Het programma Topspecialistische Zorg en Onderzoek (TZO) financiert topspecialistische functies bij algemene ziekenhuizen en categorale instellingen na een zorgvuldige selectieprocedure. Doel is te komen tot een duurzame oplossing voor de bekostiging.

'Bij de topspecialistische functies die we beoordelen, gaat het om een combinatie van zeer specialistische zorg voor patiënten met een complexe zorgvraag, met toegepast klinisch wetenschappelijk onderzoek en opleiding & onderwijs,' zegt Cathy van Beek, voorzitter van de programmacommissie Topspecialistische Zorg en Onderzoek (TZO). Ze vindt het belangrijk dat de topspecialistische ziekenhuizen in Nederland, die vergelijkbare zorg leveren als universitaire medische centra (UMC’s) en voldoen aan dezelfde criteria waarop UMC’s excelleren, daarvoor met dit programma ook hiertoe de mogelijkheid krijgen. ‘UMC’s specialiseren zich vaak in de topzorg van de piramide, zij vervullen een topreferente functie. Maar je hebt ook innovatieve zorg binnen algemene ziekenhuizen en categorale instellingen die vraagt om superspecialisatie en bijbehorende fundamenten in onderzoek, onderwijs & opleiding en een passende bekostiging. Daarin voorziet dit programma.'

Ontwikkelen van een duurzame oplossing

Het programma TZO, uitgevoerd door ZonMw, is een vervolg op het programma TopZorg (2013- 2018). Doel is te komen tot een duurzame oplossing qua bekostiging. Die moet worden ontwikkeld in samenwerking met de topspecialistische centra, de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa), de zorgverzekeraars die de zorg betalen en ZonMw. 'We hebben hiervoor de hulp ingeroepen van een onafhankelijk onderzoeksinstituut. Dit soort instituten heeft verstand van hoe je zorg zodanig in kaart brengt dat je daar een adequate bekostiging voor kunt creëren', aldus Van Beek. Het onderzoeksinstituut gaat mogelijke strategieën voor financiële borging van de topspecialistische functies inventariseren en evalueren gedurende het proces. Dat is dus niet om te controleren of wij ons werk goed doen, maar om te bekijken hoe het proces kan worden ingericht zodat deze complexe doelstelling behaald kan worden.' Daarnaast zorgen zij voor het verkrijgen van een vollediger beeld van de maatschappelijke meerwaarde die is aangetoond met de evaluatie van het programma TopZorg. De evaluatie loopt parallel aan het programma.

'Wat we in het traject erg belangrijk vinden, is het partnership van patiënten'

Partnership van patiënten

Eerst bepaalt de toelatingscommissie welke instellingen subsidieaanvragen mogen uitwerken. Dit gebeurt aan de hand van vooraf opgestelde criteria. De toelatingscriteria zijn afgeleid van het STZ topklinisch zorgregister en waar nodig aangepast en/of aangevuld op basis van de Eindevaluatie van het programma TopZorg (ESHPM, december 2018), ervaringen opgedaan tijdens het programma TopZorg en de benodigde aansluiting op categorale instellingen. Bij de eerste ronde adviseerde de toelatingscommissie positief over dertien van de 59 toelatingsverzoeken. Hiervan adviseerde de programmacommissie positief over zes aanvragen. Het bestuur van ZonMw volgde haar advies op (zie: Topspecialistische Zorg en Onderzoek - Projecten - ZonMw). Op dit moment loopt de tweede toelatingsronde, waarna de tweede (laatste) subsidieronde volgt.

De programmacommissie TZO bestaat uit onafhankelijke leden met een wetenschappelijke, bestuurlijke, maatschappelijke, of internationale achtergrond. 'Wat we in het traject erg belangrijk vinden, is het partnership van patiënten', vertelt Van Beek. 'ZonMw heeft sowieso hoog in het vaandel staan dat patiënten al aan het begin bij onderzoek betrokken worden en vervolgens specifiek gekeken wordt naar welke behoeften om een reactie c.q. antwoord vragen? Waar is ons aanbod een antwoord op? En niet: wij hebben iets moois bedacht en zullen dat wel aan de patiënt gaan verkopen/aanbieden.'

Goede netwerken en kennisdistributie

Een aanvraag moet niet alleen inhoudelijk onderscheidend zijn. 'We vinden ook de overkoepelende strategie en visie van de ziekenhuizen belangrijk en letten erop of een ziekenhuisbestuur actief betrokken is bij de topspecialistische functie', zegt Van Beek. 'Als daarin namelijk vanuit strategisch belang veel geïnvesteerd wordt door het ziekenhuis, weten we zeker dat als een bestuur(der) of hoogleraar weggaat, de continuïteit geborgd is, omdat projecten dan niet aan één persoon hangen, maar ingebed zijn in strategie en systeem.'

