundig specialisten en verzorgenden vormen het hart van de zorg. Maar nu pas, door COVID-19, ziet heel Nederland eindelijk ook hun toegevoegde waarde. En precies daarom zet ik me in om hun stem in de praktijk en wetenschap te laten horen én gelden. Want nu is het moment dat er geluisterd wordt.’, aldus specialist en hoogleraar ouderengeneeskunde Jos Schols.

Zeggenschap als focus

‘Er is wat mij betreft één voordeel aan de pandemie,’ begint Jos Schols begeesterd, ‘en dat is dat iedereen nu begrijpt hoe belangrijk verpleegkundigen, verpleegkundig specialisten en verzorgenden zijn. Zij vormen de basis van de gezondheidszorg. Begint het te rommelen aan die basis, zoals COVID-19 zo pijnlijk blootlegt, dan dreigt een grote crisis in de gezondheidszorg. En voilà, hier zijn we dan. Code zwart ligt op de loer en dat komt voornamelijk omdat we die verpleegkundigen, verpleegkundig specialisten en verzorgenden te lang niet op waarde hebben geschat. Ze zijn te lang niet gehoord, ze hebben te lang niet mee kunnen praten en er is te lang vóór hen beslist. Dat moet veranderen. Om de kwaliteit van de zorg in Nederland hoog te houden en mee te kunnen bewegen met toekomstige veranderingen, moet professionele zeggenschap van deze beroepsgroep een focus worden. Dat verpleegkundigen, verpleegkundig specialisten en verzorgenden met andere woorden de kans krijgen om inspraak en invloed te hebben wanneer het hun vak en verantwoordelijkheden betreft.’

Over Jos Schols

Jos Schols wist als specialist en hoogleraar ouderengeneeskunde aan Maastricht University al jaren dat verpleegkundigen, verpleegkundig specialisten en verzorgenden het hart van de zorg vormen.

‘Ik kan mijn werk als arts niet zonder ze doen'


Naast zijn werk op de universiteit is hij ook werkzaam voor zorgorganisatie Envida en verleent hij medische zorg aan verpleeghuisbewoners van De Keerderberg.

Zijn onderzoeken gaan altijd uit van een multidisciplinaire aanpak en zijn vooral gericht op de kwaliteit van zorg en geriatrische revalidatie. Schols is naast hoogleraar en praktiserend arts ook lid van de Gezondheidsraad, actief voor het Zorginstituut en lid van de ZonMw-programmacommissie Verpleging en Verzorging.

Portretfoto Jos Schols

Zorg is teamsport

Schols: ‘De zorg voor een patiënt is nooit een individuele prestatie, het is teamsport. En dat team bestaat in de kern uit verpleegkundigen, verpleegkundig specialisten en verzorgenden. Als arts leg ik tweemaal per week visites af, terwijl zij continu bij de patiënten zijn. Met andere woorden: de continuïteit van de zorg ligt echt bij verpleegkundigen, verpleegkundig specialisten en verzorgenden. Hun inbreng is daarmee bijzonder waardevol, want zij zien elke minuscule verandering in iemands toestand en overleggen veel frequenter met de familie en andere zorgverleners.'.

Verpleegkundig leiderschap

‘Vooral tijdens de hoge COVID-19-ziektepieken zag je in de ouderenzorg verpleegkundig leiderschap in optima forma,’ vervolgt Schols. ‘Het is onder meer aan al die verpleegkundigen, verpleegkundig specialisten en verzorgenden in verpleeghuizen te danken dat de meeste bewoners veilig in de verpleeghuizen konden blijven als ze getroffen werden door COVID-19. In veel andere landen moesten grote aantallen verpleeghuisbewoners in het ziekenhuis en zelfs op de IC opgenomen worden. In ons land was dat door de goede teamgerichte verpleeghuiszorg niet nodig. Hier werkt zorgpersoneel prima samen met de eveneens in het verpleeghuis werkzame specialisten ouderengeneeskunde, paramedici, psychologen, geestelijk verzorgers, etc. Geweldig toch?!’