De programmacommissie kijkt ook hoe de topspecialistische functie organisatorisch is ingebed. 'Als je het enige centrum in Nederland bent dat bepaalde zorg biedt, gaan we na: hoe doe je dat dan met patiënten die elders in het land wonen? En hoe zorg je voor continuïteit al dan niet in passende netwerken en voor kennisdistributie en -borging?', geeft Van Beek als voorbeeld. 'We gaan ook na of de topspecialistische functie in het onderwijs en of de opleiding verankerd is, dus: hoe leid je de arts-assistenten en de verpleegkundigen op? Het is dus een veelkleurige opdracht en dat maakt het heel interessant.'

Toegevoegde waarde voor patiënten

Voordat de programmacommissie zich buigt over de subsidieaanvragen, kijken ook nog een beoordelingswerkgroep, referenten en een patiëntenpanel mee. 'De beoordelingswerkgroep let op de overkoepelende visie, op het duurzaam borgen van de topspecialistische functie maar ook naar hoe ziekenhuizen zichzelf zien in het ziekenhuislandschap. De referenten focussen op de kwaliteit van de onderzoeksvoorstellen en het patiëntenpanel kijkt naar de relevantie van het geheel en let er vooral op of de toegevoegde waarde voor bepaalde patiënten aantoonbaar is', zegt Van Beek.

Daar komen kritiekpunten, vragen en opmerkingen uit, waarop de indieners kunnen reageren. Dat pakket wordt vervolgens door de commissieleden individueel bekeken en pas dan volgt een vergadering van de voltallige programmacommissie waarbij de aanvragers hun project mondeling toelichten en kunnen ingaan op vragen of feedback. 'Dat is voor ons altijd een hoogtepunt', zegt Van Beek enthousiast. 'Het maakt veel uit of je een visie op papier leest of mensen er zelf over hoort spreken met passie. Dan proef je pas écht hoe ze erin zitten, ook door hun antwoorden op onze vragen. We zijn altijd onder de indruk van met hoeveel bevlogenheid deze patiëntenzorg wordt geboden, hoe aanvragers daar onderzoek op willen doen en hoe dat moet landen in het onderwijs.'

Het gaat om mensen

Bij de beoordeling gaat het niet om vinkjes maar om vonkjes, benadrukt ze. 'Wij zien de lijst met criteria niet als een afvinklijst, maar kijken ook: zit er passie op? Bij sommige professionals spat die er echt vanaf. Maar we kijken natuurlijk vooral naar: wat hebben voorstellen de patiënt te bieden en wat bieden ze de maatschappij aan meerwaarde?' Van Beek ziet haar werkzaamheden als programmavoorzitter niet als iets technisch, of alleen als een doorloopproces dat ze moet managen. 'Het gaat om mensen. Zowel aan de kant van de onderzoekers, managers en bestuurders als van de patiënten. Het belang voor patiënten is cruciaal.'

Cathy van Beek, voorzitter programmacommissie Topspecialistische Zorg en Onderzoek

Biografie Cathy van Beek

Drs. Cathy C. van Beek MCM (Rotterdam, 1956) is verpleegkundige, bestuurskundige en veranderkundige. Van 2011 tot 2018 was ze bestuurder bij het Radboudumc Nijmegen waarbij ze naast  kwaliteit en veiligheid patiëntenzorg ook duurzaamheid in haar portefeuille had. Ook was ze bestuurder bij de Sint Maartenskliniek, de NZa en ZonMw. Ze was lid van meerdere onderzoekscommissies van ZonMw.

Sinds 2018 is Van Beek parttime Kwartiermaker Duurzame Zorg in opdracht van het Ministerie van VWS. Daarnaast werkt ze aan duurzame zorg in de breedste zin met haar bedrijf Leading Sustainable Health Care (cathyvanbeek.nl)

ZonMw stimuleert gezondheidsonderzoek en zorginnovatie. ZonMw financiert gezondheidsonderzoek en stimuleert het gebruik van de ontwikkelde kennis - om daarmee de zorg en gezondheid te verbeteren. ZonMw heeft als hoofdopdrachtgevers het ministerie van VWS en NWO.

Colofon
Tekst: Elke van Riel Eindredactie: ZonMw Fotografie: shutterstock/eigen archief

Meer informatie

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website