Zeggenschap verankeren

‘Maar hoe gaan we die professionele zeggenschap verankeren? Hoe zorgen we ervoor dat er meer waardering voor het vak komt? En dat we genoeg mensen vinden die aan de opleiding willen beginnen?’ vraagt Schols zich hardop af. ‘Het zijn vraagstukken waar ik in ZonMw een constructieve partner heb gevonden. Zo’n 10 jaar geleden werd ik commissielid voor ZonMw-programma's over verpleging en verzorging. Inmiddels hebben flink wat verpleegkundig onderzoekers dankzij de verstrekte ZonMw-subsidies carrière gemaakt en een stevige basis gelegd voor wetenschappelijk onderzoek dat de praktijk ook echt bereikt.’

Waarom onderzoekssubsidies nodig zijn

Nederland telt zo’n 400.000 verpleegkundigen, verzorgenden en verpleegkundig specialisten, wat het één van de grootste beroepsgroepen maakt. Innovaties, werkdruk, een toename van chronisch zieken, vergrijzing en personeelstekorten dwingen de zorgsector om anders en slimmer te gaan werken. Faciliterend hierbij zijn hoogleraren verpleegkunde (WO), lectoren (HBO) en practoren (MBO). Door het doen van onderzoek verrijken zij de beroepsgroep met actuele kennis en zorgen zij ervoor dat dit ook toegepast en geborgd wordt in de dagelijkse praktijk. ZonMw voert in opdracht van het ministerie van VWS het programma Verpleging en Verzorging uit. Het programma is gericht op de verdere versterking van de professionaliteit van verpleegkundigen, verzorgenden en verpleegkundig specialisten en is zo van grote betekenis voor de aantrekkelijkheid van het beroep en de kwaliteit van zorg. Onlangs kende ZonMw een aantal persoonsgebonden onderzoekssubsidies toe om de wetenschappelijke onderbouwing van de praktijk door kennisontwikkeling in samenwerkingsverbanden van onderwijs, wetenschap en praktijk te versterken.

Boegbeelden

'Persoonsgebonden subsidies zorgen ervoor dat talentvolle verpleegkundig onderzoekers als boegbeelden gaan fungeren', aldus Schols. ‘Zij zetten het vak op de kaart en geven erkenning aan de vakkundige inbreng van verpleegkundigen en verzorgenden,’ aldus Schols. ‘Zij zetten onderzoekslijnen op en inspireren anderen op hun beurt om ook onderzoek te doen. Zij zorgen ervoor dat steeds meer verpleegkundigen, verpleegkundig specialisten en verzorgenden hun schroom opzij zetten en gaan meepraten en meebeslissen. Omdat ze eindelijk de erkenning beginnen te voelen dat hun inbreng op waarde geschat wordt.’

'Ze laten zien welk positief effect het heeft als verpleegkundigen, verpleegkundig specialisten en verzorgenden gehoord worden en posities bemachtigen binnen zorginstellingen, wetenschappelijke bolwerken, besturen en netwerken die eerst alleen aan dokters werden toebedeeld.'

Goed op weg

Schols: ‘De basis is nu gelegd, maar de komende jaren zal moeten blijken wat er nu echt verbetert aan de positie van verpleegkundigen, verpleegkundig specialisten en verzorgenden. Ik denk daarom dat de persoonsgebonden subsidies en het ZonMw-programma Verpleging en Verzorging langer moeten blijven. We hebben meer onderzoek en boegbeelden nodig om de kennisontwikkeling, waardering voor het vak en professioneel zeggenschap onderdeel van het DNA van de zorg te laten worden. En ik hoop ook dat we de bekende valkuil, van 'iedereen opererend op z’n eigen eiland', kunnen beslechten. In de verpleging en verzorging moet bijvoorbeeld de samenwerking onderling en tussen hoogleraren en lectoren verbeterd en verder geïntensiveerd worden. Maar om positief af te sluiten: ik zie de verbeteringen zeker komen en ben blij dat het ZonMw-programma hieraan heeft bijgedragen.'

'Steeds meer verpleegkundigen, verzorgenden en verpleegkundig specialisten vinden hun plek in landelijke en regionale zorgnetwerken, de beroepsvereniging heeft zeggenschap en kennisontwikkeling als prioriteiten omarmd en hoogleraren verpleegkunde zijn inmiddels aan bijna elke Nederlandse universiteit verbonden. We zijn dus goed op weg naar het ‘nieuwe normaal’ waarin verpleegkundigen, verpleegkundig specialisten en verzorgenden gehoord en erkend worden als het hart van de zorg.’

Redactie Marieke Stegenga (tegengas communicatie), eindredactie ZonMw, fotografie @@

Meer informatie

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website